Jutro Niedziela – I po Narodzeniu Pańskim B

Odpowiedzią na wszystkie pytania dotyczące rodziny jest rodzina Maryi i Józefa, bo to w niej Bóg przyszedł na świat

ks. Marcin Kowalski
ks. Marcin
Kowalski
zobacz artykuly tego autora >
ks. Piotr Rymuza
ks. Piotr
Rymuza
zobacz artykuly tego autora >

PUNKT WYJŚCIA


• I NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM “ŚWIĘTEJ RODZINY” • Rok B • KOLEKTA: Będziemy prosić, abyśmy złączeni wzajemną miłością i naśladując w naszych rodzinach cnoty Świętej Rodziny,  doszli do wiecznej radości  w domu Pana • CZYTANIA: Mądrość Syracha 3,2-6.12-14; Psalm 128,1-5;  List św. Pawła do Kolosan 3,12-21; Ewangelia wg św. Łukasza 2,22-40

 

 

• CHMURA SŁÓW •

Jutro Niedziela - I po Narodzeniu Pańskim B

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst I czytania

Czytanie z Księgi Syracydesa

(Syr 3,2-6.12-14)

Pan uczcił ojca przez dzieci, a prawa matki nad synami utwierdził. Kto czci ojca, zyskuje odpuszczenie grzechów, a kto szanuje matkę, jakby skarby gromadził. Kto czci ojca, radość mieć będzie z dzieci, a w czasie modlitwy swej będzie wysłuchany. Kto szanuje ojca, długo żyć będzie, a kto posłuszny jest Panu, da wytchnienie swej matce: Synu, wspomagaj swego ojca w starości, nie zasmucaj go w jego życiu. A jeśliby nawet rozum stracił, miej wyrozumiałość, nie pogardzaj nim, choć jesteś w pełni sił. Miłosierdzie względem ojca nie pójdzie w zapomnienie, w miejsce grzechów zamieszka u ciebie.

Oto Słowo Boże

[01][02]

 

PIERWSZE CZYTANIE

Czcij ojca i matkę • Syr 3, 2-6.12-14

MĄDROŚĆ SYRACHA • AUTOR: Jezus, syn Syracha • CZAS POWSTANIA: ok. 190 r. przed Chr.


O KSIĘDZE • Słynne pytanie, na które czasem nie potrafią odpowiedzieć poprawnie nawet znani bibliści, brzmi: czy Jezus jest autorem którejś z ksiąg Pisma Świętego? Otóż tak, jest. A nazwa tej księgi – Księga Syracydesa. Inne nazwy to Mądrość Syracha albo Eklezjastyk. Jak przyświadcza 30. werset ostatniego rozdziału, jej autorem jest… Jezus. Jezus, syn Syracha.

 

KONTEKST • To jedna z ksiąg mądrościowych. Jest dość długa, liczy aż 51 rozdziałów. Nie zawiera narracji, nie opowiada historii Izraela, jego królów, dziejów ludu Bożego. To luźny zbiór zasad, zapis doktryny, innymi słowy: prawdziwa mądrość, której źródłem, natchnieniem jest Bóg. Słuchając pierwszego czytania, zwróćmy uwagę, jak bardzo aktualne, żywe i potrzebne dla naszej wiary są działające na wyobraźnię słowa Mądrości Syracha.

ZANIM USŁYSZYSZ • Pierwsze czytanie jest formą komentarza do czwartego przykazania Dekalogu. Autor nie grozi jednak tym, którzy go nie zachowują, lecz przedstawia korzyści, jakie płyną z wierności nakazowi czci ojca i matki. Ci którzy szanują swych rodziców, mogą liczyć na: •  posłuszeństwo własnych dzieci • wysłuchanie modlitw • długie życie, a nawet • odpuszczenie grzechów. Cześć należna rodzicom nie wynika z ich cnót, aktualnej pozycji czy stanu, lecz samego faktu macierzyństwa i ojcostwa.

 

CYTATY


Prawdziwa cześć dla mężczyzny: Pan uczcił ojca przez dzieci.

“Weź czapkę!”: Prawa matki nad synami utwierdził.

Myślisz o prezencie dla mamy?: Kto posłuszny jest Panu, da wytchnienie swej matce.

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst psalmu

(Ps 128,1-5)

REFREN: Błogosławiony, kto się boi Pana

Błogosławiony każdy, kto się boi Pana, kto chodzi Jego drogami. Bo z pracy rąk swoich będziesz pożywał, szczęście osiągniesz i dobrze ci będzie.

Małżonka twoja jak płodny szczep winny we wnętrzu twojego domu. Synowie twoi jak sadzonki oliwki dokoła twojego stołu.

Oto takie błogosławieństwo dla męża, który boi się Pana. Niechaj cię Pan błogosławi z Syjonu, oglądaj pomyślność Jeruzalem przez całe swe życie.

[01][02]

 

PSALM

Rodzina źródłem szczęścia • Ps 128, 1-5

PSALM 128 • AUTOR: nieznany • CZAS POWSTANIA: po powrocie z niewoli


O PSALMIE • Pochodzący z powygnaniowej tradycji mądrościowej Psalm 128 należy do zbioru pieśni pielgrzymkowych. Jest określany mianem Pieśni stopni, czy Pieśni kroków, ponieważ był śpiewany podczas podchodzenia pielgrzymów do położonej na wzgórzu Jerozolimy, zwykle w ramach obchodów jednego z trzech wielkich świąt żydowskich (Święto Paschy, Święto Namiotów, Święto Tygodni). Psalm zawiera błogosławieństwo skierowane do małżonków i najprawdopodobniej był wykorzystywany w synagogalnej liturgii małżeństwa.

 

ZANIM USŁYSZYSZ • Psalm ten jest wyrazem ówczesnych przekonań co do źródeł i przejawów prawdziwego szczęścia. Na Boże błogosławieństwo zasługuje ten, który boi się Pana (w. 4). Wyraża się to w chodzeniu Jego drogami (w. 1), czyli • przestrzeganiu Bożych przykazań i • kierowaniu się w życiu wolą Pana. Najdobitniejszym znakiem Bożego błogosławieństwa dla Izraelity był • dobrobyt materialny oraz • miłość małżeńska połączona z darem • licznego potomstwa.

 

CYTATY


Psalmista o tym, czego nikt ci nie zabierze: Z pracy rąk swoich będziesz pożywał.

