Jutro Niedziela – XVIII Zwykła B

Manna, która trzymała przy życiu Izraelitów, to zaledwie zapowiedź prawdziwego Chleba

ks. Przemysław Śliwiński
ks. Przemysław
Śliwiński
zobacz artykuly tego autora >
ks. Marcin Kowalski
ks. Marcin
Kowalski
zobacz artykuly tego autora >

PUNKT WYJŚCIA

Aż 13 razy padnie słowo “chleb”, a prawie wszystkie czytania wspomną cud manny z nieba


OSIEMNASTA NIEDZIELA ZWYKŁA • Rok B • KOLEKTA: Będziemy prosić Boga, aby Pan odnowił w nas swoje życie i zachował je od zepsucia KOLOR: zielony • CZYTANIA: Księga Wyjścia 16,2-4.12-15 Psalm 78,3-4.23-25.54 • List do Efezjan 4,17.20-24 Ewangelia wg św. Jana 6,24-35

CHMURA SŁOWA • Chmura słowa znów symbolicznie oddaje znaczenie całej Liturgii Słowa: najczęściej, bo aż 13 razy, padnie słowo CHLEB, 6 razy – NIEBO. Inne częste słowa to PAN (8) ,  JEZUS (6) oraz czasownik – w różnych formach gramatycznych – JEŚĆ (4).

Jutro Niedziela - XVIII Zwykła B

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst I czytania

Czytanie z Księgi Wyjścia

(Wj 16,2-4.12-15)

I zaczęło szemrać na pustyni całe zgromadzenie Izraelitów przeciw Mojżeszowi i przeciw Aaronowi. Izraelici mówili im: Obyśmy pomarli z ręki Pana w ziemi egipskiej, gdzieśmy zasiadali przed garnkami mięsa i jadali chleb do sytości! Wyprowadziliście nas na tę pustynię, aby głodem umorzyć całą tę rzeszę. Pan powiedział wówczas do Mojżesza: Oto ześlę wam chleb z nieba, na kształt deszczu. I będzie wychodził lud, i każdego dnia będzie zbierał według potrzeby dziennej. Chcę ich także doświadczyć, czy pójdą za moimi rozkazami czy też nie. Słyszałem szemranie Izraelitów. Powiedz im tak: O zmierzchu będziecie jeść mięso, a rano nasycicie się chlebem. Poznacie wtedy, że Ja, Pan, jestem waszym Bogiem. Rzeczywiście wieczorem przyleciały przepiórki i pokryły obóz, a nazajutrz rano warstwa rosy leżała dokoła obozu. Gdy się warstwa rosy uniosła ku górze, wówczas na pustyni leżało coś drobnego, ziarnistego, niby szron na ziemi. Na widok tego Izraelici pytali się wzajemnie: Co to jest? - gdyż nie wiedzieli, co to było. Wtedy powiedział do nich Mojżesz: To jest chleb, który daje wam Pan na pokarm.

Oto Słowo Boże

[01][02]

PIERWSZE CZYTANIE

Manna i przepórki Wj 16,2-4.12-15

Uwolniony z Egiptu Izrael zbuntował się przeciw Mojżeszowi. W odpowiedzi Bóg zesłał tajemniczy pokarm z nieba

KSIĘGA: WyjściaAUTOR: anonimowy mędrzec CZAS POWSTANIA: czasy hellenistyczne, I w. przed Chr.

KATEGORIA: wydarzenie BOHATEROWIE: Mojżesz, lud


NARODZINY IZRAELAKsięga Wyjścia, Exodus, druga z ksiąg Pisma Świętego, opisuje dokładnie to, na co wskazuje jej nazwa uwolnienie Izraelitów z ziemi egipskiej. Ale nie tylko drugim ważnym wydarzeniem jest przymierze zawarte na Synaju i DekalogGłównym tematem księgi są narodziny Izraela jako narodu i Boże panowanie nad nim. W pierwszej części (rozdziały 1-15) rozstrzyga się, kto jest Panem Izraela: faraon i bogowie Egiptu czy Jahwe. Dalej, już po wyjściu z Egiptu, Pan rozwiązuje problemy swego ludu i karmi go na pustyni (15-18), wreszcie nadaje prawa (19-24) i rozbija swój namiot (24-40), potwierdzając w ten sposób swoje królowanie w Izraelu. Do ludu wybranego należy ten, kto doświadczył cudu Wyjścia i kto chodzi drogami Bożego prawa, przyjmując panowanie Jahwe.

PRAGNIENIE I GŁÓD • Rozdział 16 Księgi Wyjścia następuje bezpośrednio po cudownym przejściu przez Morze Czerwone. Pojawiły się pierwsze problemy podczas wędrówki przez pustynię. Doskwierały pragnienie i brak chleba. W Refidim, gdzie lud kłóci się z  Mojżeszem, mówiąc: Daj nam wody do picia! – Mojżesz odpowiada słowami: Czemu kłócicie się ze mną? I czemu wystawiacie Pana na próbę?

 

BUNT PRZECIW BOGU • Odtąd rozpoczyna się fragment, który usłyszymy w pierwszym czytaniu: bunt i dramatyczny dialog Izraelitów ze swoim przywódcą (Mojżesz skarży się: Niewiele brakuje, a ukamienują mnie). Zwróćmy uwagę, że w istocie jest to zarzut nie przeciwko Mojżeszowi, lecz przeciwko Bogu, który w mniemaniu Izraelitów nie wywiązuje się ze swego zadania Zbawcy i troskliwego władcy narodu. Bóg odpowiada, posyłając ludziom mięso i chleb.

JESZCZE O PIERWSZYM CZYTANIU


Szemranie Izraela to jeden z centralnych tematów Księgi Wyjścia, będzie pojawiało się regularnie na różnych etapach wędrówki przez pustynię. Uderza ono w samo serce Boga, który chce się nazywać Ojcem narodu wybranego. Przez ciągłe zapominanie o dziełach Pana i tęsknotę za Egiptem Izrael kwestionuje tę prawdę. Bóg reaguje wówczas ze zdumiewającą łagodnością i pobłażliwością: karmi ich i daje wodę do picia.

