Wielki Piątek

Krzyż zwycięski. Wielki Piątek, choć mówi o śmierci, zwiastuje Życie.

ks. Marcin Kowalski
ks. Marcin
Kowalski
zobacz artykuly tego autora >
ks. Przemysław Śliwiński
ks. Przemysław
Śliwiński
zobacz artykuly tego autora >

Polub nas na Facebooku!

Wielki Piątek
Krzyż zwycięski. Wielki Piątek, choć mówi o śmierci, zwiastuje Życie.

PUNKT WYJŚCIA


WIELKI PIĄTEKLITURGIA MĘKI PAŃSKIEJ KOLOR SZAT: czerwony • KOLEKTA Będziemy prosić Boga, abyśmy wszczepieni w Chrystusa i uświęceni przez łaskę nosili w sobie podobieństwo do Niego • CZYTANIA: Księga Izajasza 52, 13 – 53, 12 • Księga Psalmów 31, 2 i 6. 12ab i 13. 15-16. 17 i 25 • List św. Pawła do Hebrajczyków 4, 14-16; 5, 7-9 • Ewangelia wg św. Jana 18, 1-19, 42

 

CHMURA SŁOWA

 

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst I czytania

(Iz 52, 13–53, 12)

Czytanie z Księgi proroka Izajasza

Oto się powiedzie mojemu Słudze, wybije się, wywyższy i bardzo wyrośnie. Jak wielu osłupiało na Jego widok – tak nieludzko został oszpecony Jego wygląd i postać Jego była niepodobna do ludzi – tak mnogie narody się zdumieją, królowie zamkną przed Nim usta, bo ujrzą coś, czego im nigdy nie opowiadano, i pojmą coś niesłychanego. Któż uwierzy temu, co usłyszeliśmy? Komu się ramię Pańskie objawiło?

On wyrósł przed nami jak młode drzewo i jakby korzeń z wyschniętej ziemi. Nie miał On wdzięku ani też blasku, aby chciano na Niego popatrzeć, ani wyglądu, by się nam podobał. Wzgardzony i odepchnięty przez ludzi, Mąż boleści, oswojony z cierpieniem, jak ktoś, przed kim się twarz zakrywa, wzgardzony tak, iż mieliśmy Go za nic.

Lecz On się obarczył naszym cierpieniem, On dźwigał nasze boleści, a my uznaliśmy Go za skazańca, chłostanego przez Boga i zdeptanego. Lecz On był przebity za nasze grzechy, zdruzgotany za nasze winy. Spadła na Niego chłosta zbawienna dla nas, a w Jego ranach jest nasze uzdrowienie.

Wszyscy pobłądziliśmy jak owce, każdy z nas się zwrócił ku własnej drodze, a Pan obarczył Go winami nas wszystkich. Dręczono Go, lecz sam pozwolił się gnębić, nawet nie otworzył ust swoich. Jak baranek na rzeź prowadzony, jak owca niema wobec strzygących ją, tak On nie otworzył ust swoich.

Po udręce i sądzie został usunięty; a kto się przejmuje Jego losem? Tak! Zgładzono Go z krainy żyjących; za grzechy mego ludu został zbity na śmierć. Grób Mu wyznaczono między bezbożnymi, i w śmierci swej był na równi z bogaczem, chociaż nikomu nie wyrządził krzywdy

i w Jego ustach kłamstwo nie postało.

Spodobało się Panu zmiażdżyć Go cierpieniem. Jeśli On wyda swe życie na ofiarę za grzechy, ujrzy potomstwo, dni swe przedłuży, a wola Pańska spełni się przez Niego. Po udrękach swej duszy ujrzy światło i nim się nasyci. Sprawiedliwy mój Sługa usprawiedliwi wielu, ich nieprawości On sam dźwigać będzie.

Dlatego w nagrodę przydzielę Mu tłumy, i posiądzie możnych jako zdobycz za to, że siebie na śmierć ofiarował i policzony został pomiędzy przestępców. A On poniósł grzechy wielu i oręduje za przestępcami.

Oto słowo Boże.

[01][02]

PIERWSZE CZYTANIE

Czwarta pieśń Sługi Iz 52, 13–53, 12

Czwarta Pieśń Sługi – utwór, który powstał kilka wieków przed narodzeniem Jezusa – opisuje mękę Mesjasza.

KSIĘGA: Izajasza • AUTOR: Deutero-Izajasz • CZAS POWSTANIA: okres wygnania (586-538 r. przed Chr.) • KATEGORIA: pieśń


PIEŚNI SŁUGI JAHWE • Druga część, zwana Księgą Pocieszenia, zawiera cztery Pieśni Sługi Jahwe. Ukazują one tajemniczą osobę – zbawiciela, który swoim cierpieniem gładzi grzechy ludu • Bóg ustanawia go przymierzem dla ludów i światłością narodów (Pierwsza pieśń: Iz 42,1-9); tym, który • ma zanieść jego zbawienie aż po krańce ziemi (Druga pieśń: Iz 49,1-7) • Trzecia (Iz 50,4-9) i Czwarta pieśń (Iz 52,13 – 53,12) opisują ogrom cierpień, jakie wybrany musi znieść, aby spełnił się plan Boży • Żydzi widzieli w jego losie historię Jeremiasza lub swego narodu, a chrześcijanie dostrzegli zapowiedź Chrystusa 

PRZEPOWIEDZIANA MĘKA • Niezwykle wymowne są Trzecia i Czwarta pieśń Sługi Jahwe, zawierające niektóre szczegóły dotyczące męki Jezusa. Pieśń, która zostanie odczytana, dzieli się na trzy części: Pierwsza wyrocznia Jahwe (52,13-15) Lamentacja zbiorowa (53,1-10) Druga wyrocznia Jahwe 53,11-12

ŚMIERĆ TO NIE WSZYSTKO • Usłyszymy w całości Czwartą Pieśń opisującą cierpienia tajemniczego Sługi, utworu szczegółowo zapowiadającego mękę Chrystusa. W postaci tej Bóg dokonuje rzeczy, które tchną absolutną nowością. Zauważmy, że pomimo doznanej śmierci – Sługa będzie żył • W opisie doświadczenia cierpienia odnajdziemy ideę ofiary życia za grzech oraz właśnie • zapowiedź zmartwychwstania. Te dwie nowości były dotąd nieznane w tradycji żydowskiej (PATRZ: BIBLIJNY INSIDER).

 

NAJWAŻNIEJSZE CYTATY


Wszyscy pobłądziliśmy jak owce, każdy z nas się zwrócił ku własnej drodze, a Pan obarczył Go winami nas wszystkich.

Jak baranek na rzeź prowadzony, jak owca niema wobec strzygących ją, tak On nie otworzył ust swoich.

Sprawiedliwy mój Sługa usprawiedliwi wielu, ich nieprawości On sam dźwigać będzie.

 

TRANSLATOR


Oto się powiedzie mojemu Słudze, wybije się, wywyższy i wyrośnie bardzo (Iz 52,13) • Dosłownie: zrealizuje misję (hebrajskie skl) (PATRZ: Joz 1,8; Jer 10, 21) • Wywyższenie (hebr rwm; nsa) u Izajasza odnosi się jedynie do Boga (PATRZ: Iz 6,1; 33,10; 57,11).

Któż uwierzy temu, cośmy usłyszeli? na kimże się ramię Pańskie objawiło? (Iz 53,1) • Ramię Pańskie to charakterystyczne określenie obecności Boga dla Pięcioksięgu (PATRZ: Wj 15,16; Pwt 4,34; 5,15). W historii Sługi objawia się Bóg Exodusu 

On wyrósł przed nami jak młode drzewo i jakby korzeń z wyschniętej ziemi (Iz 53,2) • Pieśń Sługi Jahwe to część Księgi Pocieszenia powstałej na wygnaniu, tymczasem te określenia przywołują proroctwa mesjańskie zawarte w pierwszej części Księgi Izajasza, powstałej wcześniej, przed wygnaniem (Iz 11,1-10) • Sługa Jahwe to figura mesjańska, król pokoju zapowiadany przez Pierwszego Izajasza. 

Lecz On się obarczył naszym cierpieniem, On dźwigał nasze boleści… (Iz 53,4) Sługa dosłownie bierze na siebie (hebr. nasa) cierpienia ludu, tak jak zwierzęta ofiarne biorą na siebie ludzki grzech. Język, który się tu pojawia to język kultyczny (PATRZ Kpł 5,1.17;10,17; 16,22; 17,16; 20,19)Sługa Jahwe bierze na siebie ciężary innych. Cierpi nie z ludem, ale za lud 

…a myśmy Go za skazańca uznali, chłostanego przez Boga i zdeptanego (Iz 53,4) Hebrajskie słowo nāgûaʿ odnosi się do czatrądu (PATRZ: Kpł 13,3.9.20), dlatego w opisie zeszpeconego cierpieniem ciała Sługi dopatrywano się choroby trądu, którym Bóg go uderzył (Kpł 13:8). Dlatego Niektórzy kojarzyli postać z królem  Azariaszem (PATRZ: 2 Kor 15,5) Ale słowem tym opisuje się także spadające niespodzianie cierpienia, jak plagi (PATRZ Rdz 12,17).

Lecz On był przebity za nasze grzechy, zdruzgotany za nasze winy. Spadła Nań chłosta zbawienna dla nas, a w Jego ranach jest nasze zdrowie Przebity – mehulal – pojawia się u Izajasza w kontekście  śmierci (22,2; 51,9; 66,16). Zdruzgotany – medukka – dosł. połamany lub obrócony w proch (Hi 22,9; Jr 44,10; Ps 90,3) Chłosta – musar – dosł. kara (Hi 5,17; Prz 22,15).

Spodobało się Panu zmiażdżyć Go cierpieniem. Jeśli On wyda swe życie na ofiarę za grzechy, ujrzy potomstwo, dni swe przedłuży, a wola Pańska spełni się przez Niego Cierpienie Sługi wiąże się przede wszystkim z grzechem, który wkłada na niego Bóg. Sługa gładzi grzechy narodu, staje się podobny do ofiary przebłagalnej z Jom Kippur (Kpł 16,21). Staje się ofiarą za grzechy (53,10) ʾāšām, zastępuje baranka bez skazy. 

 

BIBLIJNY INSIDER


W postaci sługi Bóg odsłania przed oczyma Izraelitów kilka nowości, nieznanych dotąd w tradycji żydowskiej

Pierwsza nowośćJeśli wyda swe życie na ofiarę za grzechy, ujrzy potomstwo, dni swe przedłuży

• Tradycja żydowska nie znała do tej pory ofiary z życia, która gładziłaby jakiekolwiek grzechy. Tymczasem Sługa gładzi grzechy narodu, staje się podobny do ofiary przebłagalnej przepisanej w Księdze Kapłańskiej: • Aaron położy obie ręce na głowę żywego kozła, wyzna nad nim wszystkie winy Izraelitów, wszystkie ich przestępstwa dotyczące wszelkich ich grzechów, włoży je na głowę kozła i każe człowiekowi do tego przeznaczonemu wypędzić go na pustynię (Kpł 16,21)

• Złamane życie Sługi staje się ofiarą wynagradzającą za grzechy jego ludu (hebr. aszam) • Proroctwo to wypełniło się w ofierze krzyża Jezusa Chrystusa

Druga nowośćPo udrękach swej duszy ujrzy światło i nim się nasyci

• Obiecane życie w obfitości nie jest już zwykłym ziemskim życiem • Obfitość światła oznacza uwielbienie, życie wieczne (PATRZ Dn 12,3). Sługa uczestniczy w życiu samego Boga. To zapowiedź zmartwychwstania. Niezwykłe, bo idea zmartwychwstania nie jest wówczas jeszcze znana w biblijnym Izraelu.