Codziennie do niej wracać: Małżonka twoja jak płodny szczep winny we wnętrzu twojego domu.

Twój sztab: Synowie twoi jak sadzonki oliwki dokoła twojego stołu.

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst II czytania

Czytanie z Listu św. Pawła Apostoła do Kolosan

(Kol 3,12-21)

Jako więc wybrańcy Boży - święci i umiłowani - obleczcie się w serdeczne miłosierdzie, dobroć, pokorę, cichość, cierpliwość, znosząc jedni drugich i wybaczając sobie nawzajem, jeśliby miał ktoś zarzut przeciw drugiemu: jak Pan wybaczył wam, tak i wy! Na to zaś wszystko /przyobleczcie/ miłość, która jest więzią doskonałości. A sercami waszymi niech rządzi pokój Chrystusowy, do którego też zostaliście wezwani w jednym Ciele. I bądźcie wdzięczni! Słowo Chrystusa niech w was przebywa z /całym swym/ bogactwem: z wszelką mądrością nauczajcie i napominajcie samych siebie przez psalmy, hymny, pieśni pełne ducha, pod wpływem łaski śpiewając Bogu w waszych sercach. I wszystko, cokolwiek działacie słowem lub czynem, wszystko /czyńcie/ w imię Pana Jezusa, dziękując Bogu Ojcu przez Niego. Żony bądźcie poddane mężom, jak przystało w Panu. Mężowie, miłujcie żony i nie bądźcie dla nich przykrymi! Dzieci, bądźcie posłuszne rodzicom we wszystkim, bo to jest miłe w Panu. Ojcowie, nie rozdrażniajcie waszych dzieci, aby nie traciły ducha.

Oto Słowo Boże

[01][02]

 

DRUGIE CZYTANIE

Bądźcie wdzięczni! • Kol 3, 12-21

LIST DO KOLOSAN • NADAWCA: św. Paweł • SKĄD: Rzym • DATA: ok. 59-61 r. •  ADRESACI: chrześcijanie w Kolosach


O KSIĘDZE • List do Kolosan zaliczamy do grupy tzw. listów więziennych, ponieważ powstał podczas pierwszego uwięzienia Apostoła Pawła w Rzymie. List jest odpowiedzią na prośbę Epafrasa – założyciela wspólnoty w Kolosach, który potrzebuje wsparcia w walce z szerzącymi się tam herezjami. Nie znamy ich zasadniczej przyczyny, jednak najprawdopodobniej miały swe źródło w gnostycyzmie i synkretyzmie judeo-pogańskim. Ich wyrazem była wiara w siły kosmiczne, które mają wpływ na ludzki los. Wierze w  “żywioły świata” (por. 2, 8.20) Paweł przeciwstawia wiarę w Chrystusa, który jest ich Stwórcą i jedynym prawdziwym Bogiem.

 

KONTEKST • List – oprócz wstępnego pozdrowienia (1,1-2), modlitwy za wspólnotę z Kolosów (1,3-14) oraz zakończenia (4,7-18) – składa się z dwóch części. Pierwsza z nich ma charakter dogmatyczny. Rozpoczyna ją Hymn o Chrystusie (1,15-20), który oddaje zasadniczą myśl tego fragmentu dzieła: Jezus Chrystus jest jedynym prawdziwym Bogiem, który przyniósł zbawienie światu. To nie świat i natura rządzą ludzkim losem, lecz Bóg, który jest ich Stwórcą. Druga część listu to pouczenia moralne (3,1-4,6).

ZANIM USŁYSZYSZ • Dzisiejsze czytanie pochodzi z drugiej części listu. Uznanie Chrystusa jako Pana i Boga pociąga za sobą konieczność przyjęcia głoszonej przez Niego nauki. Ta zaś opiera się na takich wartościach, jak: • wzajemne przebaczenie • miłość • pokój • wdzięczność sobie nawzajem, a przede wszystkim Bogu. W tym fragmencie Paweł porusza także istotne zagadnienie relacji rodzinnych. Wbrew panującemu wówczas systemowi patriarchalnemu, w którym ojciec rodziny może dowolnie decydować o losie najbliższych, Paweł zachęca, by także owe najbliższe więzi były oparte na wzajemnej miłości i zrozumieniu, bez wynoszenia się nad siebie.

 

 

CYTATY


Trzymaj fason! Obleczcie się w serdeczne miłosierdzie.

Najważniejszy pokój w całym domu: A sercami waszymi niech rządzi pokój Chrystusowy.

Paweł do ojców: Ojcowie, nie rozdrażniajcie waszych dzieci, aby nie traciły ducha.

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst Ewangelii

Słowa Ewangelii według św. Łukasza

(Łk 2,22-40)

Gdy upłynęły dni Ich oczyszczenia według Prawa Mojżeszowego, przynieśli Je do Jerozolimy, aby Je przedstawić Panu. Tak bowiem jest napisane w Prawie Pańskim: Każde pierworodne dziecko płci męskiej będzie poświęcone Panu. Mieli również złożyć w ofierze parę synogarlic albo dwa młode gołębie, zgodnie z przepisem Prawa Pańskiego. A żył w Jerozolimie człowiek, imieniem Symeon. Był to człowiek sprawiedliwy i pobożny, wyczekiwał pociechy Izraela, a Duch Święty spoczywał na nim. Jemu Duch Święty objawił, że nie ujrzy śmierci, aż zobaczy Mesjasza Pańskiego. Za natchnieniem więc Ducha przyszedł do świątyni. A gdy Rodzice wnosili Dzieciątko Jezus, aby postąpić z Nim według zwyczaju Prawa, on wziął Je w objęcia, błogosławił Boga i mówił: Teraz, o Władco, pozwól odejść słudze Twemu w pokoju, według Twojego słowa. Bo moje oczy ujrzały Twoje zbawienie, któreś przygotował wobec wszystkich narodów: światło na oświecenie pogan i chwałę ludu Twego, Izraela. A Jego ojciec i Matka dziwili się temu, co o Nim mówiono. Symeon zaś błogosławił Ich i rzekł do Maryi, Matki Jego: Oto Ten przeznaczony jest na upadek i na powstanie wielu w Izraelu, i na znak, któremu sprzeciwiać się będą. A Twoją duszę miecz przeniknie, aby na jaw wyszły zamysły serc wielu. Była tam również prorokini Anna, córka Fanuela z pokolenia Asera, bardzo podeszła w latach. Od swego panieństwa siedem lat żyła z mężem i pozostawała wdową. Liczyła już osiemdziesiąty czwarty rok życia. Nie rozstawała się ze świątynią, służąc Bogu w postach i modlitwach dniem i nocą. Przyszedłszy w tej właśnie chwili, sławiła Boga i mówiła o Nim wszystkim, którzy oczekiwali wyzwolenia Jerozolimy. A gdy wypełnili wszystko według Prawa Pańskiego, wrócili do Galilei, do swego miasta - Nazaret. Dziecię zaś rosło i nabierało mocy, napełniając się mądrością, a łaska Boża spoczywała na Nim.