 

Kiedy podobne bunty pojawią się na dalszych etapach wędrówki w Księdze Liczb, Pan ukarze swój naród, np. plagą jadowitych węży Skąd taka różnica? W Księdze Wyjścia Izrael jest jeszcze na początku drogi, jest jak dziecko, które uczy się dopiero zaufania i języka Boga, Bóg karmi swoje dziecko i jest gotów wybaczyć mu jego niedojrzałość. Później, kiedy naród nauczy się już więcej, Bóg będzie także więcej od niego wymagał, da mu doświadczyć konsekwencji błędnych wyborów. Dobry Ojciec nie tylko zapewnia utrzymanie, ale także wychowuje do wolności i odpowiedzialności.

CZY WIESZ, ŻE…


• Przepiórki. Te niewielkie ptaki wędrują ponad pustynią unoszone wiatrem, kiedy jednak ten jest przeciwny, całymi stadami osiadają zmęczone na ziemi. Wówczas łatwo można je schwytać.

 Manna. Naturalnym wytłumaczeniem dla cudu manny może być wydzielina z krzewu tamaryszkowego (6-7 m), która spadając na ziemię, krystalizowała się i rozpuszczała się we wschodzącym słońcu. Według innej interpretacji manna to produkt owadów żywiących się sokiem krzewu tamaryszkowego. Skrystalizowana przypomina wielkością ziarna grochu, jest biała i pachnie jak miód. Zbierają ją mrówki. Fenomen naturalny nie tłumaczy pojawienia się manny dokładnie wtedy, gdy potrzebowali jej Izraelici. Nie mówi także o tym, jak Izrael mógł się żywić takim pokarmem przez 40 lat. Manna występuje tylko w niektórych miejscach pustyni cyklicznie, od maja do lipca. W całym sezonie można jej zebrać ok. 225 kg, czyli bardzo skromnie jak na potrzeby całego ludu. Zatem fakt, że Izrael kroczy przez pustynię i jest w stanie przeżyć, jest cudem, który wskazuje na Bożą Opatrzność.  W NT manna staje się symbolem Eucharystii, pokarmu, który zstąpił z nieba, Słowa i Ciała Chrystusa (1 Kor 10,3; J 6,31-65).

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst psalmu

(Ps 78,3-4.23-25.54)

REFREN: Pokarmem z nieba Pan swój lud obdarzył.

Co usłyszeliśmy i cośmy poznali,

i co nam opowiedzieli nasi ojcowie,

opowiemy przyszłemu pokoleniu,

chwałę Pana i Jego potęgę.

Pan Bóg z góry wydał rozkaz chmurom

i bramy nieba otworzył.

Jak deszcz spuścił mannę do jedzenia,

podarował im chleb niebieski.

Spożywał człowiek chleb aniołów

zesłał im jadła do syta.

Wprowadził ich do ziemi swej świętej,

na górę, którą zdobyła Jego prawica.

[01][02]

PSALM

Chleb aniołów  Ps 78,3-4.23-25.54

Psalm 78 to starożytna homilia. Uczy historii i nadaje sens dawnym wydarzeniom. Na przykład cudowi manny z nieba

PSALM 78 • AUTOR: lewita, z kręgów Asafa • CZAS POWSTANIA: czasy powygnaniowe, VI w. przed Chr.


HISTORIA NAUCZYCIELKĄ… • Psalm 78 można zakwalifikować do gatunku pieśni dydaktycznej lub homilii. Słuchaj, mój ludu, nauki mojej… Do przypowieści otworzę me usta, wyjawię tajemnicę zamierzchłego wieku. Celem tego długiego, ponad 70-wersetowego psalmu jest wspominanie wydarzeń przeszłości i wyciągnięcie z nich lekcji dotyczącej teraźniejszości narodu wybranego. Autor chce doprowadzić współczesnych mu słuchaczy do ważnej konkluzji: będziemy wierni przykazaniom Pana i nie powtórzymy błędów naszych ojców.

 

…I KOŁEM SIĘ TOCZY • Utwór nie jest systematycznym wykładem historii narodu wybranego, lecz homilią, która skupia się na wybranych wydarzeniach. Zachęca on do wierności Bożym drogom i przykazaniom. Autor skupia się na historii Wyjścia, przedstawiając ją na zasadzie zamykającego się koła, znanego choćby z Księgi Sędziów: grzech ludu – kara – wołanie do Pana – wybawienie – grzech ludu itd. W całości psalm stanowi medytację nad Bożą wiernością i miłosierdziem większym niż grzech i niewierność Izraela.

CHLEB ANIOŁÓWTo jeden z najdłuższych utworów Psałterza (dłuższy jest tylko Psalm 119). Dlatego usłyszymy dziś zaledwie fragment wspominający mannę z nieba, wydarzenie opisane w pierwszym czytaniu. Zwróćmy uwagę, że autor porównuje mannę do deszczu spadającego z nieba i nazywa chlebem aniołów. Strofa trzecia łączy pokarm z nieba z wprowadzeniem Izraela do ziemi świętej i osadzeniem na swojej świętej górze. Manna to pokarm, który dodał Izraelowi sił w wędrówce do ich upragnionej nowej ojczyzny.

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst II czytania

Czytanie z Listu św. Pawła Apostoła do Efezjan

(Ef 4,17.20-24)

To zatem mówię i zaklinam was w Panu, abyście już nie postępowali tak, jak postępują poganie, z ich próżnym myśleniem, Wy zaś nie tak nauczyliście się Chrystusa. Słyszeliście przecież o Nim i zostaliście pouczeni w Nim - zgodnie z prawdą, jaka jest w Jezusie, że - co się tyczy poprzedniego sposobu życia - trzeba porzucić dawnego człowieka, który ulega zepsuciu na skutek zwodniczych żądz, odnawiać się duchem w waszym myśleniu i przyoblec człowieka nowego, stworzonego według Boga, w sprawiedliwości i prawdziwej świętości.