 

CZY WIESZ, ŻE…


Sługa to tajemnicza postać, która prezentuje rys nieznany dotychczas literaturze biblijnej. Jego cierpienie przynosi zbawienie i jest ofiarą przebłagalną za grzechy Izraela i całej ludzkości. Nic dziwnego zatem, że Jezus odniesie do siebie obraz cierpiącego Sługi z Deutero-Izajasza:

• Jego śmierć między złoczyńcami przypomina śmierć Sługi (Łk 22,37 – Iz 53,12)

• Cierpią te same obelgi i oplucie (Łk 24,26-27 – Iz 50,6)

• Cechuje ich ta sama łagodność i pokora (Mt 12,18 – Iz 42,2-4)

• Obaj są światłością pogan (Łk 2,32 – Iz 49,6)

Nadzwyczajny rys uniwersalnego zbawcy, który swym cierpieniem gładzi grzech świata, pozwala dopatrywać się w Jezusie wypełnienia proroctwa o Słudze.

Sam tytuł “sługa” łączy tę postać z tradycjami patriarchów (Rdz 26,24), Mojżeszem (Wj 14,31), Jozuem (24,29), Dawidem  (2 Sm 3,18), kapłanami, prorokami, Mesjaszem (Ez 34,23), Zorobabelem (Ag 2,23) oraz z narodem izraelskim (Iz 41,8; 42,19; 43,10). Sługa skupia w sobie wielkie tradycje duchowe Izraela: od Abrahama przez Mojżesza, Jeremiasza aż po Hioba. Identyfikowano go z Ozjaszem, Sedecjaszem, Cyrusem, Deutero-Izajaszem, Zorobabelem i Jojakinem. Tradycja żydowska widziała w nim zapowiedź Mesjasza.

 

LINKI


Oto się powiedzie mojemu Słudze, wybije się, wywyższy i bardzo wyrośnie (Iz 52,13)

Łk 24,5: “Zmartwychwstał!”

J 3,14: A jak Mojżesz wywyższył węża na pustyni, tak trzeba, by wywyższono Syna Człowieczego

 

Jak wielu osłupiało na Jego widok – tak nieludzko został oszpecony Jego wygląd i postać Jego była niepodobna do ludzi… (Iz 52,14)

Mt 27,29: Uplótłszy wieniec z ciernia, włożyli Mu na głowę, a do prawej ręki dalu Mu trzcinę. Potem przyklękali przed Nim i szydzili z Niego mówiąc “Witaj, Królu żydowski”. Przy tym pluli na Niego, brali trzcinę i bili Go po głowie.

J 19,5: Jezus więc wyszedł na zewnątrz w koronie cierniowej i płaszczu purpurowym. Piłat rzekł do nich: “Oto Człowiek”

 

ujrzą coś, czego im nigdy nie opowiadano, i pojmą coś niesłychanego (Iz 52,15)

Łk 23,47-48: Na widok tego, co się działo, setnik oddał chwałę Bogu mówiąc: “Istotnie, ten człowiek był sprawiedliwy”. Wszystkie też tłumy, które zbiegły się na to widowsiko, gdy zobaczyły, co się działo, powracały, bijąc się piersi.

 

Wzgardzony i odepchnięty przez ludzi, Mąż boleści, oswojony z cierpieniem, jak ktoś, przed kim się twarz zakrywa, wzgardzony tak, iż mieliśmy Go za nic (Iz 53,3)

Łk 23,11: Wówczas wzgardził Nim Herod wraz ze swoją strażą; na pośmiewisko kazał Go ubrać w lśniący płaszcz…

Mt 26,67-68: Zaczęli pluć Mu w twarz i bić Go pięściami, a inni policzkowali Go i szydzili: “Prorokuj nam, Mesjaszu, kto Cię uderzył?”

Mt 27,1: Wszyscy arcykapłani i starsi ludu powzięli uchwałę przeciw Jezusowi, żeby Go zgładzić. 

J 18, 39-40: “Czy zatem chcecie, abym wam uwolnił Króla żydowskiego?” Oni zaś powtórnie zawołali: “Nie tego, lecz Barabasza!”

J 19,15: A oni krzyczeli: “Precz! Precz! Ukrzyżuj Go!”

 

Lecz On się obarczył naszym cierpieniem, On dźwigał nasze boleści, a my uznaliśmy Go za skazańca, chłostanego przez Boga i zdeptanego (Iz 53,4)

Sprawiedliwy mój Sługa usprawiedliwi wielu, ich nieprawości On sam dźwigać będzie (Iz 53,11)

Mt 8,17: Z nastaniem wieczora przyprowadzono Mu wielu opętanych. On słowem wypędził złe duchy i wszystkich chorych uzdrowił. Tak oto spełniło się słowo proroka Izajasza: “On przyjął nasze słabości i dźwigał nasze choroby”

J 19,17: A On sam, dźwigając krzyż…

 

Lecz On był przebity za nasze grzechy…  (Iz 53,5)

J 19,33: Gdy podeszli do Jezusa i zobaczyli, że już umarł, nie łamali Mu goleni, tylko jeden z żołnierzy włócznią przebił Mu bok, a natychmiast wypłynęła krew i woda

 

Był przebity za nasze grzechy, zdruzgotany za nasze winy. Spadła na Niego chłosta zbawienna dla nas, a w Jego ranach jest nasze uzdrowienie (Iz 53,5)

Tak! Zgładzono Go z krainy żyjących; za grzechy mego ludu został zbity na śmierć (Iz 53,8)

Rz 5,25: On to został wydany za nasze grzechy i wskrzeszony z martwych dla naszego usprawiedliwienia

Ga 3,13: Chrystus nas wykupił – stawszy się za nas przekleństwem

 

…w śmierci swej był na równi z bogaczem, chociaż nikomu nie wyrządził krzywdy i w Jego ustach kłamstwo nie postało (Iz 53,9)

Łk 23,41: Lecz drugi, karcąc go, rzekł: “Ty nawet Boga się nie boisz, chociaż tę samą karę ponosisz? My przecież – sprawiedliwie, odbieramy bowiem słuszną karę za nasze uczynki, ale On nic złego nie uczynił”

 

Spodobało się Panu zmiażdżyć Go cierpieniem (Iz 53,10)

2Kor 5, 21: [Bóg] dla nas grzechem uczynił Tego, który nie znał grzechu, abyśmy się stali w Nim sprawiedliwością Bożą.

Hbr 2,10: Przystało bowiem Temu, dla którego wszystko i przez którego wszystko… aby przewodnika ich zbawienia udoskonalił przez cierpienia

 

…policzony został pomiędzy przestępców (Iz 53,12)

Łk 23,33: Gdy przyszli na miejsce zwane “Czaszką”, ukrzyżowali tam Jego i złoczyńców, jednego po prawej, drugiego po lewej Jego stronie. 

 

A On poniósł grzechy wielu i oręduje za przestępcami (Iz 53,12)

Łk 23, 39-43: Jeden ze złoczyńców, których powieszono, urągał Mu: “Czyż ty nie jesteś Mesjaszem? Wybaw więc siebie i nas”. Lecz drugi, karcąc go, rzekł: “Ty nawet Boga się nie boisz, chociaż tę samą karę ponosisz? My przecież – sprawiedliwie, odbieramy bowiem słuszną karę za nasze uczynki, ale On nic złego nie uczynił”. I dodał: “Jezu, wspomnij na mnie, gdy przyjdziesz do swego królestwa”. Jezus mu odpowiedział: “Zaprawdę, powiadam ci: Dziś będziesz ze Mną w raju”

 

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst Psalmu

(Ps 31 (30), 2 i 6. 12ab i 13. 15-16. 17 i 25)

Refren: Ojcze, w Twe ręce składam ducha mego.

Panie, do Ciebie się uciekam, †  niech nigdy nie doznam zawodu, *  wybaw mnie w sprawiedliwości Twojej! W ręce Twoje powierzam ducha mego, *  Ty mnie odkupisz, Panie, wierny Boże. Stałem się przykładem hańby † dla wszystkich mych wrogów, * dla sąsiadów przedmiotem odrazy. Zapomnieli o mnie w sercach jak o zmarłym, * stałem się jak wyrzucone naczynie. Ja zaś pokładam ufność w Tobie, Panie, * i mówię: «Ty jesteś moim Bogiem». W Twoim ręku są moje losy, * wyrwij mnie z rąk wrogów i prześladowców. Niech Twoje oblicze zajaśnieje nad Twym sługą, *  wybaw mnie w swoim miłosierdziu. Bądźcie dzielni i mężnego serca, * wszyscy, którzy ufacie Panu.

[01][02]

PSALM

W ręce Twoje…  Ps 31 (30), 2 i 6. 12ab i 13. 15-16. 17 i 25

Psalm człowieka, który oddaje swe losy w ręce Boga. W poszczególnych wersetach widać więcej – widać rysy umęczonego Chrystusa.

PSALM 31AUTOR: anonimowy lewita • CZAS POWSTANIA: przedwygnaniowy, czasy monarchii


KOLEKCJA DAWIDOWA • Psalm 31 należy do pierwszej części Psałterza, kolekcji zwanej także jahwistyczna lub Dawidową. W tytule pojawia się imię sławnego króla Izraela, co jednak nie znaczy, że jest on jego autoremPsalm mógł być zarówno modlitwą indywidualnego wierzącego proszącego o wybawienie z rąk wrogów i przeciwników, jak i całej zagrożonej wspólnoty, gromadzącej się na modlitwie w świątyni. Takie modlitwy były także częścią wielkich rytuałów postu i pokuty, w których proszono o odwrócenie zagrażających narodowi nieszczęść. 

O PSALMIE • Psalm opisuje doświadczenie niebezpieczeństwa i zagrożenia życia, które zbliża go do doświadczeń wiernego Panu i prześladowanego króla Izraela. Dawid, jego przeżycia i wiara, mogą być inspiracją dla pobożnego Izraelity. Psalm zalicza się do gatunku lamentacji indywidualnej lub ogólniej modlitwy błagalnej (tefillah). Wybrzmiewa w nim prośba o wybawienie, ale równocześnie ufność, dziękczynienie oraz wiara proszącego. 

MĘKA CHRYSTUSA • Usłyszymy początkowy fragment psalmu oraz wybrane wersety z dalszej części. Zwróćmy uwagę, że w słowach psalmu –podobnie jak w Czwartej Pieśni Sługi – pobrzmiewa cierpienie i odrzucenie, które stanie się udziałem Chrystusa.

 

NAJWAŻNIEJSZE CYTATY


Panie, do Ciebie się uciekam

kieruj mną i prowadź

 

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst II czytania

(Hbr 4, 14–16; 5, 7–9)

Czytanie z Listu do Hebrajczyków

Mając arcykapłana wielkiego, który przeszedł przez niebiosa, Jezusa, Syna Bożego, trwajmy mocno w wyznawaniu wiary. Nie takiego bowiem mamy arcykapłana, który by nie mógł współczuć naszym słabościom, lecz poddanego próbie pod każdym względem podobnie jak my – z wyjątkiem grzechu. Przybliżmy się więc z ufnością do tronu łaski, abyśmy doznali miłosierdzia i znaleźli łaskę pomocy w stosownej chwili.