Oto Słowo Pańskie

[01][02]

 

EWANGELIA

Rodzina w świątyni • Łk 2, 22-40

EWANGELISTA: św. Łukasz • CZAS POWSTANIA: 70-80 r.

KATEGORIA: dialog MIEJSCE: Jerozolima • CZAS: ok. 6/7 przed Chr. • KTO MÓWI: Symeon i Anna • ADRESACI: Jezus, Maryja i Józef


KSIĘGA • O autorze trzeciej Ewangelii wiemy stosunkowo dużo. Wedle najstarszych tradycji, mających potwierdzenie w Dziejach Apostolskich, św. Łukasz był towarzyszem św. Pawła i spisał głoszoną przez niego Dobrą Nowinę. Pochodził z Antiochii Syryjskiej, z wykształcenia był lekarzem (4,14). Spisana przez niego księga bywa nazywana Ewangelią Ewangelizatora, ponieważ powstawała w środowisku pogańskim, a jej przekaz ma znaczenie ewangelizacyjne. Łukasz, na wzór Apostoła Pawła, przygotowuje ludzi do podjęcia zadania głoszenia Chrystusa tym, którzy Go jeszcze nie znają. Ewangelia stanowi pewną całość wraz z Dziejami Apostolskimi, także spisanymi przez Łukasza. W Łk można wyróżnić kilka części: ewangelię dzieciństwa (1,5-2,52) ewangelię cudów i przypowieści w Galilei (4,14-9,50) wypełnioną nauczaniem podróż do Jerozolimy (9,51-19,28) nauczanie o charakterze eschatologicznym w Jerozolimie (19,29-21,38) ewangelię Męki i Zmartwychwstania, zakończoną wezwaniem do głoszenia (22,1-24,53).

 

KONTEKST •  Niedzielna Ewangelia należy do tej części księgi spisanej przez św. Łukasza, która opowiada o dzieciństwie Jezusa. Maryja i Józef udają się z małym Jezusem do Świątyni, by dokonać aktu oczyszczenia. Wraz z narodzinami dziecka każda kobieta zaciągała nieczystość, którą można było zmazać przez złożenie stosownej ofiary (Kpł 12,1-8). Zwykle składano baranka i gołębicę lub baranka i synogarlicę (ptak podobny do gołębia, ale większy od niego). Ci, których nie było stać na baranka, mogli złożyć dwa gołębie lud dwie synogarlice.

Maryja z Józefem powinni złożyć również drugą ofiarę – ofiarę wykupu pierworodnego. Św. Łukasz nie wspomina jednak o niej, co symbolizuje zupełne powierzenie Jezusa Bogu.

 

ZANIM USŁYSZYSZ • W dzisiejszej Ewangelii spotykamySymeona i Annę orazJózefa i Maryję. Pierwsi symbolizują lud Starego Testamentu, oczekujący na Mesjasza, drudzy należą już do historii Nowego Testamentu – są opiekunami Jezusa. Tym, który zbiera ich w jednym miejscu, jest Nowonarodzony. Fragment składa się z dwóch części: • hymnu uwielbienia Boga Symeona oraz • hymnu wdzięczności Anny. Ewangelista zapisał jedynie pierwszą z pieśni. Jest ona zwana Kantykiem Symeona. Po oddaniu chwały Bogu Symeon wygłasza proroctwo, w którym zapowiada los Jezusa oraz Maryi.

 

 

CYTATY


Symeon może spokojnie opuścić ten świat: Teraz, o Władco, pozwól odejść słudze Twemu.

Nie krzyże na ścianach, a ściany opierają się na krzyżach: Na znak, któremu sprzeciwiać się będą.

Bolesne proroctwo: A Twoją duszę miecz przeniknie, aby na jaw wyszły zamysły serc wielu.

 

TWEETY


 


STO SŁÓW


Niedziela po Bożym Narodzeniu jest poświęcona Świętej Rodzinie. Wpatrując się we wzór, jaki zostawili nam Jezus, Maryja i Józef, możemy budować też swoje rodziny.

 

Jak uczy święty Paweł, kształt tej pierwszej i najważniejszej wspólnoty zależy bowiem tak samo od rodziców, jak i od dzieci. Choć zadania poszczególnych członków są różne, to jedynie wspólny wysiłek jest tym, co buduje kochający się dom.

 

Najważniejszym czynnikiem spajającym bliskich sobie ludzi jest wzajemna miłość. Rodzice powinni ją okazywać dzieciom, a te w myśl czwartego przykazania odwzajemniać ją czcią i szacunkiem.

Rodzinie potrzeba też wspólnej modlitwy. Stanowi ona trwały fundament, który pozwoli przetrwać różnego rodzaju kryzysy. Na wzór Świętej Rodziny udającej się do Świątyni Jerozolimskiej, warto może zacząć od rodzinnej niedzielnej Mszy świętej?