Oto Słowo Boże

[01][02]

DRUGIE CZYTANIE

Nowy człowiek Ef 4,17.20-24

Porzucić starego człowieka i przyoblec nowego – do tego wzywa Paweł. Usłyszymy dziś kolejną z egzort

List do Efezjan • AUTOR: św. Paweł (lub jego uczeń) • CZAS POWSTANIA: przed 61-63 r. (lub ok. 100 r.) • SKĄD: Rzym (albo Cezarea lub inne, nieznane miejsce) · DO KOGO: wspólnota w Efezie, chrześcijanie w Azji Mniejszej


DOJRZAŁY LIST Kontynuujemy lekturę listu do Efezjan. Istnieją dwie hipotezy co do autorstwa oraz czasu i miejsca napisania listu. Według pierwszej, tradycyjnej, List do Efezjan uznawany jest za jeden z czterech listów więziennych św. Pawła i powstał w ostatnim okresie jego życia, w Rzymie. Według drugiej – pochodzi z jego szkoły i może być dziełem ucznia zainspirowanego myślą Apostoła Sercem i myślą przewodnią listu jest Pawłowa nauka o Kościele, która tutaj osiąga szczyt rozwoju. Apostoł, opierając się na 1-2 Kor, ukazuje Kościół uniwersalny i kosmiczny, w którym znajduje swoje miejsce Izrael i wszystkie narody.

 

EGZORTY Pozostajemy w czwartym rozdziale, w którym dominują egzorty, wezwania do jedności oraz do wspólnego działania w Ciele Chrystusa, którym jest Kościół (Ef 4,1-13). Autor wzywa chrześcijan do życia dojrzałego, w miłości, które różni się diametralnie od życia otaczających ich pogan (Ef 4,17-24). Odrzuciwszy kłamstwo, gniew, gorycz i złość, chrześcijanie mają być dla siebie dobrzy i miłosierni, przebaczając sobie nawzajem, tak jak Bóg przebaczył im w Chrystusie.  

NOWY CZŁOWIEK • Paweł wzywa, aby chrześcijanie odważyli się różnić od otaczającego ich pogańskiego świata. Wierność nauce Chrystusa nakazuje im porzucenie dotychczasowego stylu życia oraz dawnego człowieka, który ulega zepsuciu; wzywa, by przyoblec się w nowego człowieka, który charakteryzuje się sprawiedliwością oraz prawdziwą świętością.

JESZCZE O DRUGIM CZYTANIU


List do Efezjan wiernie odbija naukę Pawła, posługując się także ulubionymi pojęciami apostoła. “Stary człowiek” to człowiek zepsuty, starzejący się fizycznie i duchowo pod wpływem mieszkającego w nim grzechu. To człowiek, który albo nie spotkał Jezusa, albo nie chce poddać się jego władzy. “Nowy człowiek” to inaczej “nowe stworzenie”, człowiek stworzony na nowo według obrazu, który został nam dany w Chrystusie. Ten człowiek trwa w sprawiedliwości, czyli w wierności Bożemu Słowu. Świętość, która go charakteryzuje, to nie tyle wewnętrzna doskonałość, co bliska, stanowiąca źródło motywacji relacja z Panem, która popycha go do miłości i działania dla dobra innych.

TRANSLATOR


Trzeba porzucić dawnego człowieka, który ulega zepsuciu na skutek zwodniczych żądz. (Ef 4,22). Tekst grecki mówi dosłownie porzuceniu starego człowieka, którego pragnienia idą za tym, co zwodzi, za ułudą. Pragnienie (epithymia) nie zawsze oznacza negatywną żądzę. To gorąca, zmuszająca do działania chęć, która musi znaleźć właściwy cel i ukierunkowanie. Jezus gorąco pragnie spożyć Paschę ze swoimi uczniami (Łk 22,5), Paweł zaś chce zobaczyć swoją wspólnotę  (1 Tes 2,17). Pragnienie to potencjał, życiowa energia, która służy rozwojowi człowieka i jego relacji. Poganie marnują tę energię, inwestując ją w zwodnicze przyjemności,  idąc ślepo za głosem ciała lub bogactwami.

Abyście już nie postępowali tak, jak postępują poganie, z ich próżnym myśleniem (Ef 4,24). Mataiotes – próżność, która charakteryzuje postępowanie pogan, oznacza dosłownie pustkę, stan pozbawienia wartości i celu, do którego się zmierza, a więc także tymczasowość i frustrację.

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst Ewangelii

Słowa Ewangelii wg św. Jana

(J 6,24-35)

A kiedy ludzie z tłumu zauważyli, że nie ma tam Jezusa, a także Jego uczniów, wsiedli do łodzi, przybyli do Kafarnaum i tam szukali Jezusa. Gdy zaś odnaleźli Go na przeciwległym brzegu, rzekli do Niego: Rabbi, kiedy tu przybyłeś? W odpowiedzi rzekł im Jezus: Zaprawdę, zaprawdę, powiadam wam: Szukacie Mnie nie dlatego, żeście widzieli znaki, ale dlatego, żeście jedli chleb do sytości. Troszczcie się nie o ten pokarm, który ginie, ale o ten, który trwa na wieki, a który da wam Syn Człowieczy; Jego to bowiem pieczęcią swą naznaczył Bóg Ojciec. Oni zaś rzekli do Niego: Cóż mamy czynić, abyśmy wykonywali dzieła Boże? Jezus odpowiadając rzekł do nich: Na tym polega dzieło /zamierzone przez/ Boga, abyście uwierzyli w Tego, którego On posłał. Rzekli do Niego: Jakiego więc dokonasz znaku, abyśmy go widzieli i Tobie uwierzyli? Cóż zdziałasz? Ojcowie nasi jedli mannę na pustyni, jak napisano: Dał im do jedzenia chleb z nieba. Rzekł do nich Jezus: Zaprawdę, zaprawdę, powiadam wam: Nie Mojżesz dał wam chleb z nieba, ale dopiero Ojciec mój da wam prawdziwy chleb z nieba. Albowiem chlebem Bożym jest Ten, który z nieba zstępuje i życie daje światu. Rzekli więc do Niego: Panie, dawaj nam zawsze tego chleba! Odpowiedział im Jezus: Jam jest chleb życia. Kto do Mnie przychodzi, nie będzie łaknął; a kto we Mnie wierzy, nigdy pragnąć nie będzie.