Chrystus bowiem z głośnym wołaniem i płaczem za swych dni doczesnych zanosił gorące prośby i błagania do Tego, który mógł Go wybawić od śmierci, i został wysłuchany dzięki swej uległości.

I chociaż był Synem, nauczył się posłuszeństwa przez to, co wycierpiał. A gdy wszystko wykonał, stał się sprawcą zbawienia wiecznego dla wszystkich, którzy Go słuchają.

Oto słowo Boże.

[01][02]

DRUGIE CZYTANIE

Sens Krzyża Hbr 4, 14–16; 5, 7–9

Dlaczego Jezus musiał tak okrutnie cierpieć? Dlaczego musiał ponieść śmierć? Zbawienny sens Krzyża Chrystusa wyjaśnia autor Listu do Hebrajczyków

List do Hebrajczyków AUTOR: anonimowy • CZAS POWSTANIA: 70-95 r. • SKĄD: nie wiemy • DO KOGO: chrześcijanie w Azji Mniejszej


JEZUS – OSOBA I DZIEŁO • List do Hebrajczyków to jedyny spośród listów, który w nazwie nie zawiera autora. Przez wieki przypisywany był Pawłowi, ale różnice w stylu i tematach teologicznych wskazują na  innego, nieznanego bliżej autora. Podejrzewano, że mogli nim być: Łukasz, Apollos, Barnaba, Klemens Rzymski bądź inny uczeń Pawła. Autor to prawdopodobnie Żyd ze środowiska aleksandryjskiego, należący do drugiego pokolenia uczniów Jezusa. Swoje pismo kieruje do chrześcijan pochodzenia żydowskiego i pogańskiego w Azji Mniejszej • Głównym tematem listu jest osoba i dzieło Jezusa, Arcykapłana i Ofiary Nowego Przymierza, które wypełnia i przewyższa Przymierze Mojżeszowe.

ARCYKAPŁAN • Dzisiejsze czytanie należy do drugiej części Listu do Hebrajczyków, opisującej Chrystusa Arcykapłana (4,14-7,28). Jest naszym bratem, ale równocześnie Synem Bożym (4,14-5,10). Następnie autor wzywa tych, którzy uwierzyli w Syna, aby nie porzucali swej wiary, ale trwali mocno zakotwiczeni w nadziei zbawienia (5,11-6,20). Dalej rozpoczyna się wizja Chrystusa Arcykapłana na wzór Melchizedeka, który wszedł poza zasłonę, którą próbuje przeniknąć chrześcijańska wiara i nadzieja (7,1-28).

OPRÓCZ GRZECHU • Usłyszymy początek drugiej części Listu do Hebrajczyków. Autor zachęca, aby mając w Chrystusie arcykapłana, który przeszedł przez niebiosa, trwać mocno w wyznawanej wierze. Ten Arcykapłan rozumie nas i jest do nas podobny we wszystkim oprócz grzechu. Jego wstawiennictwo pozwala nam bez lęku zbliżać się do tronu Boga i prosić o potrzebne łaski.

 

NAJWAŻNIEJSZE CYTATY


Mamy arcykapłana (…) poddanego próbie pod każdym względem podobnie jak my – z wyjątkiem grzechu. 

Chrystus bowiem z głośnym wołaniem i płaczem za swych dni doczesnych zanosił gorące prośby i błagania do Tego, który mógł Go wybawić od śmierci, i został wysłuchany 

A gdy wszystko wykonał, stał się sprawcą zbawienia wiecznego dla wszystkich, którzy Go słuchają

 

TRANSLATOR


Mając więc arcykapłana wielkiego, który przeszedł przez niebiosa, Jezusa, Syna Bożego, trwajmy mocno w wyznawaniu wiary. Dosłownie w tekście greckim “trzymajmy mocno”, “strzeżmy” naszego wyznania wiary (gr. homologia)

Nie takiego bowiem mamy arcykapłana, który by nie mógł współczuć naszym słabościom. Chrystus współodczuwa gr. sympateo) z nami nasze słabości, jako prawdziwy człowiek zna ich smak.

 

BIBLIJNY INSIDER


Krzyż to szczególna droga, przez którą Jezus uczy nas na czym polega stawanie się dziećmi Bożymi. 

Jedyny kapłan • W drugiej części Listu do Hebrajczyków (4,14-10,18), której fragment usłyszeliśmy, jego autor opisuje wielkość kapłaństwa i ofiary Chrystusa. O tyle przewyższa ono kapłaństwo Starego Testamentu, że Jezus jest Synem Bożym, obdarzonym wiecznym kapłaństwem, które zapowiadał Melchizedek (Hbr 5,1-10). Wraz z jego przyjściem kończy swą funkcję kapłaństwo lewitów (Hbr 7,11-28). Jezus przez swoją Ofiarę, która jako jedyna jest skuteczna i trwa na wieki, oczyszcza ludzkość z grzechu, ustanawia Nowe Przymierze, wchodzi do świątyni niebiańskiej i znosi ofiary Starego Testamentu (Hbr 8,1-10,18).

Droga Syna • Równocześnie przez swą drogę Krzyża, uczy nas On co znaczy być dziećmi Boga. Właśnie po to stał się prawdziwym człowiekiem i poznał kruchość naszego ludzkiego życia, włącznie z bólem śmierci. Podobnie jak my modlimy się o wybawienie od śmierci i cierpienia, On modlił się w Ogrójcu, jak opisuje to autor listu: Chrystus głośnym wołaniem i płaczem za dni ciała swego zanosił gorące prośby do Tego, który mógł Go wybawić od śmierci, i został wysłuchany dzięki swej uległości (Hbr 5, 7) • Zaskakująca może wydawać się ta interpretacja modlitwy Jezusa, który prosi o to, aby Bóg oddalił od Niego śmierć krzyżową. W jakim sensie modlitwa ta została wysłuchana? Czyż Bóg nie pozostał głuchy na wołania swojego Syna, posyłając Go jednak na Krzyż?

Wysłuchana modlitwa • Bóg słuchał uważnie modlitwy Jezusa. Oprócz prośby oddal ode mnie ten kielich są tam przecież jeszcze słowa lecz nie moja ale twoja wola niech się stanie (Łk 22,42). Chrystus prosił przede wszystkim o to, aby Ojciec pomógł mu wypełnić do końca Jego wolę. Jako człowiek godził się na nią i błagał, aby Bóg doprowadził do końca dzieło, które w Nim rozpoczął • Wola Boża wymaga posłuszeństwa, którego Jezus uczy się cierpiąc: Chrystus będąc Synem, nauczył się posłuszeństwa przez to, co wycierpiał (Hbr 5, 8). Nasze zbawienie to owoc jego posłusznego oddaniu się woli Ojca.

Zbawieni przez posłuszeństwo • Przez posłuszeństwo Krzyża Chrystus okazuje się być wiernym Synem swojego Ojca. Stawia Jego wolę i miłość przed własną wolą. W ten sposób staje się wzorem dla wszystkich synów i córek Boga. Od nas Bóg być może nie będzie wymagał aż takiej ofiary. Oczekuje jednak, że będziemy się stawać jego dziećmi przez to, że pełnimy Jego wolę • Drogą do tego jest nasze powołanie, małżeństwo, rodzina, misja, służba drugiemu, którą nam powierza. To nasza życiowa droga Krzyża nie w sensie samozagłady i cierpienia, ale służby i rezygnowania z własnej tylko woli i planów. Przez dźwiganie naszych  życiowych krzyży, przez wierność naszemu powołaniu i naszym bliskim aż do końca, stajemy się córkami i synami Boga. Chrystus jest sprawcą zbawienia wiecznego dla wszystkich, którzy Go słuchają (Hbr 5, 9). Zbawiamy się, kiedy naśladujemy posłuszeństwo Chrystusa, które najpełniej objawiło się w Krzyżu.

 

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst Ewangelii

(J 18, 1–19, 42)

Męka naszego Pana Jezusa Chrystusa

według Świętego Jana

Kliknij, aby przeczytać Mękę Pańską

[01][02]

 

EWANGELIA

Pasja według św. Jana • J 18, 1–19, 42

W dramatycznym opisie męki Jezusa Chrystusa Jan po mistrzowsku ukrywa aluzje Jego zwycięstwa.

EWANGELISTA: św. Jan • CZAS POWSTANIA: 80-90 r. • KATEGORIA: wydarzenie MIEJSCE: Jerozolima • CZAS: ok 33 r. • BOHATEROWIE: Jezus, uczniowie, Maryja, faryzeusze, Piłat, żołnierze, tłum


MĘKA I ŚMIERĆ • Wszyscy czterej ewangeliści opisali mękę i śmierć Jezusa Chrystusa. Relacje Mateusza, Marka i Łukasza odczytujemy w Niedzielę Palmową, w cyklu A, B, C. Natomiast Mękę naszego Pana według św. Jana słyszymy co roku w Wielki Piątek, podczas nabożeństwa Męki PańskiejTo jednocześnie dwa szczególne dni, kiedy Ewangelia jest odczytywana w sposób uroczysty, doniosły, na role.

PASJA WEDŁUG ŚW. JANA • Ewangelia św. Jana zdecydowanie różni się od pozostałych Ewangelii. Jezus, opisując swoją misję, używa formuły JA JESTEM, a to nawiązuje do objawienia Boga w Księdze Wyjścia (PATRZ: Wj 3,14). Różnice te szczególnie uwydatnia właśnie opis Męki Pańskiej O ile u synoptyków dominuje realistyczna, oparta na faktach, relacja z wydarzeń męki, ukrzyżowania i śmierci, o tyle u św. Jana mamy raczej do czynienia z przepełnioną symbolami i aluzjami treścią. 

KRZYŻ TO TRON • Wsłuchując się w opis męki i śmierci Jezusa, zwróćmy uwagę na sposób, w jaki św. Jan pokazuje dramatyczne wydarzenia: Jezus wstępuje na krzyż jak na tron. Śmierć to Jego moment chwały Ukryte jest to w przeróżnych momentach opowiadania, na przykład:Tytuł winy, który Piłat kazał umieścić na krzyżu: Jezus Nazarejczyk, Król żydowskiŚmierć, oddana słowami oddał Ducha.

 

NAJWAŻNIEJSZE CYTATY


Tak, jestem królem. Ja się na to narodziłem i na to przyszedłem na świat, aby dać świadectwo prawdzie.

Piłat rzekł do nich: Oto Człowiek. Gdy Go ujrzeli arcykapłani i słudzy, zawołali:Ukrzyżuj! Ukrzyżuj!

Wtedy więc wydał Go im, aby Go ukrzyżowano.

A On sam, dźwigając krzyż, wyszedł na miejsce zwane Miejscem Czaszki, które po hebrajsku nazywa się Golgota. Tam Go ukrzyżowano

Dokonało się! I skłoniwszy głowę, oddał ducha.

 

BIBLIJNY INSIDER


Droga do życia • Ewangelia Jana, którą czytamy w Wielki Piątek w wielu miejscach daje nam do zrozumienia, że dla swojego cierpiącego Syna Bóg przygotowywał już miejsce u swego boku. Droga Krzyża, który człowiek niesie razem z Chrystusem, zawsze prowadzi do zmartwychwstania. Krzyż nie jest nigdy ostatnim słowem kochającego Boga. Ostatnim słowem jest zawsze życie Sługa Jahwe po swoich cierpieniach (PATRZ PIERWSZE CZYTANIE) widzi światło i zanurza się w nim, doświadcza pełni życia w Bogu. Jezus nie mógł pozostać na Krzyżu zwyciężony przez śmierć. Wiara, z jaką w ostatniej chwili swojego życia oddaje się w ręce Ojca, nie mogła pozostać bez odpowiedzi. 