 

TRENDY


#MałżonkaJakPłodnySzczep

(…) małżeństwo trzeba budować, a budowa musi się zacząć na wiele lat przed ślubem. Nie wystarczy znaleźć odpowiednią osobę do małżeństwa, lecz samemu trzeba stać się odpowiednim kandydatem na męża lub żonę. A to oznacza długi proces wychowania i samowychowania. (ks. Mariusz Pohl)

 

Małżonkowie powinni być przede wszystkim przyjaciółmi, a nie ludźmi zakochanymi w sobie na zabój. Jeśli ktoś mówi na kursie przedmałżeńskim, że nie potrafi żyć bez swojej drugiej połówki, to odpowiadam, że nie nadaje się do małżeństwa. (o. Paweł Giżycki OP)

 

Nie pokładajmy w sobie za dużej ufności. Dostajemy tylko człowieka na to, żeby mi towarzyszył w drodze do Nieba, a nie dostaję Boga, który ma wszystko rozumieć. “Denerwuję się, że mój narzeczony mnie nie rozumie (…)” będzie nie rozumiał! (ks. Piotr Pawlukiewicz)

 

Dwoje młodych ludzi zamieszkało razem (…) słusznie mówią – po co nam ślub? Ślub w naszym życiu niczego nie zmieni. A ślub ma coś zmienić (…) całe życie. (ks. Mirosław Maliński)

Pięknie jest „być w rodzinie”, ale i trudno. Zwłaszcza u zarania, kiedy dokonuje się wyboru na całe życie. Dzisiaj takie wybory są niepopularne. Tak bardzo skażeni jesteśmy mentalnością próbowania wszystkiego, że i małżeństwo stało się dla wielu czymś nie do uniesienia przez całe życie. (ks. Adam Pawlaszczyk)
 

Wielkie niebezpieczeństwo dla życia rodzinnego – w łonie każdego społeczeństwa, którego bożkami są wygoda, przyjemność i niezależność – tkwi w tym, że ludzie zamykają własne serca i stają się samolubni. Lęk przed ustawicznymi poświęceniami może przerodzić wzajemną miłość męża i żony w dwie miłości samych siebie – dwie miłości istniejące obok siebie zanim się rozłączą. (Jan Paweł II)

 

„U wszystkich prawie ludów małżeństwo nosiło charakter święty i religijny (…). Powszechna łączność religii z aktem małżeństwa nie może być przypadkowa, lecz tkwi w samej istocie tego związku, […] sam Bóg jest Twórcą i Prawodawcą małżeństwa. […] Pan Jezus rozpoczął swoją publiczną działalność od uświęcenia godów małżeńskich w Kanie Galilejskiej”. (bł. ks. M. Sopoćko)

 

Pan Bóg przypisał małżonkom tytuł do tego, by mogli być wspierani poprzez specjalny dar z Jego strony, którym jest łaska. Dlatego małżeństwo chrześcijańskie jest sakramentem, czyli źródłem łaski. To zadanie można zrealizować dzięki nastawieniu heroicznemu, ale można też zrealizować to dzięki szczególnej pomocy, która jest dana w sakramencie małżeństwa. (ks. dr hab. Tomasz Kraj)

1/5
Doni Tondo, Michał Anioł, pocz. XVI w., Galeria Uffizi, Florencja, Włochy
2/5
Swięta Rodzina wg Agnolo Bronzino, XVI w, Kunsthistorisches Museum, Wiedeń, Austria
3/5
Święta Rodzina z aniołami, Rembrandt, 1645 r., Ermitaż, Petersburg, Rosja
4/5
Święta Rodzina, Juan Simon Gutierrez, 1643-1718 r.
5/5
Święta Rodzina, Rafael, XVI w. Luwr, Paryż
poprzednie
następne

Jeśli podobają Ci się nasze artykuły, możesz nas wesprzeć:

Wesprzyj nas
ks. Marcin Kowalski

ks. Marcin Kowalski

Doktor nauk biblijnych, wykładowca KUL oraz WSD w Kielcach. Sekretarz czasopism biblijnych The Biblical Annals oraz Verbum Vitae. Uczestnik programów radiowych i telewizyjnych popularyzujących Biblię: W Namiocie Słowa, Szukając Słowa Bożego, Telewizyjny Uniwersytet Biblijny (Radio Maryja i Telewizja Trwam). Moderator Dzieła Biblijnego Diecezji Kieleckiej.

Zobacz inne artykuły tego autora >
ks. Piotr Rymuza

ks. Piotr Rymuza

Zobacz inne artykuły tego autora >
ks. Marcin Kowalski
ks. Marcin
Kowalski
zobacz artykuly tego autora >
ks. Piotr Rymuza
ks. Piotr
Rymuza
zobacz artykuly tego autora >

Jutro Niedziela – IV Adwentu B

Być Sługą Boga, to wielki zaszczyt. Taka łaska spotyka tylko największych

ks. Marcin Kowalski
ks. Marcin
Kowalski
zobacz artykuly tego autora >
ks. Piotr Rymuza
ks. Piotr
Rymuza
zobacz artykuly tego autora >

PUNKT WYJŚCIA


CZWARTA NIEDZIELA ADWENTU • Rok B • KOLEKTA: Będziemy prosić, aby tajemnica Wcielenia odsłoniła przed nami sens Jezusowej Męki i w ten sposób doprowadziła nas do prawdy o Zmartwychwstaniu • CZYTANIA: Druga Księga Samuela 7,1-5.8b-12.14a.16; Psalm 89,2-5.27.29;  List św. Pawła do Rzymian 16,25-27; Ewangelia wg św. Łukasza 1,26-38.

 

 

• CHMURA SŁÓW • Najczęściej padające dziś słowo BĘDZIE (11) wskazuje nam, że to kolejna niedziela oczekiwania, zapowiedzi tego, co się wydarzy. Zbliża się moment Wcielenia, przyjścia naszego PANA (8), który będzie królował na WIEKI (8). Głównymi bohaterami dzisiejszej ewangelii są: MARYJA (3) i ANIOŁ (4), który zapowiada, kim BĘDZIE zrodzone Dziecię.

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst I czytania

Czytanie z II Księgi Samuela

(2 Sm 7,1-5.8b-12.14a.16)

Gdy król Dawid zamieszkał w swoim domu, a Pan poskromił wokoło wszystkich jego wrogów, rzekł król do proroka Natana: Spójrz, ja mieszkam w pałacu cedrowym, a Arka Boża mieszka w namiocie. Natan powiedział do króla: Uczyń wszystko, co zamierzasz w sercu, gdyż Pan jest z tobą. Lecz tej samej nocy Pan skierował do Natana następujące słowa: Idź i powiedz mojemu słudze, Dawidowi: To mówi Pan: Czy ty zbudujesz Mi dom na mieszkanie? A teraz przemówisz do sługi mojego, Dawida: To mówi Pan Zastępów: Zabrałem cię z pastwiska spośród owiec, abyś był władcą nad ludem moim, nad Izraelem. I byłem z tobą wszędzie, dokąd się udałeś, wytraciłem przed tobą wszystkich twoich nieprzyjaciół. Dam ci sławę największych ludzi na ziemi. Wyznaczę miejsce mojemu ludowi, Izraelowi, i osadzę go tam, i będzie mieszkał na swoim miejscu, a nie poruszy się więcej, a ludzie nikczemni nie będą go już uciskać jak dawniej. Od czasu kiedy ustanowiłem sędziów nad ludem moim izraelskim, obdarzyłem cię pokojem ze wszystkimi wrogami. Tobie też Pan zapowiedział, że ci zbuduje dom. Kiedy wypełnią się twoje dni i spoczniesz obok swych przodków, wtedy wzbudzę po tobie potomka twojego, który wyjdzie z twoich wnętrzności, i utwierdzę jego królestwo. Ja będę mu ojcem, a on będzie Mi synem, a jeżeli zawini, będę go karcił rózgą ludzi i ciosami synów ludzkich. Przede Mną dom twój i twoje królestwo będzie trwać na wieki.