Oto Słowo Pańskie

[01][02]

EWANGELIA

Prawdziwy chleb J 6,6,24-35

Znak rozmnożenia chleba domaga się interpretacji. Jezus mówi, że istnieje taki chleb, który nie ginie

EWANGELISTA:  św. Jan • CZAS POWSTANIA: ok. 90 r. • KATEGORIA: wydarzenie • MIEJSCE: Synagoga w Kafarnaum • CZAS: ok. 33 r. • BOHATEROWIE: Jezus, uczniowie, słuchające go tłumy


JA JESTEM… • W ewangelii wg św. Jana Jezus, opisując swoją misję, używa formuły “JA JESTEM”, a to nawiązuje do objawienia Boga w Księdze Wyjścia (patrz 3,14)Najmłodsza z Ewangelii, napisana przez Jana i zredagowana przez jego uczniów, zdecydowanie różni się od pozostałych Ewangelii właśnie innym sposobem opisu tajemnicy ChrystusaEwangelię św. Jana dzieli się na • Księgę Znaków (rozdziały 1-12), Ewangelista mówi nie o cudach, lecz siedmiu znakach objawiających misterium Pana) oraz • Księgę Krzyża, który dla Jana jest najważniejszym znakiem Mesjasza (rozdziały 13-20).

…CHLEBEM ŻYCIA W szóstym rozdziale Ewangelii Jana Jezus dokonuje znaku rozmnożenia chleba, który uświadamia tłumom, że stoi przed nimi wielki prorok (J 6, 1-15). Po nim następuje kolejny znak, dowodzący władzy Jezusa nad życiem i śmiercią: Pan chodzi po jeziorze (J 6, 16-21) Znaki domagają się interpretacji, której Jezus udziela tym, którzy Go szukają. Tłumom proszącym o kolejne znaki i odwołującym się do cudu manny Jezus odpowiada: JA JESTEM Chlebem Życia. W pierwszej części dialogu z tłumami Jezus ma na myśli Słowo Boże zstępujące na ziemię, którym jest On sam. Stopniowo w trakcie dyskusji pod obrazem chleba pojawi się także Ciało Pana, które trzeba spożywać, aby mieć w sobie życie (J 6,51).

 

WIĘKSZY NIŻ MOJŻESZ • Słyszymy dziś pierwszą część dialogu z tłumami, które szukają Pana po cudzie rozmnożenia chleba. Zwróćmy uwagę, że słuchacze wspomną cud manny (PATRZ PIERWSZE CZYTANIE), a Jezus odwołując się do niego stwierdzi, że:tamten pokarm niszczeje, istnieje taki, który nie ginieNowym Chlebem, który ześle Pan, a który daje życie światu, jest sam Jezus.

 

JESZCZE O EWANGELII


Jezus to chleb życia, który zstąpił z nieba, aby nas tam wprowadzić. Jego Słowo to pokarm, który sprawia, że człowiek już nie odczuwa głodu i pragnienia (J 6,35). Jak to możliwe? Przecież dopóki żyjemy, dopóty jesteśmy rozrywani pragnieniami, od których nie sposób się uwolnić. Słowo, które daje Jezus, zaspokaja najbardziej fundamentalne pragnienie człowieka, pragnienie odkrycia szczęścia i sensu życia, pragnienie pełnienia woli Bożej. W tym sensie słowo „pragnąć” pojawia się w Ewangelii Jana. Jezus w dialogu z Samarytanką chce jej dać „wodę żywą”, która gasi wszelkie pragnienie, czyli swoją Ewangelię (J 4,10). Jezus na krzyżu wypowiada słowo “pragnę”, które znaczy ‘chcę do końca wypełnić wolę Ojca’ (J 19,28). Jeśli będziemy karmić się Słowem Jezusa, nie umrzemy z poczucia bezsensu i samotności, nie zostaniemy więźniami ziemskich pragnień, o których autor Listu do Efezjan mówi, że czasem zbyt łatwo dają się oszukać.

TWEETY



TRENDY


#JamJestChlebŻycia

Przystępując regularnie do Komunii, można popaść w rutynę. Ale czy nie jest prawdą, iż ten, kto się systematycznie odżywia, jest w lepszej kondycji od tego, kto sięga po pokarm sporadycznie? (Leon Knabit OSB)

(…) każdy kapłan pracujący na emigracji wie, jak wygląda za granicą życie licznych Polaków podejmujących pracę, która odcina ich zarówno od niedzielnej Mszy Świętej, jak i od sakramentu pojednania. Kiedy ktoś rezygnuje ze Źródła Życia, jakim jest Eucharystia, to wówczas będzie szukał innych „źródeł życia”. (ks. Jacek Stefański, “Idziemy” nr 7 (388), 2013 r.)