Proces Jezusa • Jezus nie ucieka przed swoim Krzyżem. Chce wypić kielich, który przygotował Ojciec, czyli wypełnić jego wolę do końca (J 18,11). Nie wycofuje się ze swe nauki i nie zapiera się tego, kim jest, ani przed arcykapłanami, ani przed władzą rzymską Już w ogrodzie daje się rozpoznać Judaszowi i prowadzonym przez niego żołnierzom wypowiadając proste ale niezwykle mocne JA JESTEM (J 18,5). To imię własne Boga, który objawia się Mojżeszowi w krzewie gorejącym (Wj 3,14). Na dźwięk tego imienia strażnicy padają na twarz. Jezus nie ugina się i nie wycofuje swojej nauki przed arcykapłanem (J 18,19-23). Także przed Piłatem przyznaje się do swojej królewskiej godności i do Ojca, od którego ją otrzymał (J 18,37). Tak ściągnie na siebie śmierć wymierzoną ręką rzymskiego gubernatora. Piłat dojrzy w nim zagrożenie dla władzy boskiego cezara.  

Proces Piotra • Paralelnie do procesu Jezusa w Ewangelii Jana toczy się proces jego pierwszego ucznia, Piotra (J 18,15-27). Kiedy Jezus odważnie przyznaje się do Ojca i do swojej misji, Piotr zapiera się Mistrza. Jak refren powtarza nie jestem jego uczniem W tym jednym Piotr jest szczery. Nie chce być uczniem słabego i zdradzonego Mesjasza. Wciąż tęskni do Zbawcy, Króla, który objawiał się przez cuda. Piotr wyrzeka się Mesjasza uniżonego. 

Piłat • Proces Jezusa przed Piłatem w Ewangelii Jana jest dłuższy i znacznie bardziej udramatyzowany niż u synoptyków (J 18,19 – 19,16). Także Piłat wyrasta tu na znacznie ciekawszą postać. Prowadzi z Jezusem dialog, prawdopodobnie po grecku. Pyta o królestwo Jezusa, cynicznie czy też szczerze pyta cóż to jest prawda? Dramat Piłata polega na tym, że nie rozpoznaje Prawdy, która przed nim stoi, a którą według Jana jest Jezus.

• Spektakl Poncjusza Czy Piłat chce Jezusa rzeczywiście uwolnić? Proponuje Żydom, że zwolni go w ramach prawa łaski na święto Paschy. Równocześnie daje im wybór między Jezusem i Barabaszem, który był lestes, jak mówi Jan, partyzantem, prawdopodobnie przywódcą zbrojnej rebelii przeciwko Rzymowi. To oczywiste, że tłum wybierze patriotę Barabasza, nie Jezusa. Ubiczowanie i Ecce homo to tylko okrutny spektakl Ostatecznie Piłat zdradza sprawiedliwość, wydając Jezusa na ukrzyżowanie. Robi to z wygody, koniunkturalnie, ze strachu o swoją pozycję, zagrożoną wcześniejszymi okrutnymi poczynaniami i ciągłymi rozruchami. Żydzi nienawidzą rzymskiego gubernatora. Lepiej będzie zaspokoić ich żądania. Wszyscy rozejdą się spokojnie do domów, o sprawie za jakiś czas się zapomni. 

Pragnienie • W opisie śmierci Jezusa zbiegają się i znajdują swoją kulminację wielkie tematy Ewangelii Jana. Jednym z nich jest temat wody, źródła życia. Zaczął się w rozdziale czwartym, przy źródle Jakuba, kiedy Jezus rozmawiał z Samarytanką. Prosił ją wówczas o to, aby ugasiła jego pragnienie. Nie chodziło tylko o pragnienie fizyczne, jak doskonale odgadł to komentujący ten rozdział św. Augustyn. Chodziło mu o nią samą, o jej życie, jej wiarę w Syna Bożego Teraz na krzyżu umiera wcielona miłość, z pragnienia wysycha źródło wody żywej. Pragnę, które Jezus wypowiada z Krzyża, oznacza nie tylko fizyczne pragnienie, które wówczas cierpi. To przejmujące pragnienie wypełnienia do końca woli swojego Ojca. Dlatego właśnie po słowach tych, umierając zdoła jeszcze wyszeptać dokonało się

Ogród • Wbrew zwyczajowi, który nakazywał zrzucenie ciał skazańców do wspólnego dołu, ciało Jezusa zostało ułożone w nowym grobie, gdzie nikt jeszcze nie spoczywał Jan zaczął opis męki Jezusa w ogrodzie i kończy wzmianką, że grób Jezusa znajdował się w ogrodzie, czyniąc aluzję do historii zmartwychwstania Ogród przywodzi na myśl opis stworzenia pierwszego człowieka umieszczonego w Edenie (Rdz 1–2). To miejsce i szczęście Boga i człowieka zostało zniszczone przez grzech. Chrystus wraca tam, aby je odbudować i sprowadzić do raju nas wszystkich. Pamiętamy, że wkrótce w ogrodzie zmartwychwstałego Jezusa – myśląc, że to ogrodnik – spotka Maria Magdalena.

 

ZWRÓĆ UWAGĘ


TECHNIKI LITERACKIE ŚW. JANA Aby unaocznić geniusz pisarski św. Jana, bibliści pokazują kilka szczególnych technik, które stosuje w swojej Ewangelii

• Dwuznaczność • Niektóre fragmenty są dwuznaczne: pisane w taki sposób, że poza oczywistym sensem opisywanych zdarzeń – opowiadania historii – istnieje jeszcze wtórny, który czyni tę historię inną, głębszą, zaskakującą. Prześledźmy dialog Jezusa z kohortą oraz strażnikami w ogrodzie Getsemani:

– Kogo szukacie? 

– Jezusa z Nazaretu.

– Ja jestem.

Narrator dopowiada: Skoro więc Jezus rzekł do nich: Ja jestem, cofnęli się i upadli na ziemię. 

Pierwszy poziom opisywanej historii to po prostu zwykła i naturalna odpowiedź “to ja”, “ja jestem”. Dziwić może tylko fakt, że rozmówcy upadli na ziemię. Jednak czytelnik patrzący zbawczą perspektywą zobaczy więcej: Ja jestem to imię Boga (PATRZ: LINKI). Jezus objawia się im tak, jak Bóg ukazał się Mojżeszowi. W takiej sytuacji to naturalne, że cofnęli się i upadli na ziemię.

Jan przypomina, że to właśnie Kajfasz poradził Żydom, że lepiej jest, aby jeden człowiek zginął za naród. W pierwszym znaczeniu to zwykły, powszechny w historii świata, zabieg przywódców, by wyznaczyć kozła ofiarnego dla dobra ogółu, dla rozwiązania trudnej sytuacji. W perspektywie zbawczej, w której Jezus zostaje za nas ukrzyżowany, słowa Kajfasza okazują się zaskakująco prawdziwe.

Ironia • W technice ironii, często używanej przez św. Jana, bohaterowie ironicznie wyrażają jakąś myśl, chcąc Jezusa ośmieszyć lub ironicznie coś skomentować. W rzeczywistości, ironiczna myśl jest prawdziwa. Najdobitniejszy przykład pochodzi z Męki Pańskiej:

Wypisał też Piłat tytuł winy i kazał go umieścić na krzyżu. A było napisane: Jezus Nazarejczyk, Król żydowski.

Ironia Piłata, czyli oskarżenie, za które Jezus został skazany, okazuje się prawdą, Jan podkreśla dodając, że napis czytało wielu Żydów, ponieważ miejsce, gdzie ukrzyżowano Jezusa, było blisko miasta oraz odnotowuje sprzeciw arcykapłanów, którzy wychwytują niezamierzony efekt. 

Podobną technikę wychwytujemy, gdy żołnierze ironicznie wołali do Jezusa Witaj, Królu żydowski i zakładali na głowę koronę z cierni. Choć w ich przekonaniu była to ironia, w rzeczywistości paradoksalnie ich słowa i gesty wyrażały prawdę.

Nieporozumienie • Technika nieporozumienia polega na tym, że Jezus posługuje się obrazem, metaforą, bądź jakimś znaczeniem, podczas gdy rozmówca zauważa i rozumie tylko sens dosłowny. Oto fragment rozmowy Jezusa z Piłatem:

– Czy Ty jesteś Królem żydowskim? 

– Czy to mówisz od siebie, czy też inni powiedzieli ci o Mnie? 

– Czy ja jestem Żydem? Naród Twój i arcykapłani wydali mi Ciebie. Co uczyniłeś? 

– Królestwo moje nie jest z tego świata. Gdyby królestwo moje było z tego świata, słudzy moi biliby się, abym nie został wydany Żydom. Teraz zaś królestwo moje nie jest stąd.

– A więc jesteś królem? 

– Tak, jestem królem. 

Zdumiewająco – za pomocą tej techniki – św. Jan opisuje ostatnie chwile życia ziemskiego Jezusa: Potem Jezus, świadom, że już wszystko się dokonało, aby się wypełniło Pismo, rzekł: “Pragnę”. Stało tam naczynie pełne octu. Nałożono więc na hizop gąbkę nasączoną octem i do ust Mu podano.

 

UKRYTY SENS Wszystkie te techniki pozwalają Janowi na ukazanie dwóch poziomów znaczeń. Pierwszy to opis, relacja pojmania, męki i śmierci Jezusa. Tymi samymi słowami pokazuje jednak drugi, mniej dostrzegalny, choć równie prawdziwy sens:

Król, nie skazaniec • Jezus nie zostaje pojmany, ale pozwala się pojmać, wcześniej manifestując swoją boskość, władzę i moc. Jest Królem. Sąd Piłata nad Jezusem paradoksalnie staje się sądem Jezusa nad Piłatem. Jego królewskość potwierdzają podkreślający majestat płaszcz purpurowy, korona i okrzyki Witaj, Królu!. Jezus sam bierze krzyż i wychodzi na Golgotę Jan podkreśla, że Golgota to Miejsce Czaszki. Jezus, Król, zasiada tam na tronie, zwycięża śmierć. A Jego królewskość potwierdza napis To jest król Droga krzyżowa to u św. Jana królewski orszak i objęcie tronu.