Oto Słowo Boże

[01][02]

 

PIERWSZE CZYTANIE

Ja będę Jego Ojcem • 2 Sm 7,1-5.8b-12.14a.16

2 KSIĘGA SAMUELA • AUTOR: Deuteronomista • CZAS POWSTANIA:  VII/VI w. przed Chr. • KTO MÓWI: Bóg • ADRESAT: król Dawid  • KATEGORIA: dialog


O KSIĘDZE • W Biblii hebrajskiej dwie Księgi Samuela były ze sobą połączone, a w Septuagincie wchodziły w skład czteroczęściowego dzieła, zwanego Księgą Królestw. Nazwa księgi może sugerować, jakoby jej autorem był Samuel, czyli ostatni izraelski sędzia. Jednak opisane w księdze wydarzenia – od początków królestwa, aż do końca panowania króla Dawida – wykraczają z pewnością poza okres życia Samuela. Stąd też • autorstwo księgi przypisuje się zwykle anonimowemu autorowi określanemu mianem Deuteronomisty • Stworzył on najprawdopodobniej cały blok ksiąg o charakterze historycznym, określany mianem Dzieła Deuteronomicznego (w jego skład wchodzą: Księga Jozuego, Księga Sędziów, Księgi Samuela i Księgi Królewskie).

 

KONTEKST • Druga Księga Samuela opisuje wydarzenia, które można byłoby podzielić na trzy grupy: walka o królestwo po śmierci Saula (rozdz. 1-8) panowanie Dawida (rozdz. 9-20) •  dodatkowe informacje, pominięte we wcześniejszych częściach (rozdz. 21-24). Księga rozpoczyna się od informacji o śmierci króla Saula (2 Sm 1,1), a kończy – pod względem chronologicznym – buntem Szeby (2 Sm 20,1-22).

 

ZANIM USŁYSZYSZ • W pierwszym czytaniu usłyszymy o centralnym wydarzeniu Ksiąg Samuela, jakim jest proroctwo Natana. Bóg zawiera przymierze z Dawidem, a przez niego z całym Izraelem. Bóg będzie błogosławił i strzegł swój lud. Dawid otrzyma potomka, który odziedziczy jego królestwo, Bóg zaś jeszcze je utwierdzi. Relacja między Bogiem a dziedzicem będzie bardzo bliska, na wzór relacji ojca i syna. Proroctwo to było zwykle interpretowane w sposób mesjański, jako zapowiedź rozpoczęcia ostatecznego panowania Boga nad Izraelem.

 

 

CYTATY


Natan w bardzo pokrzepiających słowach:  Uczyń wszystko, co zamierzasz w sercu, gdyż Pan jest z tobą.

Bóg  o potomku Dawida w słowach mniej przyjemnych: Jeżeli zawini, będę go karcił rózgą ludzi i ciosami synów ludzkich.

Bóg o nieskończoności: Przede Mną dom twój i twoje królestwo będzie trwać na wieki.

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst Psalmu

(Ps 89, 2-5.27.29)

REFREN: Na wieki będę sławił łaski Pana

Na wieki będę sławił łaski Pana,

moimi ustami będę głosił Twą wierność przez wszystkie pokolenia.

Albowiem powiedziałeś: „Na wieki ugruntowana jest łaska”,

utrwaliłeś swą wierność w niebiosach.

„Zawarłem przymierze z moim wybrańcem,

przysiągłem mojemu słudze Dawidowi:

Utrwalę twoje potomstwo na wieki

i tron twój umocnię na wszystkie pokolenia”.

On będzie wołał do Mnie: „Ty jesteś moim Ojcem,

moim Bogiem, opoką mego zbawienia”.

Na wieki zachowam dla niego łaskę

i trwałe będzie moje z nim przymierze.

[01][02]

 

PSALM

Nie zostawi mnie • Ps 89, 2-5.27.29

PSALM 89 • AUTOR: Etan tubylca (Ezrachita) • CZAS POWSTANIA:  ok. X w. przed Chr.


O PSALMIE • Psalm 89 należy do grupy dwunastu psalmów rozpoczynających się od słowa pouczenie. Psalmy te wpisują się w mądrościową tradycję Izraela jakorodzaj nauki o charakterze duchowymAutor Psalmu 89 to Etan Ezrachita, będący zapewne rozpoznawalnym wśród współczesnych mędrcem Kananejskim, tworzącym ok. X w. przed Chr. Wspomina się o nim w 1 Krl 5,11 stwierdzeniem, że Salomon pobił go swą mądrością. Samo porównanie jakiegokolwiek człowieka z jednym z najwybitniejszych izraelskich królów świadczy o jego nieprzeciętnych zdolnościach. W utworze można wyróżnić kilka części: hymn pochwalny upamiętniający przymierze Boga z ludźmi, wyjście Boga do człowieka (ww. 2-19) rodzaj wyroczni związanej z historią przymierza z Dawidem (ww. 20-38) skargę na los, jaki spotkał lud Izraela (ww. 39-52) krótkie wezwanie, będące wyrazem zaufania Bogu (w. 53).

 

ZANIM USŁYSZYSZ • Fragment psalmu, który usłyszymy, pochodzi z pierwszej pochwalnej części utworu. Psalmista wychwala Bożą opiekę i pragnie realizować podjęte przed Bogiem zobowiązania. Przymierze zawarte z Dawidem jest wciąż aktualne.

 

 

CYTATY


Słowa Boga jak skała: Na wieki ugruntowana jest łaska.

Wieczne: Utrwalę twoje potomstwo na wieki.

Mocne: Tron twój umocnię na wszystkie pokolenia.