Skoro jest Chlebem i my bądźmy chlebem. Skąpy jest ten, kto nie jest jak On. Dawajmy siebie samych (św. brat Albert Chmielowski)

Samochód bez paliwa, odkurzacz bez prądu, żaglowiec bez wiatru są martwe. (…) Ale z (…) Komunią świętą, jest inaczej niż z benzyną, elektrycznością czy wiatrem. Łaska nie jest automatycznie działającą energią. Najpierw trzeba uwierzyć: (…) Kto we mnie wierzy, ma życie wieczne. (ks. Tomasz Horak)

 

 

#SłyszałemSzemranieIzraelitów

Czym człowiek jest starszy tym bardziej odwołuje się do dawnych czasów, do czasów „ojców”. Takie jest prawo natury. Ale Pan Jezus każe nam spojrzeć na siebie samych, na nasze czasy, w których żyjemy.  Bo nie „ojcowie”, bo nie dawne czasy i Mojżesz dał ludowi izraelskiemu chleb i napój, ale sam Bóg. (ks. Jan Gross)

Wielu z nas manna eucharystyczna nie wystarcza, tęsknimy za mięsem Egiptu. Pragniemy zabawy, zapachu restauracji i tytoniu, potoków alkoholu, podniecającej muzyki, pragniemy wolności od starania się o prawdziwą miłość Boga, kłębowiska szeleszczących pieniędzy, przeprowadzania własnej woli, kolorowych filmów akcji i paprykowych chipsów. (Augustyn Pelanowski OSPPE)

STO SŁÓW


Jezus prowadzi do tajemnicy Eucharystii. Mowę o Chlebie Zycia poprzedził znak rozmnożenia chleba dla pięciu tysięcy samych tylko mężczyzn (patrz VII niedziela zwykła). Tamto wydarzenie nie tylko zapowiedziało pomnażanie chleba, który nasyca głód głębszy niż ten fizyczny, ale uczyło też postawy eucharystycznej: pozbawionej kalkulacji i wątpliwości.

Teraz przyszłą Eucharystię Jezus dopowiada przez wspomnienie cudu manny z nieba, tora trzymała przy życiu Izraelitów zmierzających do Ziemi Obiecanej. Tamten chleb choć nasycał niszczał. Choć dawał życie, nie chronił od śmierci.

Jezus zapowiada chleb nieniszczejący, prawdziwie niebiański. I nagle objawia, że On sam jest tym Chlebem.

1/6
Zbieranie manny, Giovanni Battista Tiepolo, m. 1738 a 1740 r., Parrocchiale, Verolanuova, Włochy
2/6
Zbieranie manny, James Tissot, m. ok. 1896 a 1902 r., Muzeum Żydowskie, Nowy Jork, USA
3/6
Zbieranie manny, Bernardino Luini, m. 1520 a 1523 r. Pinacoteca di Brera, Madiolan, Włochy
4/6
Zbierane manny, II poł. XV w., Musée de la Chartreuse de Douai, Francja
5/6
Cud manny, ok. 1577 r., Tintoretto
6/6
Zbieranie manny, Dirk Bouts, 1464-1467 r.
poprzednie
następne

Jeśli podobają Ci się nasze artykuły, możesz nas wesprzeć:

Wesprzyj nas
ks. Przemysław Śliwiński

ks. Przemysław Śliwiński

Kapłan Archidiecezji Warszawskiej. Pochodzi z Lubawy. Ukończył studia specjalistyczne na Wydziale Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Santa Croce w Rzymie. Jesienią 2013 roku, objął stanowisko rzecznika prasowego Archidiecezji Warszawskiej oraz dyrektora Archidiecezjalnego Centrum Informacji. Wykłada edukację medialną w Wyższym Metropolitalnym Seminarium Duchownym w Warszawie. Na Stacji7.pl jest autorem wielu artykułów oraz popularnego cyklu Jutro Niedziela.

Zobacz inne artykuły tego autora >
ks. Marcin Kowalski

ks. Marcin Kowalski

Doktor nauk biblijnych, wykładowca KUL oraz WSD w Kielcach. Sekretarz czasopism biblijnych The Biblical Annals oraz Verbum Vitae. Uczestnik programów radiowych i telewizyjnych popularyzujących Biblię: W Namiocie Słowa, Szukając Słowa Bożego, Telewizyjny Uniwersytet Biblijny (Radio Maryja i Telewizja Trwam). Moderator Dzieła Biblijnego Diecezji Kieleckiej.

Zobacz inne artykuły tego autora >
ks. Przemysław Śliwiński
ks. Przemysław
Śliwiński
zobacz artykuly tego autora >
ks. Marcin Kowalski
ks. Marcin
Kowalski
zobacz artykuly tego autora >

Jutro Niedziela – XVII zwykła B

Nie chodzi tylko o znak rozmnożenia chleba… Jezus ukazuje dużo, dużo więcej

ks. Przemysław Śliwiński
ks. Przemysław
Śliwiński
zobacz artykuly tego autora >
ks. Marcin Kowalski
ks. Marcin
Kowalski
zobacz artykuly tego autora >

PUNKT WYJŚCIA

Przez kilka najbliższych niedziel tematem Liturgii Słowa będzie chleb, a zamiast Marka będziemy słuchali Ewangelii św. Jana


SIEDEMNASTA NIEDZIELA ZWYKŁA • Rok B • KOLEKTA: Będziemy prosić Boga, abyśmy dobrze używali rzeczy przemijających KOLOR: zielony • CZYTANIA: Druga Księga Królewska 4,42-44 Psalm 145 , 10-11.15-18 • List do Efezjan 4, 1-6 Ewangelia wg św. Jana 6,1-15

CHMURA SŁOWA • Tym razem interesują nie tylko najczęściej pojawiające się słowa, ale i zależności między nimiPsalm i drugie czytanie łączy to, że usłyszymy w nich najczęściej, aż jedenaście razy, słowo WSZYSTKO bądź WSZYSCY w różnorodnych odmianach. Drugie czytanie z Ewangelią łączą słowa JEDEN, JEDNO, JEDNOŚĆ (8) – aczkolwiek w w Ewangelii w innym znaczeniu – jako określenie osoby, np. Jeden z uczniów. Ewangelię z pierwszym czytaniem łączy CHLEB (7). A pierwsze czytanie z psalmem łączy partykuła NIECH, NIECHAJ (6). Ponadto, siedem razy padnie imię JEZUS – tylko w Ewangelii, często pojawi się też słowo PAN – na określenie Boga oraz Jezusa (6)