Baranek • Jest jeszcze jeden sens. Łatwiej będzie go nam zrozumieć, gdy wrócimy do czytań z Mszy Wieczerzy Pańskiej: opisu uczty paschalnej i przygotowania baranka do spożycia (pierwsze czytanie) oraz Ewangelii, gdzie św. Jan dobitnie pokazuje Jezusa jako Baranka Paschalnego  (PATRZ: JUTRO WIELKI CZWARTEK) W przeciwieństwie do synoptyków, u Jana Jezus umiera w dzień przygotowania Paschy – wtedy właśnie, gdy przygotowywano ucztę paschalną i zabijano baranka, zgodnie z zasadami podanymi w Księdze Wyjścia Tylko Jan spośród Ewangelistów pisze, że Jezus został związany. Dlaczego? Związany jak baranek spętany do ofiary paschalnej. Po śmierci z Jego boku przebitego włócznią wypływa zbawienna Krew, a golenie nie zostały złamane W dzień przygotowania, kiedy Żydzi zabijali baranka na wieczerzę paschalną, zostaje rzeczywiście złożona ofiara – z Baranka, raz na zawsze. Jezus świadomie przyjmuje śmierć, bierze karę za grzechy przeznaczoną dla ludzi, za nich, zamiast ich. Kajfasz zresztą to potwierdza: lepiej jest, aby jeden człowiek zginął za naród

Jego śmierć to zwycięstwo • W ten sposób św. Jan uwydatnia, że śmierć to nie porażka, ale triumf Jezusa Chrystusa, który w ten sposób zbawił świat. Dokonało się oto Jego ostatnie słowa. A śmierć św. Jan określa znów dwuznacznym określeniem oddał Ducha – co tradycja nazywa Małym Zesłaniem Ducha Świętego.

 

LINKI


Jezus… wyszedł naprzeciw i rzekł do nich: Kogo szukacie? Odpowiedzieli Mu: Jezusa z Nazaretu. Rzekł do nich Jezus: Ja jestem… Skoro więc Jezus rzekł do nich: Ja jestem, cofnęli się i upadli na ziemię (…) (J 18, 4-6)

Wj (13, 6.13-14): Powiedział jeszcze Pan: «Jestem Bogiem ojca twego, Bogiem Abrahama, Bogiem Izaaka i Bogiem Jakuba»… Mojżesz zaś rzekł Bogu: «Oto pójdę do Izraelitów i powiem im: Bóg ojców naszych posłał mnie do was. Lecz gdy oni mnie zapytają, jakie jest Jego imię, cóż im mam powiedzieć?» Odpowiedział Bóg Mojżeszowi: «Jestem, który jestem». I dodał: «Tak powiesz synom Izraela: Jestem posłał mnie do was».

A gdy Jezus skosztował octu, rzekł:  Dokonało się! (J 19, 30)

Hbr (5, 9) (DRUGIE CZYTANIE): gdy wszystko wykonał, stał się sprawcą zbawienia wiecznego dla wszystkich, którzy Go słuchają.

 

WERSJE


Mękę Pańską wg św. Jana czytamy zawsze w Wielki Piątek, natomiast pozostałych ewangelistów – naprzemiennie w Niedzielę Palmową. Mimo że każdy z Ewangelistów relacjonuje to samo wydarzenie i nie ma istotnych różnic, w szczegółach każdy z nich ma swój własny sposób opowiadania. Najbardziej wyróżnia się właśnie Jan. Tu wymieniamy tylko niektóre różnice

W porównaniu z pozostałymi wersjami, u św. Jana przesłuchanie u Piłata jest dość długie. U synoptyków brak słynnego: Cóż to jest prawda? czy Oto człowiek. U Jana Piłat ogłasza zresztą niewinność Jezusa (PATRZ: Biblijny Insider) Według Jana, Piłata przestraszyły najpierw groźby arcykapłanów, potem szantaż tłumu: Jeżeli go uwolnisz, nie jesteś przyjacielem Cezara. Każdy, kto czyni siebie królem, sprzeciwia się cezarowi Inaczej jest u synoptyków: Piłat raczej chciał tłumowi dać satysfakcję.

Jan szczegółowo opisuje dyskusję faryzeuszy z Piłatem o napisie umieszczonym na krzyżu oraz podział między żołnierzami szat Jezusa i losowanie tuniki (J 19, 19‒24).

Tylko Jan przedstawia rozmowę Jezusa z Matką i umiłowanym uczniem, tak zwany Testament z Krzyża (J 19, 25–27).

Po śmierci Jezusa tylko u Jana – obok Józefa z Arymatei – pojawia się Nikodem, znany z 3 rozdziału jego Ewangelii. 

 

STO SŁÓW


Św. Jan, mistrz słowa, potrafił tak opisać mękę swojego Mistrza, że w słowach, i między nimi, wyrażających cierpienie, okrucieństwo, mękę i śmierć, ukrył zwycięstwo, zbawienie i zmartwychwstanie. 

W rzeczywistości, taka jest właśnie treść Liturgii Słowa Wielkiego Piątku. Widzimy cierpienie i śmierć Jezusa (EWANGELIA), najpierw przeczuwane w Czwartej Pieśni Sługi Jahwe (PIERWSZE CZYTANIE). To tylko pozór, że historia życia Boga-Człowieka urywa się wraz z dramatem śmierci. 

A jednak ta śmierć była po coś. To była śmierć, którą przyjął Ktoś zamiast mnie (PIERWSZE CZYTANIE, DRUGIE CZYTANIE). To była śmierć Kogoś, kto nadal żyje, co więcej, dzięki której i ja będę żył.

Liturgia Słowa w Wielki Piątek, choć mówi o śmierci, zwiastuje Życie. Przekonamy się o tym wkrótce.

 

ks. Marcin Kowalski

ks. Marcin Kowalski

prezbiter diecezji kieleckiej, doktor nauk biblijnych, doktorat obronił na Papieskim Instytucie Biblijnym w Rzymie, wykładowca Pisma Świętego w Wyższym Seminarium Duchownym w Kielcach oraz w Lublinie, adiunkt przy katedrze Teologii Biblijnej i Proforystyki w Instytucie Nauk Biblijnych KUL, redaktor naczelny kwartalnika biblijnego The Biblical Annals, sekretarz Stowarzyszenia Biblistów Polskich III kadencji. Jego pasją naukową i duszpasterską jest Biblia, w szczególności listy św. Pawła. Moderator Dzieła Biblijnego, autor scenariuszy i prowadzący programy telewizyjne i radiowe, współpracownik Stacji 7 i współtwórca cyklu Jutro Niedziela.

Zobacz inne artykuły tego autora >
ks. Przemysław Śliwiński

ks. Przemysław Śliwiński

Kapłan Archidiecezji Warszawskiej. Pochodzi z Lubawy. Ukończył studia specjalistyczne na Wydziale Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Santa Croce w Rzymie. Jesienią 2013 roku, objął stanowisko rzecznika prasowego Archidiecezji Warszawskiej oraz dyrektora Archidiecezjalnego Centrum Informacji. Wykłada edukację medialną w Wyższym Metropolitalnym Seminarium Duchownym w Warszawie. Na Stacji7.pl jest autorem wielu artykułów oraz popularnego cyklu Jutro Niedziela.

Zobacz inne artykuły tego autora >
ks. Marcin Kowalski
ks. Marcin
Kowalski
zobacz artykuly tego autora >
ks. Przemysław Śliwiński
ks. Przemysław
Śliwiński
zobacz artykuly tego autora >

Wielki Czwartek. Przygotuj się do Mszy Wieczerzy Pańskiej

Kiedy na niebie jaśnieje księżyc w pierwszej wiosennej pełni, w liturgii jaśnieje Boża historia Eucharystii.

ks. Marcin Kowalski
ks. Marcin
Kowalski
zobacz artykuly tego autora >
ks. Przemysław Śliwiński
ks. Przemysław
Śliwiński
zobacz artykuly tego autora >

Polub nas na Facebooku!

Wielki Czwartek. Przygotuj się do Mszy Wieczerzy Pańskiej
Kiedy na niebie jaśnieje księżyc w pierwszej wiosennej pełni, w liturgii jaśnieje Boża historia Eucharystii.

PUNKT WYJŚCIA


WIELKI CZWARTEKMSZA WIECZERZY PAŃSKIEJ KOLOR SZAT: biały • KOLEKTA: Będziemy modlili się, abyśmy z tak wielkiego misterium czerpali pełnię miłości i życia • CZYTANIA: Księga Wyjścia 12, 1-8. 11-14 • Księga Psalmów 116B,10.15.16-17.18-19 • Pierwszy list św. Pawła do Koryntian 11, 23-26 • Ewangelia wg św. Jana 13, 1-15.

 

CHMURA SŁOWA

 

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst I czytania

(Wj 12, 1–8. 11–14)

Czytanie z Księgi Wyjścia 

Pan powiedział do Mojżesza i Aarona w ziemi egipskiej: «Miesiąc ten będzie dla was początkiem miesięcy, będzie pierwszym miesiącem roku! Powiedzcie całemu zgromadzeniu Izraela tak: 

„Dziesiątego dnia tego miesiąca niech się każdy postara o baranka dla rodziny, o baranka dla domu. Jeśliby zaś rodzina była za mała do spożycia baranka, to niech się postara o niego razem ze swym sąsiadem, który mieszka najbliżej jego domu, aby była odpowiednia liczba osób. Liczyć je zaś będziecie dla spożycia baranka według tego, co każdy może spożyć. Baranek będzie bez skazy, samiec, jednoroczny; wziąć możecie jagnię albo koźlę. Będziecie go strzec aż do czternastego dnia tego miesiąca, a wtedy zabije go całe zgromadzenie Izraela o zmierzchu. I wezmą krew baranka, i pokropią nią odrzwia i progi domu, w którym będą go spożywać. I tej samej nocy spożyją mięso pieczone w ogniu, i chleby przaśne będą spożywali z gorzkimi ziołami. 

Tak zaś spożywać go będziecie: biodra wasze będą przepasane, sandały na waszych nogach i laska w waszym ręku. Spożywać będziecie pośpiesznie, gdyż jest to Pascha na cześć Pana. 

Tej nocy przejdę przez Egipt, zabiję wszystko pierworodne w ziemi egipskiej, od człowieka aż po bydło, i odbędę sąd nad wszystkimi bogami Egiptu – Ja, Pan. Krew posłuży wam do oznaczenia domów, w których będziecie przebywać. Gdy ujrzę krew, przejdę obok i nie będzie pośród was plagi niszczycielskiej, gdy będę karał ziemię egipską. 

Dzień ten będzie dla was dniem pamiętnym i obchodzić go będziecie jako święto dla uczczenia Pana. Po wszystkie pokolenia – na zawsze w tym dniu będziecie obchodzić święto”». 

Oto słowo Boże.

[01][02]

PIERWSZE CZYTANIE

Piętnasty dzień pierwszego miesiąca Wj 12, 18. 1114

W ten dzień, ale kilkaset lat wcześniej. Bóg Izraelitom nakazał przygotować ucztę z baranka, aby zaraz po niej mogli wyzwolić się z niewoli egipskiej.

KSIĘGA: Wyjścia • AUTOR: anonimowy kapłan (ostateczna redakcja) • CZAS POWSTANIA: VI-V w. przed Chr. KATEGORIA: mowaCZAS AKCJI: XIII w. przed Chr. tuż przed ucieczką • MIEJSCE AKCJI: Egipt • KTO MÓWI: Bóg • SŁUCHACZE: Mojżesz, Izraelici


NARODZINY IZRAELA • Księga Wyjścia, Exodus, druga z ksiąg Pięcioksięgu, opisuje to, na co wskazuje jej nazwa – wyjście Izraelitów z ziemi egipskiej. Drugim opisanym w niej ważnym wydarzeniem jest przymierze zawarte na Synaju i Dekalog • Głównym tematem księgi są narodziny Izraela jako narodu i Boże panowanie nad nim. W pierwszej części (rozdziały 1-15) rozstrzyga się, kto jest Panem Izraela: faraon i bogowie Egiptu czy Jahwe. Dalej, już po wyjściu z Egiptu, Pan rozwiązuje problemy swego ludu i karmi go na pustyni (15-18), wreszcie nadaje prawa (19-24) i rozbija swój namiot (24-40), potwierdzając w ten sposób swoje królowanie w Izraelu. Do ludu wybranego należy ten, kto doświadczył cudu Wyjścia i kto chodzi drogami Bożego Prawa, przyjmując panowanie Jahwe.