Czytanie z listu do Rzymian

Czytanie z Listu Św. Pawła Apostoła do Rzymian

(Rz 16,25-27)

Temu, który ma moc utwierdzić was

zgodnie z Ewangelią i moim głoszeniem

Jezusa Chrystusa,

zgodnie z objawioną tajemnicą,

dla dawnych wieków ukrytą,

teraz jednak ujawnioną,

a przez pisma prorockie na rozkaz odwiecznego Boga

wszystkim narodom obwieszczoną,

dla skłonienia ich do posłuszeństwa wierze,

Bogu, który jedynie jest mądry,

przez Jezusa Chrystusa,

niech będzie chwała na wieki wieków. Amen.

Oto Słowo Boże

[01][02]

 

DRUGIE CZYTANIE

Dobra nowina • Rz 16,25-27

LIST DO RZYMIAN • NADAWCA: św. Paweł • SKĄD: Korynt • DATA: ok. 52-56 r. •  ADRESACI: chrześcijanie w Rzymie


O KSIĘDZE • Wyjątkowość Listu do Rzymian polega na tym, że w przeciwieństwie do pozostałych pism Apostoła, to zostało zaadresowane do wspólnoty, której Paweł jeszcze osobiście nie poznał. Decyduje się jednak wyruszyć do stolicy Cesarstwa, aby wspomóc tamtejszych chrześcijan, zwłaszcza pochodzenia żydowskiego • Na mocy edyktu cesarza Klaudiusza (49 r.) musieli oni opuścić Rzym. Po powrocie ok. 54 r. wspólnota potrzebuje integracji i ponownego scalenia. Paweł wysyła list z Koryntu, w którym przebywa w ramach trzeciej podróży misyjnej (52-56 r.).

 

KONTEKST • List składa się z dwóch części. Pierwsza ma charakter •  dogmatyczny (1,16-11,36) i  wyjaśnia znaczenie Wcielenia i Męki Jezusa dla zbawienia człowieka – tak samo poganina, jak i Żyda. Druga ma wydźwięk znacznie bardziej praktyczny (12,11-15,13) i zawiera wiele konkretnych wskazań dla wspólnoty. Główną myślą Listu jest przypomnienie, że nikt nie zasłużył sobie na zbawienie samym faktem urodzenia (czyli przez bycie Żydem czy poganinem), ale przez wiarę w Ewangelię. Dzisiejsze drugie czytanie to ostatnie wersety, będące swego rodzaju hymnem streszczającym treść całego listu.

 

ZANIM USŁYSZYSZ • Apostoł wychwala Boga za objawienie się Boga w Człowieku – Jezusie Chrystusie, który przyniósł światu odkupienie win. Wiara w Jego zbawcze posłannictwo staje się źródłem wiecznego szczęścia. Potrzeba jednak osób, które wieść o Chrystusie poniosą w świat – ewangelizatorów, którzy przekażą innym Dobrą Nowinę.

 

 

CYTATY


Paweł oddaje chwałę Wszechwładnemu: Ma moc utwierdzić was

Wiernemu: Zgodnie z objawioną tajemnicą.

Jedynemu: Bogu, który jedynie jest mądry.

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst Ewangelii

Słowa Ewangelii wg św. Łukasza

(Łk 1, 26-38)

W szóstym miesiącu posłał Bóg anioła Gabriela do miasta w Galilei, zwanego Nazaret, do Dziewicy poślubionej mężowi, imieniem Józef, z rodu Dawida; a Dziewicy było na imię Maryja. Anioł wszedł do Niej i rzekł: Bądź pozdrowiona, pełna łaski, Pan z Tobą, <błogosławiona jesteś między niewiastami>. Ona zmieszała się na te słowa i rozważała, co miałoby znaczyć to pozdrowienie. Lecz anioł rzekł do Niej: Nie bój się, Maryjo, znalazłaś bowiem łaskę u Boga. Oto poczniesz i porodzisz Syna, któremu nadasz imię Jezus. Będzie On wielki i będzie nazwany Synem Najwyższego, a Pan Bóg da Mu tron Jego praojca, Dawida. Będzie panował nad domem Jakuba na wieki, a Jego panowaniu nie będzie końca. Na to Maryja rzekła do anioła: Jakże się to stanie, skoro nie znam męża? Anioł Jej odpowiedział: Duch Święty zstąpi na Ciebie i moc Najwyższego osłoni Cię. Dlatego też Święte, które się narodzi, będzie nazwane Synem Bożym. A oto również krewna Twoja, Elżbieta, poczęła w swej starości syna i jest już w szóstym miesiącu ta, która uchodzi za niepłodną. Dla Boga bowiem nie ma nic niemożliwego. Na to rzekła Maryja: Oto Ja służebnica Pańska, niech Mi się stanie według twego słowa! Wtedy odszedł od Niej anioł.

Oto Słowo Pańskie

[01][02]

 

EWANGELIA

Służebnica Pana • Łk 1, 26-38

EWANGELISTA: św. Łukasz • CZAS POWSTANIA: 70-80 r.

KATEGORIA: dialog MIEJSCE: Nazaret • CZAS: ok. 6/7 przed Chr • KTO MÓWI: Archanioł Gabriel • ADRESACI: Maryja


KSIĘGA • O autorze trzeciej Ewangelii wiemy stosunkowo dużo. Wedle najstarszych tradycji, mających potwierdzenie w Dziejach Apostolskich, św. Łukasz był towarzyszem św. Pawła i spisał głoszoną przez niego Dobrą Nowinę. Pochodził z Antiochii Syryjskiej, z wykształcenia był lekarzem (Kol 4,14). Spisana przez niego księga bywa nazywana Ewangelią Ewangelizatora, ponieważ powstawała w środowisku pogańskim, a jej przekaz ma znaczenie ewangelizacyjne. Łukasz, na wzór Apostoła Pawła, przygotowuje ludzi do podjęcia zadania głoszenia Chrystusa tym, którzy Go jeszcze nie znają. Ewangelia stanowi pewną całość wraz z Dziejami Apostolskimi, także spisanymi przez Łukasza. W Łk można wyróżnić kilka części: ewangelię dzieciństwa (1,5-2,52) ewangelię cudów i przypowieści w Galilei (4,14-9,50) wypełnioną nauczaniem podróż do Jerozolimy (9,51-19,28) nauczanie o charakterze eschatologicznym w Jerozolimie (19,29-21,38) ewangelię Męki i Zmartwychwstania, zakończoną wezwaniem do głoszenia (22,1-24,53).