Jutro Niedziela - XVII zwykła B

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst I czytania

Czytanie z II Księgi Królewskiej

(2 Krl 4,42-44)

Pewien człowiek przyszedł z Baal-Szalisza, przynosząc mężowi Bożemu chleba z pierwocin, dwadzieścia chlebów jęczmiennych i świeżego zboża w worku. On zaś rozkazał: Podaj ludziom i niech jedzą! Lecz sługa jego odrzekł: Jakże to rozdzielę między stu ludzi? A on odpowiedział: Podaj ludziom i niech jedzą, bo tak mówi Pan: Nasycą się i pozostawią resztki. Położył więc to przed nimi, a ci jedli i pozostawili resztki - według słowa Pańskiego.

Oto Słowo Boże

[01][02]

 

PIERWSZE CZYTANIE

Pierwsze rozmnożenie chleba 2 Krl 4, 42-44

Nie tylko Jezus rozmnażał chleby. Elizeusz, następca Eliasza, dokonał bliźniaczego cudu

KSIĘGA: Druga Księga KrólewskaAUTOR: anonimowy mędrzec CZAS POWSTANIA: czasy hellenistyczne, I w. przed Chr.

KATEGORIA: wydarzenie  • MIEJSCE: Gilgal • BOHATEROWIE: Eliasz, Elizeusz, lud


PODZIELONE KRÓLESTWODwie Księgi Królewskie stanowiły kiedyś całość. To dalsza część historii opowiedzianych w dwóch Księgach Samuela. Tamte opisują wybór króla i scalanie królestwa Izraela pod rządami Dawida. Pierwsza Księga Królewska (rozpoczyna się od opowiadania o starości Dawida) mówi o wyborze oraz rządach Salomona. Po jego śmierci i podziale Izraela na dwa królestwa Księga opisuje na przemian dzieje Izraela i Judy. Kontynuuje to Druga Księga Królewska.

ŚWIĄTYNIA, TORA, ELIASZ, ELIZEUSZ • Księgi Królewskie to jednak nie nudne opowiadanie o poszczególnych królach Izraela bądź Judy. Ich tematem jest Świątynia. Wznosi ją Salomon na początku księgi. W niej znajduje swoje miejsce Tora. Powstające miejsca kultu w Betel i Dan czy w Samarii, konkurencyjne wobec jedynej Świątyni, to znak niewierności i przyczyna nieszczęść. Wieńczy księgę opis odnalezienia Tory i odnowy Świątyni • Obok historii Salomona i jego następców, Pierwsza i Druga Księga Królewska opowiada dzieje Eliasza i Elizeusza, dwóch wielkich proroków.

 

CUDA ELIZEUSZACzwarty rozdział to zestawienie kilku cudów uczynionych przez Elizeusza: cud z oliwą, wskrzeszenie syna Szunemitki, cud z zatrutą strawą, odnalezienie zaginionej siekiery oraz jeden z najbardziej znanych cudów: uzdrowienie NaamanaMy usłyszymy o cudzie rozmnożenia chleba.

 

LINKI


Opis rozmnożenia chleba przez Elizeusza jest bardzo podobny do ewangelicznych opisów rozmnożenia chleba przez Jezusa. Zwróćmy uwagę zwłaszcza na trzy kluczowe momenty historii o rozmniżeniu chleba: • włączenie ludzi w misję Boga • wątpliwość człowieka • więcej resztek niż chleba  

 

• “Podaj ludziom i niech jedzą” (2 Krl 4,42)

Mt 14,16: “Wy dajcie im jeść”

J 6,11-12 (EWANGELIA): Jezus więc wziął chleby i odmówiwszy dziękczynienie, rozdał siedzącym; podobnie uczynił i z rybami, rozdając tyle, ile kto chciał. A gdy się nasycili…

 

• “Jakże to rozdzielę między stu ludzi?” (2 Krl 4,43)

J 6,9 (EWANGELIA): Jest tu jeden chłopiec, który ma pięć chlebów jęczmiennych i dwie ryby, lecz cóż to jest dla tak wielu?”

Mt 15,33: Skąd tu na pustkowiu weźmiemy tyle chleba, żeby nakarmić tak wielki tłum?”

 

Położył więc to przed nimi, a ci jedli i pozostawili resztki (2 Krl 4,44)

J 6,12-13 (EWANGELIA): Zbierzcie pozostałe ułomki, aby nic nie zginęło”. Zebrali więc i ułomkami z pięciu chlebów jęczmiennych, które zostały po spożywających, napełnili dwanaście koszów

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst psalmu

(Ps 145,10-11.15-18)

REFREN: Otwierasz rękę, karmisz nas do syta

Niech Cię wielbią, Panie, wszystkie Twoje dzieła

i niech Cię błogosławią Twoi święci.

Niech mówią o chwale Twojego królestwa

i niech głoszą Twoją potęgę.

Oczy wszystkich zwracają się ku Tobie,

a Ty karmisz ich we właściwym czasie.

Ty otwierasz swą rękę

i karmisz do syta wszystko, co żyje.

Pan jest sprawiedliwy na wszystkich swych drogach

i łaskawy we wszystkich swoich dziełach.

Pan jest blisko wszystkich, którzy Go wzywają,

wszystkich wzywających Go szczerze.