NOC PASCHY • Fragment pierwszego czytania z pierwszej części księgi. Akcja rozgrywa się w Egipcie, księga opowiada o powołaniu Mojżesza i o tym, jak staje się on przywódcą Izraelitów w Egipcie. Jednocześnie księga opisuje trudny los Izraelitów pod panowaniem Faraona • Misją Mojżesza było doprowadzenie do uwolnienia Izraelitów. Zgodnie z poleceniem Boga, przekonywał do tego faraona, ten jednak pozostawał nieugięty. Nawet siedem plag egipskich (rozdziały 7-10) nie zmieniło jego decyzji. 

UCZTA Z BARANKIEM • Ale Bóg zapowiedział: Jeszcze jedną plagę ześlę na faraona i Egipt. Potem uwolni was stąd (11,1). Stanie się tak, niebawem, a noc ta zostanie nazwana nocą paschalną. W czytaniu usłyszymy pouczenie Boga, w jaki sposób Izraelici mają przygotować się na ten moment • Chodzi przede wszystkim o przygotowanie uczty, której głównym elementem będzie baranek. Pascha opisana w Wj 12 to liturgiczne przygotowanie do Wyjścia z Egiptu i celebracja mająca upamiętniać to Wyjście.

 

NAJWAŻNIEJSZE CYTATY


Po wszystkie pokolenia – na zawsze w tym dniu będziecie obchodzić święto

 

BIBLIJNY INSIDER


Miesiąc WyjściaMa być dla Izraela pierwszym miesiącem roku. Nie ma konkretnej nazwy. Nie jest ona istotna – miesiąc weźmie swe znaczenie od Wyjścia, narodzin wolnego Izraela. Wraz z Paschą rozpoczyna się nowa rachuba czasu ludzi wolnych. 

Dziesiąty dzień To dzień wejścia do Kanaanu (Joz 4,19), obrzezania pokoleń pustyni (Joz 5,2-9). Dziesiątego dnia Ezechiel otrzymuje wizję nowej świątyni (Ez 40), Dzień Przebłagania i przepisy Jubileuszy wiążą się z tym dniem (Kpł 16,29-32; 25,9).

Rodzinna celebracja Historyk żydowski Józef Flawiusz mówi o minimum 10 osobach, wśród których znaleźć się mogą bliscy, krewni, sąsiedzi. 

Zabicie baranka W zabiciu baranka bierze udział całe zgromadzenie Izraela – kol qehal adat. Kładziono na boku i podrzynano gardło. Zabicie dokonywało się między dwoma wieczorami – ben haarbaim. Chodzi o późne popołudnie lub wczesny wieczór, kiedy zapada już zmrok. Zwyczajem kapłańskim nowy dzień zaczynał się po zmroku.

Krew i odrzwia domu Drzwi to granica dwóch światów, ochrona przed demonami zagrażającymi życiu mieszkańców domu. Krew to znak zabezpieczający wejście. W ubogich domostwach zamiast drzwi wisiała kurtyna lub kawałek materiału. Odrzwia to inaczej nadproża, boczne słupki, na których zawieszone były drzwi. 

Pieczeń Posiłek ma miejsce tej samej nocy, po zabiciu zwierzęcia. Mięso ma być upieczone na ogniu. Przepisy rabiniczne wskazywały na drzewo granatowe. Większość ofiar pokarmowych gotowana była w wodzie Poza ofiarą paschalną są tylko dwa miejsca, gdzie wspomina się ofiary pieczone na ogniu i obie mają konotacje nielegalności (Iz 44,16; 1 Sm 2,13-16) Pieczenie wiąże się z pośpiechem (Wj 12,11). Ofiara nie powinna być rozczłonkowana. Nie można spożywać nic surowego ani gotowanego. Zakaz spożywania surowego mięsa wiąże się z krwią, która w nim jest (Rdz 9,4; Kpł 3,17).

Przaśny chleb W skład pokarmów paschalnych wchodzą także przaśny chleb (maasot) i gorzkie zioła (meorim) Chleb tego typu (jęczmienny) pojawia się w Biblii w dwóch kontekstach: w opowieściach o niespodziewanych gościach (Rdz 19,3; Sdz 6,19; 1 Sm 28,24) lub podczas ofiar składanych dla Jahwe (Wj 23,18; 29,2) Chleb przaśny używany jest przy okazjach wymagających szybkich przygotowań. 

Gorzkie zioła rodzaj gorzkiej sałaty – meorim od mrr – wspomnienie ucisku doznanego w Egipcie (Wj 12,34; Pwt 16,3).

Pośpiech Sposób spożycia Paschy uwidacznia pośpiech i napięcie. Pas okalający biodra to symbol pracy, udawania się w podróż 1 Krl 18,46; 2 Krl 4,29; 9,1) lub służby wojskowej (1 Sm 2,4p Iz 8,9). Sandały zakładano przy wyjściu na zewnątrz (Wj 3,5). Razem symbolizują gotowość do działania (1 Krl 2,5). 

Pascha na cześć Pana Tej nocy Pan przechodzi (abar), aby dokonać sądu nad bogami Egiptu. Krew jest znakiem dla Jahwe, wyrazem posłuszeństwa ludu. Anioł przechodzący nad Egiptem, maszhit, to postać nadnaturalna, anioł zniszczenia (2 Sm 24,16; 1 Krn 21,12.15). Dzień ten jest pamiątką zikkaron, obchodzony jako święto (hag) dla uczczenia Pana na zawsze (leolam). 

 

CZY WIESZ, ŻE…


ZA OKNEM PEŁNIA Święto Paschy jest obchodzone 14-15 dnia miesiąca Nisan. Wówczas, inaczej niż obecnie, obowiązywał kalendarz księżycowy, co oznacza, że 14-15 dnia każdego miesiąca przypadała pełnia księżyca. Konsekwencją zmiany kalendarzy z księżycowych na słoneczne było to, że odtąd cykl miesięcy przestał się pokrywać z cyklem księżyca i przez to właśnie Wielkanoc jest dziś świętem ruchomym. Choć z punktu widzenia kalendarza lunarnego nie: w wielkanoc zawsze na niebie dostrzeżemy pełnię i będzie to pierwsza wiosenna pełnia księżyca

PASCHA I PRZAŚNIKI • Obchodzone 14-15 dnia miesiąca Nisan święto w Biblii Hebrajskiej ma dwie nazwy: święto Paschy oraz święto Przaśników. Dlaczego? • Świętowanie składało się z trzech rytów Pierwszy to ryt baranka, którego zabija się, piecze i spożywa w rodzinie, a jego krwią skrapia progi i odrzwia domów (o tym za chwilę) Drugi to ryt przaśników. Kapłan dodał go do celebracji razem z nakazem celebrowania Paschy co roku (Wj 13,3-10). Stąd także druga nazwa święta – „Święto Przaśników”. Maassot oznacza dosłownie niekwaszony chleb. Pascha to święto „niekwaszonych chlebów” Wreszcie trzeci ryt to ryt ofiarowania pierworodnych na pamiątkę tego, że Pan ocalił ich podczas rzezi Egipcjan (Wj 13,1-2.11-16) Choć po niewoli babilońskiej w jednym obrzędzie świątecznym pojawią się ryty związane z barankiem i przaśnikami (2 Krn 30,1.2.5.13.21), w czasach Jezusa te dwa obrzędy splatają się ze sobą tak ściśle, że nazw Pascha i Przaśniki używa się zamiennie: (PATRZ: Łk 22,1)

PASCHA • Nazwa Pascha pochodzi od czasownika pasah, który można przetłumaczyć na wiele sposobów: wyprowadzony od syryjskiego rdzenia psch znaczy „być zadowolonym”. To sugeruje święto, świętowanie od akadyjskiego paskahu – oznacza uspokajać, to obrzęd ekspiacyjny psh po egipsku oznacza pamiątkę. W tym przypadku Pascha byłaby pamiątką Wyjścia W Piśmie Świętym rdzeń psch występuje w dwóch kontekstach znaczeniowych: „osłaniać” (PATRZ: Iz 31,5) albo „utykać” (PATRZ: 2 Sm 4,4) 

PASCHA-PRZEJŚCIE • Od tego drugiego znaczenia wywodzi się najczęściej sens rzeczownika pesah. Pascha to „przejście” Pana, który uderza Egipcjan, a przechodzi obok domów Izraela. Pascha to „przejście” ludu z niewoli do wolności W najnowszych badaniach zwraca się dziś uwagę na rdzeń w pierwszym znaczeniu. Pascha to celebracja i uobecnienie wydarzenia, w którym Bóg „osłonił” swój lud przed niszczycielskim działaniem Anioła. Taką interpretację Paschy znajdujemy w Ps 91,1-10. 

 

ZWRÓĆ UWAGĘ


Co oznacza i skąd się wziął ryt baranka?

Święto nomadów Izraelici wykorzystują stary ryt związany ze świętem nomadów, wyruszających w równonoc na nowe pastwiska. Krwią skrapiano wówczas namioty. Baranek z gorzkimi ziołami i prażonym ziarnem miał charakter ofiarny. Miał zjednoczyć klan, rodzinę z bóstwem opiekuńczym. Synowie Jakuba zapewne praktykowali ten zwyczaj myśliwsko-pasterski, prosząc o opiekę Boga ojców. Ryt zapobiegał niebezpieczeństwom i chorobom bydła. Mojżesz mógł nawiązać do tych zwyczajów nadając im nową historyczną interpretację.

Krew Szczególne znaczenie w obrzędzie ma krew. U Semitów odpędza ona demona sprowadzającego chorobę i nieszczęście. Dom, łoże chorego, odrzwia świątyni pomazywano krwią. Dzięki krwi baranka paschalnego Bóg osłonił swój lud przed ciosem Niszczyciela, kiedy ten uderzał na Egipt. Opis Paschy ma kształtować zaufanie do Boga. Kto ufa Jahwe i chodzi jego drogami, może być pewnym, że ominie go Niszczyciel. Takie jest najstarsze orędzie płynące z Paschy. 

Spożycie baranka W okresie niewoli szkoła kapłańska dołącza do celebracji ryt rodzinny spożywania baranka. Nie ma świątyni, gdzie można by składać ofiary Po powrocie z niewoli Paschę celebruje się jako święto rodzinne. Późniejsza tradycja zwraca uwagę na fakt, że każdy ma je przeżywać jako część Bożej rodziny, którą Bóg swoją ręką uwolnił z Egiptu. W traktacie talmudycznym Pesachim X,5: czytamy, że Izraelita „w każdym czasie jest zobowiązany patrzeć na siebie tak, jakby to on sam wyszedł z Egiptu. Dlatego jesteśmy zobowiązani dziękować, wysławiać, wychwalać, uwielbiać i wywyższać tego, który uczynił nam i naszym ojcom wszystkie te cuda. On nas przeprowadził z niewoli na wolność, ze zgryzoty do radości, ze smutku do świętowania, z ciemności do wielkiego światła, i z niewoli w zbawienie. Mówmy przed Nim: Alleluja!”.

 

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst psalmu

(Ps 116B, 12–13, 15 i 16bc, 17–18)

Czym się Panu odpłacę * 

za wszystko, co mi wyświadczył?