 

KONTEKST •  Fragment, który usłyszymy, pochodzi z tzw. ewangelii dzieciństwa (1,5-2,52). Oprócz Łukasza informacje na temat narodzin Jezusa przekazuje jedynie Mateusz. W ewangelii dzieciństwa u Łukasza pojawiają się dwa małżeństwa: Elżbieta i Zachariasz, z których zostanie zrodzony Jan Chrzciciel, oraz Maryja i Józef, którzy staną się rodziną Syna Bożego. Ich losy wzajemnie się przeplatają. Jan Chrzciciel zapowiada Jezusa, sam będąc jeszcze w łonie Elżbiety.

 

ZANIM USŁYSZYSZ • Scena Zwiastowania składa się z kilku elementów: pozdrowienia Maryi przez archanioła Gabriela strapienia Maryi proroctwa o narodzinach Syna Bożego ponownego zatroskania Maryi obietnicy archanioła i przywołania przykładu ciężarnej Elżbiety przyjęcia posłannictwa przez Maryję. Młoda kobieta z Nazaretu godzi się na słowa anioła dopiero wówczas, gdy zostaje przywołany przykład jej krewnej. Jej wiara staje się dla Maryi źródłem otuchy. Nie dziwi zatem to, że tuż po zwiastowaniu Maryja udaje się w góry, by spotkać się właśnie z matką Jana Chrzciciela (Łk 1,39-56).

 

JESZCZE O EWANGELII


• W szóstym miesiącu posłał Bóg anioła Gabriela do miasta w Galilei, zwanego Nazaret. Ewangelista Łukasz, który w swym dziele troszczy się o daty i wiarygodność opisanych wydarzeń, w tym miejscu posługuje się bardzo szczególną chronologią. W szóstym miesiącu, kiedy Bóg nawiedził Elżbietę, czyniąc ją płodną, anioł Gabriel przybywa do Maryi. Dla tego, kto rozpoczyna swą przygodę z Bogiem, dla tego, kto staje do modlitwy, czas zaczyna płynąć inaczej – mierzy się od spotkania do spotkania z Nim, od łaski do łaski.

 

• Posłał Bóg swojego anioła. To nie Maryja szukała swego Boga, to On jej poszukiwał.  Ewangelia nie mówi nic o tym, w jakich okolicznościach Bóg odnalazł Maryję, co wówczas robiła. Piszą o tym apokryfy, w szczególności protoewangelia Jakuba, w której Maryja po raz pierwszy słyszy głos anioła przy źródle, gdy czerpie wodę. Nie rozumie jego pozdrowienia, a nie zauważywszy nikogo, powraca do siebie. Dalej rozmowa toczy się już w domu, gdzie anioł ukazuje się Maryi podczas przędzenia purpury i szkarłatu na zasłonę świątynną, symbol królewski – tę samą zasłonę, która rozerwie się w chwili śmierci Jezusa na krzyżu. Ewangelie, pozbawione poetyckiej wyobraźni, są znacznie bardziej realistyczne. Bóg odnajduje swoją ukochaną, obdarowaną (to właśnie znaczy hebrajskie imię Miriam) w pogańskiej Galilei, w zapomnianym przez wszystkich, biednym Nazarecie.

 

• Chaire Maria, kecharitomenebądź pozdrowiona pełna łaski. Bóg przychodzi zwyczajnie, bez zapowiedzi i pozdrawia ją tak, jak pozdrawiali się wówczas ludzie na ulicy – chaire. Kecharitomene to forma perfektum od charidzo. Znaczy – jesteś po brzegi wypełniona łaską; już gotowa do misji, o której za chwilę usłyszy. Bóg długo pracował nad Maryją, aby ta była w stanie przyjąć Jego zaproszenie.

 

•  Jakże się to stanie, nawet nie znam męża? Orygenes interpretował te słowa jako wahanie i brak wiary, protoewangelia Jakuba omija je ze strachu, że kryć się w nich może ludzkie powątpiewanie; znów najbardziej realistyczna pozostaje Ewangelia. Maryja chce wiedzieć, o co chodzi Bogu, gdzie chce ją zaprowadzić, chce wejść na Boży poziom myślenia.

 

• Duch zstąpi na ciebie, moc Najwyższego cię osłoni, zacieni, tak jak niegdyś obecność Boga okrywała cieniem Namiot Spotkania. Żadnych konkretnych wskazówek – nic, co mogłoby zaspokoić naszą ciekawość, uchylić choć trochę rąbka przyszłości, tutaj nie pada. Jedynie najważniejsze zdanie, które streszcza w sobie wszystko – dla Boga nie ma nic niemożliwego. Odpowiadając w ten sposób, Bóg ryzykował, ryzykował jak zawsze: nie tłumacząc zbyt wiele, nie wchodząc w szczegóły, lecz zapraszając człowieka do ufności.  

 

• Oto ja służebnica, w tekście greckim douloe, niewolnica Pańska, pragnę należeć do mojego Boga. To najpiękniejsze słowa, jakimi kończyć się może ludzka modlitwa – akceptuję twój sposób myślenia, twój plan wobec mnie, oddaję się.

 

CYTATY


Słowa anioła tak miłe, że aż zakłopotały Maryję: Bądź pozdrowiona, pełna łaski, Pan z Tobą.

Anioł wie, czego szukała Maryja: Znalazłaś bowiem łaskę u Boga

Maryja czuje się wystawiona na ciosy ale anioł mówi: Duch Święty zstąpi na Ciebie i moc Najwyższego osłoni Cię.

TWEETY





 

STO SŁÓW


Dla każdego, kto rozpoczyna przygodę z Bogiem, kto staje do modlitwy, czas zaczyna płynąć inaczej – mierzy się od spotkania do spotkania z Nim, od łaski do łaski. Maryja tak właśnie żyła, z wielką wiarą stawała do modlitwy. Trwała w niej. Chciała wejść na Boży poziom myślenia.

Ale to nie Maryja szukała Boga, to On poszukiwał jej. I odnalazł. W zapomnianym przez wszystkich, biednym Nazarecie. Podobnie Bóg szuka każdego człowieka i od każdego człowieka zależy, jakiego dokona wyboru. Adwent jest czasem rozważenia, jak chcesz odpowiedzieć na Bożą propozycję. Czy jesteś już gotowy by powiedzieć jak Maryja: tak akceptuję Twój plan wobec mnie, oddaję siebie całkowicie?