[01][02]

 

PSALM

Bóg karmi Ps 145 (144), 10-11. 15-16. 17-18

…do syta i we właściwym czasie – opiewa to psalm, którego kolejne wersety rozpoczynają się od kolejnych liter alfabetu

PSALM 145AUTOR: anonimowy lewita • CZAS POWSTANIA: powygnaniowy, epoka perska


A… B… C… • Psalm 145 to pochwalny, bogaty w określenia dotyczące wielkości i bliskości Boga, a także radości Jego wyznawcy psalm. To psalm alfabetyczny – następujące po sobie hebrajskie wersety rozpoczynają się od kolejnej litery hebrajskiego alfabetu, aczkolwiek tego bogactwa formy nie dostrzeżemy w polskim tłumaczeniu • Psalm ten należy do gatunku hymnu, bezinteresownej modlitwy uwielbienia (hebr. tehilla). Wierzący wzywa wspólnotę zgromadzoną na modlitwie w świątyni, która reprezentuje całe stworzenie, do wychwalania Bożego panowania nad światem.

KARMI WE WŁAŚCIWYM CZASIE • Usłyszymy mniej więcej połowę Psalmu 145. Wybrane wersety charakteryzują już to, co dostrzegliśmy w CHMURZE: słowo “Pan” przeplata się ze słowem “wszyscy” • Najistotniejsza z punktu widzenia dzisiejszej Liturgii jest druga zwrotka: Oczy wszystkich zwracają się ku Tobie, a Ty karmisz ich we właściwym czasie. Ty otwierasz swą rękę i karmisz do syta wszystko, co żyje

 

KRÓTKA WIADOMOŚĆ TEKSTOWA


Bóg, który wie, kiedy działać: a Ty karmisz ich we właściwym czasie

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst II czytania

ponad wszystkimi, przez wszystkich i we wszystkich.

Oto Słowo Boże

‘]

[01][02]

 

DRUGIE CZYTANIE

Zachęta do jedności Ef 4,1-6

Walczcie o jedność – apeluje Paweł – “bo jeden jest Pan, jedna wiara, jeden chrzest”

LIST DO EFEZJAN • NADAWCA: św. Paweł (lub jego uczeń) • ADRESACI: mieszkańcy Efezu i nie tylko • DATA: 61-63 r. (lub ok. 100 r.) • SKĄD: Rzym (albo Cezarea lub inne nieznane miejsce)


KOSMICZNY KOŚCIÓŁ • Sercem i myślą przewodnią listu jest Pawłowa nauka o Kościele, która tutaj osiąga szczyt rozwoju. Apostoł, opierając się na Listach do Koryntian, ukazuje Kościół uniwersalny i kosmiczny, w którym znajduje swoje miejsce Izrael i wszystkie narody.

ZACHĘTY W poprzednie niedziele słuchaliśmy fragmentów pochodzących z pierwszej części listu, który – zaraz po wstępie (1,1 – 2,10) mówi o chrześcijańskiej egzystencji w Kościele jako misterium zbawienia Teraz przechodzimy do czwartego rozdziału. Rozpoczyna on serię zachęt, które Paweł kieruje do chrześcijan (4,1-6,20) W czwartym rozdziale Paweł przewiduje trzy niebezpieczeństwa, jakie grożą Kościołowi. Są nimi: niezgoda konsekwencje podziału zadań i urzędów herezje. Każdemu z tych niebezpieczeństw Paweł przeciwstawia “program jedności” w Chrystusie.

JEDNOŚĆ DUCHA • To zestawienie: zachęta, a potem jej uzasadnienie “w Bogu” usłyszymy na przykładzie wezwania do zgody. Kontekstem jest niebezpieczeństwo rozłamu, niejednomyślności. Paweł zachęca do jedności, pokazując, że źródłem jego zachęty jest jedność Boga. Zwróćmy uwagę, jak wiele razy – w krótkim czytaniu – padnie słowo “jeden”.

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst Ewangelii

Słowa Ewangelii wg św. Jana

(J 6,1-15)

Jezus udał się za Jezioro Galilejskie, czyli Tyberiadzkie. Szedł za Nim wielki tłum, bo widziano znaki, jakie czynił dla tych, którzy chorowali. Jezus wszedł na wzgórze i usiadł tam ze swoimi uczniami. A zbliżało się święto żydowskie, Pascha. Kiedy więc Jezus podniósł oczy i ujrzał, że liczne tłumy schodzą do Niego, rzekł do Filipa: Skąd kupimy chleba, aby oni się posilili? A mówił to wystawiając go na próbę. Wiedział bowiem, co miał czynić. Odpowiedział Mu Filip: Za dwieście denarów nie wystarczy chleba, aby każdy z nich mógł choć trochę otrzymać. Jeden z uczniów Jego, Andrzej, brat Szymona Piotra, rzekł do Niego: Jest tu jeden chłopiec, który ma pięć chlebów jęczmiennych i dwie ryby, lecz cóż to jest dla tak wielu? Jezus zatem rzekł: Każcie ludziom usiąść! A w miejscu tym było wiele trawy. Usiedli więc mężczyźni, a liczba ich dochodziła do pięciu tysięcy. Jezus więc wziął chleby i odmówiwszy dziękczynienie, rozdał siedzącym; podobnie uczynił z rybami, rozdając tyle, ile kto chciał. A gdy się nasycili, rzekł do uczniów: Zbierzcie pozostałe ułomki, aby nic nie zginęło. Zebrali więc, i ułomkami z pięciu chlebów jęczmiennych, które zostały po spożywających, napełnili dwanaście koszów. A kiedy ci ludzie spostrzegli, jaki cud uczynił Jezus, mówili: Ten prawdziwie jest prorokiem, który miał przyjść na świat. Gdy więc Jezus poznał, że mieli przyjść i porwać Go, aby Go obwołać królem, sam usunął się znów na górę.

Oto Słowo Pańskie

[01][02]

 

EWANGELIA

Ponad ludzkie kalkulacje J 6, 1-15

Jezus karmi kilkutysięczny tłum. Ale przy okazji pokazuje postawę eucharystyczną

EWANGELISTA: JAN • CZAS POWSTANIA:  ok. 90 r.