Podniosę kielich zbawienia * 

i wezwę imienia Pana.

Cenna jest w oczach Pana * 

śmierć Jego wyznawców.

Jestem Twym sługą, synem Twojej służebnicy, * 

Ty rozerwałeś moje kajdany.

Tobie złożę ofiarę pochwalną * 

i wezwę imienia Pana.

Wypełnię me śluby dla Pana * 

przed całym Jego ludem.

[01][02]

 

PSALM

Podniosę kielich zbawieniaPs 116B, 12–13, 15 i 16bc, 17–18

Psalm przeczuwa rzeczywistość Eucharystii: dziękczynienie, ofiarowanie, źródło prawdziwej wolności, w końcu – wydanie się, do końca.

PSALM 116 • AUTOR: lewita • CZAS POWSTANIA: po wygnaniu (po 538 r. przed Chr.)


O PSALMIE • O Panie, jestem Twoim sługą, jam sługa Twój, syn Twojej służebnicy – te charakterystyczne słowa wskażą Psalm 116. Należy on do gatunku dziękczynienia indywidualnego (hebr. todah). To modlitwa wyrażająca radosną wdzięczność człowieka, który został wysłuchany przez Pana, ocalony od niebezpieczeństwa, nieszczęścia, choroby lub wrogów. Psalm towarzyszył świątynnej ceremonii wypełnienia złożonego ślubu lub ofierze dziękczynnej. Wyraża wiarę i ufność człowieka stojącego u progu śmierci.

PRZECZUCIE DOSKONAŁEJ OFIARY • Psalm wyraża doświadczenie Izraelitów doświadczających ucieczki. Tyś rozerwał moje kajdany to werset chyba najtrafniej oddający przeżycia Izraela w chwili interwencji Boga. A słowa podniosę kielich zbawienia i wezwę imienia Pana nawiązują niewątpliwie do uczty paschalnejJednocześnie pobrzmiewa w psalmie przeczucie ofiary Eucharystycznej: dziękczynienie, ofiarowanie się – wydanie się, aż do końca, po śmierć, źródło prawdziwej wolności.

 

NAJWAŻNIEJSZE CYTATY


Czym się Panu odpłacę za wszystko, co mi wyświadczył?

Podniosę kielich zbawienia

Tyś rozerwał moje kajdany

 

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst II czytania

(1 Kor 11, 23–26)

Czytanie z Pierwszego Listu Świętego Pawła Apostoła do Koryntian

Bracia:

Ja otrzymałem od Pana to, co wam przekazałem, że Pan Jezus tej nocy, której został wydany, wziął chleb i dzięki uczyniwszy, połamał i rzekł: «To jest Ciało moje za was wydane. Czyńcie to na moją pamiątkę!» Podobnie, skończywszy wieczerzę, wziął kielich, mówiąc: «Kielich ten jest Nowym Przymierzem we Krwi mojej. Czyńcie to, ile razy pić będziecie, na moją pamiątkę!»

Ilekroć bowiem spożywacie ten chleb i pijecie kielich, śmierć Pana głosicie, aż przyjdzie.

Oto słowo Boże.

[01][02]

DRUGIE CZYTANIE

Ustanowienie Eucharystii 1 Kor 11, 23–26

Nie tylko Ewangeliści, ale i św. Paweł, przekazali opis ustanowienia Eucharystii. Usłyszymy relację Apostoła Narodów. Sam nie był obecny w Wieczerniku.

KSIĘGA: PIERWSZY LIST DO KORYNTIAN • NADAWCA: św. Paweł i Sostenes • ADRESACI: Wspólnota chrześcijańska w Koryncie • CZAS POWSTANIA: ok. 54 r.• MIEJSCE POWSTANIA: Efez • WERSJE: Mt 26,26-29 • Mk 14,22-25 • Łk 22,19-20 • J 13-17


PODZIAŁY PRZY STOLE Wśród wielu podziałów we wspólnocie w Koryncie jeden dotyczył Eucharystii. Kiedy wspólnota zbierała się na jej celebrację, lepiej sytuowani przybywali wcześniej, około czwartej po południu, przynosząc swoje jedzenie. Ubożsi członkowie wspólnoty przybywali później wieczorem, kiedy skończyli swoje prace, przynosząc skromniejsze zapasy. W efekcie bogatsi ucztowali już od kilku godzin, podczas gdy ubożsi przybywali głodniPonieważ nie dla wszystkich wystarczało miejsca przy głównym stole w triclinium, patron, gospodarz domu, zapraszał tam najlepszych gości, podczas gdy inni musieli zadowolić się miejscami przy ścianach lub w innych miejscach domu. Efektem były pogłębiające się nierówności. Eucharystia zamiast łączyć, dzieliła. 

PODZIELENI • W 11 rozdziale pierwszego Listu do Koryntian Paweł podejmuje ten problem. Zwraca uwagę na jedną sprawę: Gdy się zbieracie, nie ma u was spożywania Wieczerzy Pańskiej… Nie, za to was nie chwalę (1 Kor 11, 20-22). Zwraca uwagę również na znieważanie Bożego zgromadzenia Paweł w ostrych słowach krytykuje Koryntian za ich praktyki. Przypomina, jak wielkim skarbem jest Eucharystia, którą otrzymał od samego Pana, za pośrednictwem innych apostołów. Ten, kto spożywa ją niegodnie, staje się winnym Ciała i Krwi Pana i spożywa swój wyrok (1 Kor 11,29-30). Jak można celebrować ucztę braterskiej miłości bez miłości? 

WIELKI CZWARTEK • Usłyszymy niewielki fragment tej części listu św. Pawła. Słowa, które usłyszymy, to przypomnienie Koryntianom przebiegu Ostatniej Wieczerzy. Zwróćmy uwagę, że Paweł nie uczestniczył w niej – ale w pełni zrozumiał i jako Apostoł przekazuje prawdziwe znaczenie tego wielkoczwartkowego wydarzenia.

 

NAJWAŻNIEJSZE CYTATY


Ja otrzymałem od Pana to, co wam przekazałem

Kielich ten jest Nowym Przymierzem we Krwi mojej

Czyńcie to, ile razy pić będziecie, na moją pamiątkę

 

BIBLIJNY INSIDER


Pan Jezus tej nocy, której został wydany… Eucharystia rodzi się w noc, w którą Jezus wraz ze swoimi uczniami celebruje Paschę, pamiątkę wyjścia Izraela z Egiptu. Uczta, którą sprawuje Jezus, z pamiątki Izraela przeistacza się w zapowiedź jego własnej śmierci i zmartwychwstania

wziął chleb i dzięki uczyniwszy, połamał i rzekł: “To jest Ciało moje za was wydane… Niekwaszony chleb, który Pan błogosławi, łamie i rozdaje swoim uczniom, to już nie tylko wspomnienie pośpiechu, z jakim Izrael opuszczał Egipt (ciasto nie zdążyło się zakwasić). To symbol czystego, pozbawionego kwasu grzechu ciała Chrystusa, które zostaje wydane za grzeszników (1 Kor 5,7). To prawdziwy chleb życia (J 6)

…wziął kielichKielich wina błogosławiony i wznoszony przez Jezusa podczas uczty to nie tylko część paschalnego rytuału (takich kielichów podczas Paschy wznoszono cztery); to znak Nowego Przymierza, które zawiązuje się we krwi Pana (1 Kor 11,25).

…mówiąc: Kielich ten jest Nowym Przymierzem we Krwi mojej Izraelici krwią baranka kropili odrzwia swoich domów, aby ominął ich anioł zniszczenia (Wj 12,22). Mojżesz na górze Synaj, podczas ceremonii zawarcia przymierza, krwią ofiarną kropił lud, który stał się rodziną, krewnymi samego Boga (Wj 24,8). Ta krew ustanowiła przymierze, które oni jednak złamaliKrew Starego Przymierza nie miała mocy przemieniania ich serc. Dlatego Bóg przez Jeremiasza zapowiedział swojemu ludowi zawarcie Nowego Przymierza, które miało przepalić i zmienić ich przesiąkniętą buntem i bałwochwalstwem naturęW przymierzu tym Bóg miał odpuścić wszystkie ich grzechy i przemienić ich serca tak, że będą znały Pana i zachowywały jego Prawo (Jr 31,34)Cytując proroka Jeremiasza Jezus podczas sprawowanej przez siebie uczty paschalnej widzi i zapowiada Nowe Przymierze rodzące się z jego ofiary (1 Kor 11,25). To jego Krew, spływając z Krzyża, przepali ludzkie serca i oczyści je z grzechu. Da im poznać miłość Boga, jakiej człowiek jeszcze nie znał. 

Czyńcie to na moją pamiątkę!…. Czyńcie to, ile razy pić będziecie, na moją pamiątkę! W uczcie Nowego Przymierza, podczas sprawowania Eucharystii Bóg daje nam nowe serce i nowego Ducha (Ez 36,26). Jego Ciało i Krew, które przyjmujemy, przemieniają naszą naturę. Uzdalniają nas do życia nowym życiem, które otrzymujemy w jego SynuSprawując Eucharystię wkraczamy w wieczność, ponieważ Nowego Przymierza nie jest w stanie zerwać żaden grzech i niewierność ludzka. 

Ilekroć bowiem spożywacie ten chleb i pijecie kielich, śmierć Pana głosicie, aż przyjdzie Sprawując Eucharystię, przyzywamy ostatecznego przyjścia Pana na nasz ludzki świat, głosimy śmierć Pana aż przyjdzie (1 Kor 11,26)Pierwsi chrześcijanie wierzyli, że Chrystus powróci podczas Eucharystii, w czasie sprawowania liturgii Wielkiej Nocy. Przyjdzie, aby dokończyć dzieła, które rozpoczął w swoich uczniach, pociągając ich za sobą do pełni życia, do zmartwychwstania, którego przedsmak daje Eucharystia. 

 

WERSJE


• Opis Eucharystii, który znajdujemy u Pawła jest podobny do opisu Łukasza (Łk 22,16-20). Oba pochodzą z tzw. tradycji antiocheńskiej, przekazu starożytnego Kościoła misyjnego, z którym związany był i w którym pracował Paweł Opisy Marka i Mateusza należą do tzw. tradycji jerozolimskiej i różnią się nieznacznie od Łukasza i Pawła. 

• Według tradycji, którą zna Paweł Jezus łamie między uczniów chleb, nakazując im to czynić to na swoją pamiątkę. Podobnie postępuje z kielichem. Brak tego u Marka i Mateusza Chleb to prawdziwe Ciało Pana, a kielich to Nowe Przymierze w jego Krwi (PATRZ: BIBLIJNY INSIDER)

• W tradycji antiocheńskiej Jego Ciało i Krew zostają wydane/wylane za was, czyli za uczniów Jezusa wszystkich czasów Tylko przynależność do Niego gwarantuje pełen udział w owocach jego Męki i Zmartwychwstania. Pan chce, aby wszyscy zasiedli przy jego eucharystycznym stole, aby wszystkich wprowadzić do swojego Królestwa. 

• W tradycji jerozolimskiej – u Mateusza i Marka – Jezus wypowiada słowa Bierzcie i jedzcie… bierzcie i pijcie, pominięte u Łukasza i Pawła. Ponadto, Krew przymierza będzie wylana za wielu.