 

Na co czekasz? Już czas, by dołączyć do grona największych, przyjąć zaszczyt bycia sługą.
Sługą Boga!

 

TRENDY


#BłogosławionaJesteś

Niech mi się stanie według słowa Twego to pozycja wyjściowa dla każdego chrześcijanina. (Leonard Bielecki OFM)

Interes prosperuje znakomicie. Zresztą, nawet gdyby się coś zmieniło, to nie wiesz, czy ci na to przyjdzie ochota. Przecież do heroicznych cnót nie jesteś powołany. Bohaterem nigdy nie chciałeś być. Pomników nie żądasz ani teraz, ani po śmierci. Czas, zresztą, dość szybko leci i już chyba pozostaniesz w tym porcie zakotwiczony na zawsze. Choć przyznajesz, że czasem zrywa się w tobie tęsknota za dalą. (ks. Mieczysław Maliński)

 

Cały świat zastygł w oczekiwaniu. Czy znajdzie się wreszcie ktoś, kto pójdzie za Bogiem do końca? Od Adama i Ewy nie było nikogo takiego. I teraz świat oczekuje z niecierpliwością. Młoda dziewczyna z Nazaretu odważyła się, choć nie do końca wiedziała, jak to będzie. I to jest właśnie ten cień, cień niewiedzy, który często i nam towarzyszy w spotkaniu z Bogiem. (Maciej Okoński OP)

 

Anioł mówi do Maryi, ale (…) i do każdego z nas w Kościele: nie bój się. I nie daje prostych odpowiedzi. Nie bój się, będzie dobrze! Nie bój się, będzie łatwo. Uśmiechnij się Maryjo, uśmiechnij się człowieku. Mówi: nie. Nie bój się, BO ZNALAZŁEŚ COŚ WYJĄTOWEGO U PANA BOGA. Jesteś Jego. (Tomasz Rojek OP)

 

Dziewięć miesięcy to czas, jakiego potrzebuje dziecko, aby urosnąć pod sercem matki. Również i my, ciągle na nowo, potrzebujemy odpowiednio długiego czasu, aby 25 grudnia godnie przyjąć Syna Bożego raz jeszcze, na nowo, do naszego życia. (ks. Marcin Kołodziej)

 

Proszę sobie wyobrazić, że jakaś kobieta Maryja nauczyła Boga, jak się mówi, jak się je, jak się spodnie zakłada, jak się drewno rąbie. (o. Adam Szustak)

 

Nasza wiara często jest poddawana próbie.  (…) Wiara nie stoi w miejscu – albo się rozwija, albo umiera! Każdy dzień, każda życiowa chwila, jest wyborem wiary lub nie-wiary. Są jednak momenty przełomowe w naszej wierze, w których musimy się opowiedzieć, jak Maryja podczas zwiastowania. (Janusz Kręcidło MS)

 

Jezus nie chce (…) żeby okazywanie miłości, serdeczności, uśmiechu (…) było sztucznym manipulowaniem drugą osobą. Byłoby to czymś obrzydliwym, gdybym do kogoś się uśmiechał, nie chcąc mu przekazać Boga (…) Albo żeby to pozdrawianie nasze, czyli budowanie relacji z drugą osobą (…) było jakimś wstępem do zdobycia sukcesu w stylu jakiejś gwiazdy ekranu.

(Augustyn Pelanowski)

 

Życie każdego człowieka jest powołaniem realizowanym w małżeństwie, w życiu samotnym, kapłańskim i w życiu konsekrowanym. Kiedy myślimy o powołaniu, trzeba pamiętać, że chodzi tutaj nie tylko o odczytanie w młodości Bożej Woli, o przyjęcie Bożego planu, chodzi przede wszystkim o odczytywanie Bożych wezwań przez całe życie, dzień po dniu, chwila po chwili. (bp Jan Szkodoń)

 

#MaMocUtwierdzićWas

Kuba Wojewódzki ja czasem przyglądam się (…) jego programom. Nie ma programu, w którym nie poleci “O Jezu”. “O JEZU” , “O! Jezu”. Babcia Kuby pracowała nieźle. Nauczyła go na ostatnią godzinę wołać: “O Jezu”. (ks. Piotr Pawlukiewicz)

 

[Wskazując na rzeźby nad wejściem do ratusza w Nowym Sączu] Tych dwóch osiłków wzięło ratusz na swoje barki. Podobnie (…) [Józef, ratując Maryję] przed ukamienowaniem, przed tymi, którzy chcieli jej zrobić krzywdę wziął wszystko na swoje barki, całą rodzinę. (Michał Olszewski SCJ)

1/6
Zwiastowanie, Henry Ossawa Tanner, 1898 r., Philadelphia Museum of Art, USA
2/6
3/6
Zwiastowanie, El Greco, 1596–1600 r., Muzeum Prado, Madryt, Hiszpania
4/6
Zwiastowanie, Mistrz Jerzy, 1517 r., Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie
5/6
Ecce Ancilla Domini! (Oto służebnica Pańska!), Dante Gabriel Rossetti, 1850 r., Tate Britain, Wielka Brytania
6/6
Zwiastowanie, Paolo de Matteis, 1712 r. Saint Louis Art Museum, USA
poprzednie
następne

Jeśli podobają Ci się nasze artykuły, możesz nas wesprzeć:

Wesprzyj nas
ks. Marcin Kowalski

ks. Marcin Kowalski

Doktor nauk biblijnych, wykładowca KUL oraz WSD w Kielcach. Sekretarz czasopism biblijnych The Biblical Annals oraz Verbum Vitae. Uczestnik programów radiowych i telewizyjnych popularyzujących Biblię: W Namiocie Słowa, Szukając Słowa Bożego, Telewizyjny Uniwersytet Biblijny (Radio Maryja i Telewizja Trwam). Moderator Dzieła Biblijnego Diecezji Kieleckiej.

Zobacz inne artykuły tego autora >
ks. Piotr Rymuza

ks. Piotr Rymuza

Zobacz inne artykuły tego autora >
ks. Marcin Kowalski
ks. Marcin
Kowalski
zobacz artykuly tego autora >
ks. Piotr Rymuza
ks. Piotr
Rymuza
zobacz artykuly tego autora >