• Zwróćmy uwagę, że słowa konsekracji, które słyszymy podczas każdej Mszy św., są kompilacją tradycji jerozolimskiej i antiocheńskiej, połączeniem wszystkich elementów obecnych w relacjach Pawła, Łukasza, Mateusza i Marka.

 

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst Ewangelii

(J 13, 1–15)

Słowa Ewangelii według Świętego Jana

Było to przed Świętem Paschy. Jezus, wiedząc, że nadeszła godzina Jego, by przeszedł z tego świata do Ojca, umiłowawszy swoich na świecie, do końca ich umiłował.

W czasie wieczerzy, gdy diabeł już nakłonił serce Judasza Iskarioty, syna Szymona, aby Go wydał, Jezus, wiedząc, że Ojciec oddał Mu wszystko w ręce oraz że od Boga wyszedł i do Boga idzie, wstał od wieczerzy i złożył szaty. A wziąwszy prześcieradło, nim się przepasał. Potem nalał wody do misy. I zaczął obmywać uczniom nogi i ocierać prześcieradłem, którym był przepasany.

Podszedł więc do Szymona Piotra, a on rzekł do Niego: «Panie, Ty chcesz mi umyć nogi?» Jezus mu odpowiedział: «Tego, co Ja czynię, ty teraz nie rozumiesz, ale poznasz to później». Rzekł do Niego Piotr: «Nie, nigdy mi nie będziesz nóg umywał».

Odpowiedział mu Jezus: «Jeśli cię nie umyję, nie będziesz miał udziału ze Mną». Rzekł do Niego Szymon Piotr: «Panie, nie tylko nogi moje, ale i ręce, i głowę!»

Powiedział do niego Jezus: «Wykąpany potrzebuje tylko nogi sobie umyć, bo cały jest czysty. I wy jesteście czyści, ale nie wszyscy». Wiedział bowiem, kto Go wyda, dlatego powiedział: «Nie wszyscy jesteście czyści».

A kiedy im umył nogi, przywdział szaty i znów zajął miejsce przy stole, rzekł do nich: «Czy rozumiecie, co wam uczyniłem? Wy Mnie nazywacie „Nauczycielem” i „Panem”, i dobrze mówicie, bo nim jestem. Jeżeli więc Ja, Pan i Nauczyciel, umyłem wam nogi, to i wy powinniście sobie nawzajem umywać nogi. Dałem wam bowiem przykład, abyście i wy tak czynili, jak Ja wam uczyniłem».

Oto słowo Pańskie.

[01][02]

 

EWANGELIA

Uczta Baranka J 13, 1–15

W Ewangelii Jana brak słów ustanowienia Eucharystii. Pozornie brak też baranka. Żywą ofiarą i barankiem paschalnym jest Jezus. Jego życie, śmierć i zmartwychwstanie to Eucharystia.

EWANGELISTA: św. Jan • CZAS POWSTANIA: 80-90 r. • KATEGORIA: wydarzenie MIEJSCE: Jerozolima, wieczernik • CZAS: ok 33 r. • BOHATEROWIE: Jezus, apostołowie • WERSJE: Mt 26,26-29 • Mk 14,22-25 • Łk 22,19-20 • 1 Kor 11, 23-26


KSIĘGA • Ewangelia Jana to najmłodsza ze wszystkich Ewangelii, napisana przez Jana, umiłowanego ucznia Jezusa i opracowana później przez jego uczniów w Efezie ok. 90 r. W przeciwieństwie do pozostałych trzech ewangelistów, Jana interesuje nie tyle chronologia życia Jezusa, co misterium osoby Syna Bożego. W jego dziele usłyszeć można bicie serca Jezusa, w które wsłuchiwał się apostoł spoczywający podczas uczt na piersi Pana (J 13,23). Symbolem Jana jest orzeł, ponieważ zaczyna on od “wysokiej Chrystologii”, od przedstawienia Jezusa jako Logosu, boskiego, preegzystującego Słowa (1,1-14). Jan wymienia tylko siedem cudów Jezusa, które mają wymiar symboliczny i które nazywa znakami. 

KSIĘGA KRZYŻA Ewangelię św. Jana dzieli się zazwyczaj na dwie części – Księgę Znaków (J 1 – 11) i Księgę Krzyża (13 – 21). Usłyszymy dziś fragment, który rozpoczyna właśnie Księgę Krzyża. 

OSTATNIA WIECZERZA Usłyszymy opis św. Jana Ostatniej Wieczerzy. Ostatnia Wieczerza wg św. Jana ma inny przebieg niż u pozostałych ewangelistów. Zajmuje aż 5 rozdziałów (13-17). Rozpoczyna się od umywania nóg, zawiera zapowiedź zdrady Judasza i innych uczniów, potem zaś modlitwę arcykapłańską i wołanie o jedność. U św. Jana brakuje natomiast słów ustanowienia Eucharystii Dlaczego zatem podczas Mszy św. Wieczerzy Pańskiej słuchamy relacji św. Jana? Gdyż jej oryginalnym elementem, który zostanie powtórzony podczas tej wyjątkowej Mszy św, jest obmycie nóg uczniom.

 

BIBLIJNY INSIDER


Gest niewolnikaGest umycia nóg, który Pan wykonuje wobec swoich uczniów, to gest niewolnika. Chrystus Pan i Nauczyciel staje pośród swoich w pokornej postawie sługi. Jego wydane za nas życie jest służbąCo tym bardziej zadziwiające, jest to życie wydane z pełną świadomością za grzeszników. Pan staje wobec Judasza, o którym wie, że szatan już nakłonił jego serce do zdrady i reszty, która także Go porzuci (J 13,2). Miłość do końca objawia się w tym, że Chrystus do końca kocha i daje się tym, którzy go zdradzają.

Opór PiotraPiotr, opierając się przed Jezusowym obmyciem, wyraża zupełne niezrozumienie tej naiwnej miłości Pana do grzeszników (J 13,6-8). Nie rozumie życia tak radykalnie oddanego drugiemuPiotr wierzy w Mesjasza mocnego i pełnego chwały, widząc także samego siebie jego boku. Wciąż ma nadzieję, że swoją piersią i mieczem ocali Pana od niebezpieczeństwa, od śmierci, która rysuje się na horyzoncie (J 18,10). Wreszcie z prawdziwą zgrozą spogląda Piotr na Jezusa schylającego się do jego nóg. Co za cios w samo serce autorytetu Mistrza. Dlaczego zachowuje się jak niewolnik?Ostatecznie Piotr zgadza się na obmycie nóg, tylko pod wpływem słów Jezusa, który uzależnia od tego ich dalszą wspólną drogę (J 13,8). Bez przyjęcia stylu życia Mistrza, który stał się sługą, Piotr nie będzie miał z nim nic wspólnego.

Długa droga uczniówPierwszemu z apostołów i całej reszcie zrozumienie tej prawdy zajmie sporo czasu. Jeszcze wówczas, kiedy Jezus ukaże się po zmartwychwstaniu nad brzegu Jeziora Genezaret, Piotr będzie wzbraniał się przed misją prowadzenia innych i oddawania swojego życia za braci (J 21,15-17). W tym sensie jesteśmy do niego bardzo podobniDziwnie poruszającym i niepokojącym jest gest kapłana, który w Wielki Czwartek schyla się do nóg wiernych, aby je symbolicznie obmyć. Jeszcze trudniej powtórzyć go w życiu, kiedy my sami musimy schylać się do nóg naszych starszych rodziców, małżonków, dzieci, chorych, potrzebujących, żeby służyć im jako księża, nauczyciele, lekarze, policjanci, urzędnicy, ludzie.

SiłaSiły do takiej służby i postawy życiowej nie daje egoistyczna ludzka natura. Otrzymujemy ją tu, w Eucharystii. W Eucharystii, którą Jezus pozostawia swojemu Kościołowi, zapisuje się Jego obraz, obraz Mistrza pochylonego u stóp uczniów i obmywającego je. Ilekroć sprawujemy Eucharystię staje przed nami Jezus Sługa. Daje nam przykład i siłę do naśladowania Go w życiu.

 

STO SŁÓW


Czytania Wielkiego Czwartku pokazują szczególny wymiar historii Zbawienia – historię Eucharystii. Dla jej uwydatnienia Bóg sprawił, że wszystko – choć przez wiele lat – dzieje się tego samego dnia. To dzień pierwszej wiosennej pełni księżyca.

W tę noc, zanim Bóg wyprowadził Izraelitów z niewoli, nakazał przygotować ucztę z baranka (PIERWSZE CZYTANIE). 

Przez wiele setek lat, dla upamiętnienia tego wydarzenia, Izraelici obchodząc Paschę, przygotowywali ucztę z baranka. Również Jezus. Ostatnia wieczerza była tą właśnie ucztą. Nastąpiło wtedy coś wielkiego. W wieczerniku zabrakło baranka, ale w rzeczywistości – nie. Zamiast zwierzęcia, wydał się za nas Baranek Boży, Jezus Chrystus. Wtedy, dwa tysiące lat temu nakazał, byśmy czynili to, spożywali chleb – Jego Ciało i wino – Jego Krew (DRUGIE CZYTANIE).

Jan dopełnia obrazu Jezusa, Baranka, ustanawiającego Eucharystię. Obmycie nóg to nie rytuał, lecz postawa uniżenia i służby, zwykła postawa Boga, którą nam poleca (EWANGELIA).

Historia Eucharystii trwa do dziś, to nie–ostatnia wieczerza. Dzieje się zawsze i wszędzie. Ale szczególnie wtedy, gdy na niebie świeci księżyc pierwszy raz tej wiosny, jaśnieje jej historia, jej droga od Egiptu po wieczernik, aż do dziś. Niech też jaśnieje nasza postawa, służby, a nie władzy.

 

ks. Marcin Kowalski

ks. Marcin Kowalski

prezbiter diecezji kieleckiej, doktor nauk biblijnych, doktorat obronił na Papieskim Instytucie Biblijnym w Rzymie, wykładowca Pisma Świętego w Wyższym Seminarium Duchownym w Kielcach oraz w Lublinie, adiunkt przy katedrze Teologii Biblijnej i Proforystyki w Instytucie Nauk Biblijnych KUL, redaktor naczelny kwartalnika biblijnego The Biblical Annals, sekretarz Stowarzyszenia Biblistów Polskich III kadencji. Jego pasją naukową i duszpasterską jest Biblia, w szczególności listy św. Pawła. Moderator Dzieła Biblijnego, autor scenariuszy i prowadzący programy telewizyjne i radiowe, współpracownik Stacji 7 i współtwórca cyklu Jutro Niedziela.

Zobacz inne artykuły tego autora >
ks. Przemysław Śliwiński

ks. Przemysław Śliwiński

Kapłan Archidiecezji Warszawskiej. Pochodzi z Lubawy. Ukończył studia specjalistyczne na Wydziale Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Santa Croce w Rzymie. Jesienią 2013 roku, objął stanowisko rzecznika prasowego Archidiecezji Warszawskiej oraz dyrektora Archidiecezjalnego Centrum Informacji. Wykłada edukację medialną w Wyższym Metropolitalnym Seminarium Duchownym w Warszawie. Na Stacji7.pl jest autorem wielu artykułów oraz popularnego cyklu Jutro Niedziela.

Zobacz inne artykuły tego autora >
ks. Marcin Kowalski
ks. Marcin
Kowalski
zobacz artykuly tego autora >
ks. Przemysław Śliwiński
ks. Przemysław
Śliwiński
zobacz artykuly tego autora >
Copy link
Powered by Social Snap