KATEGORIA: wydarzenie • CZAS AKCJI: ok. 30-33 r. • MIEJSCE AKCJI: okolice Jeziora Tyberiadzkiego • BOHATEROWIE: Jezus, Filip, Andrzej, tłum • WERSJE: Mt 14,13-21, Mk 6,32-44, Łk 9,10-17


WGŁĄB MISTERIUM • Przerywamy trwającą w roku „B” lekturę Ewangelii św. Marka. Przez kilka tygodni będziemy słuchali fragmentów Ewangelii wg św. Jana. Ewangelia, która powstała najpóźniej, napisana przez najmłodszego z apostołówStyl opisu wydarzeń z życia Jezusa wg św. Jana bardzo różni się od trzech pozostałych. Jeśli u synoptyków przeważa narracja i opis wydarzeń, u Jana widzimy raczej dialogi i wejście wgłąb misterium i osoby Jezusa. Jeśli w ewangeliach synoptycznych możemy odnaleźć wiele wersji opisów, a nawet wersji tego samego wydarzenia, u św. Jana znajdziemy najwięcej opisów wyjątkowych wydarzeń, których w innych ewangeliach nie znajdziemy.

 

CHLEB ŻYWY Ewangelia św. Jana przedstawia cztery wielkie tematy: wino – krzew winny, pasterz,chleb żywy oraz woda. Każdy z nich zostaje przedstawiony w podobny sposób: przez dyskusję, znak oraz przemowę Jak to wygląda w przypadku tematu chleba żywego? Wprowadzeniem wielkiego tematu o chlebie jest znak cudownego rozmnożenia chleba. W tym samym rozdziale znajdziemy przemowę Jezusa dotyczącą znaku, która w rzeczywistości jest rozmową, sporem z faryzeuszami.

 

ROZMNOŻENIE CHLEBA • Wielką mowę Jezusa o chlebie żywym – usłyszymy ją za tydzień – poprzedza znak rozmnożenia i nakarmienia pięciu tysięcy mężczyzn. Zwróćmy uwagę, że w opisie Jana nie tylko sam znak jest ważny. Poprzedza go dialog z uczniami, przez który Jezus dekonspiruje błędne postawy człowieka, zamykające go na działanie Boga.

 

WERSJE


W ewangeliach dwa opisy rozmnożenia chleba, różniące się w szczegółach, dokonane przez Jezusa. O pierwszym – w obecności pięciu tysięcy mężczyzn – wspominają wszyscy ewangeliści. O drugim – w obecności czterech tysięcy – jedynie Mateusz i Marek.

W wypadku pierwszego rozmnożenia, wszyscy ewangeliści wspominają zgodnie, że wokół Jezusa zgromadziło się pięć tysięcy samych mężczyzn oraz że pora była już późna. Wszyscy też opowiadają, że jedyne, co było dostępne, to pięć chlebów i dwie rybki. Wszyscy – z wyjątkiem Marka – podają dokładną liczbę pozostałych koszów pełnych ułomków: dwanaście.

• Tylko Jan zamieszcza poprzedzający ten znak niezwykły dialog Jezusa z Filipem i Andrzejem

 

U Jana Jezus osobiście przekazuje chleby i ryby siedzącym. W pozostałych Ewangeliach czynią to Jego uczniowie

 

ZWRÓĆ UWAGĘ


Tylko pozornie opis rozmnożenia chleba wg św. Jana jest kopią opisu zawartego w I czytaniu.

• Prowokacja Jezusa • W Księdze Królewskiej sługa, który miał dokonać niemożliwego, czyli nakarmić tłum, nabrał wątpliwości: Jakże to rozdzielę między stu ludzi? Podobne wątpliwości widzimy w opisach cudu wg Marka, Łukasza i Mateusza. Wyrażają je tam uczniowieTymczasem w wersji św. Jana pytanie sugerujące wątpliwość stawia… Jezus: Kiedy więc Jezus podniósł oczy i ujrzał, że liczne tłumy schodzą do Niego, rzekł do Filipa: “Skąd kupimy chleba, aby oni się posilili?”To charakterystyczna dla św. Jana figura stylistyczna zwana prowokacją. Jezus stawia takie pytanie, chcąc wydobyć postawę uczniów. Jaka była ich reakcja?

• Dolary w oczach • Jako pierwszy odpowiedział Filip: Za dwieście denarów nie wystarczy chleba, aby każdy z nich mógł choć trochę otrzymaćFilip zamknął się na dar, patrząc na sytuację w perspektywie finansowej.

• Sceptycyzm • Odpowiedź Andrzeja jest inna: nie patrzy kategoriami finansowymi, co więcej, dostrzega niewiele, czym można się podzielić: Jest tu jeden chłopiec, który ma pięć chlebów jęczmiennych i dwie rybyPotem jednak i on wyraża wątpliwość: Lecz cóż to jest dla tak wielu?

• Postawa eucharystyczna • Jezus przekracza ludzkie spojrzenie Filipa i Andrzeja. Objawia postawę eucharystyczną.

 

TRANSLATOR


Jezus więc wziął chleby i odmówiwszy dziękczynienie, rozdał siedzącym (J 6,7) Po grecku: euxaristesas (stąd pochodzi słowo Eucharystia), dzięki uczyniwszy. Jezus nie prosi, lecz dziękuje już za to, co się stanie, nie widząc jeszcze efektu. Dziękuje, bo ufa i wie, że cokolwiek się stanie, będzie to dobre, bo z ręki Ojca.

 

JESZCZE O EWANGELII


• Postawa Jezusa jest w podwójnym sensie eucharystyczna: Jezus • dziękuje Ojcu za to, co się stanie, nie widząc jeszcze efektu (zawierza wszystko Ojcu, nie poddaje się ludzkim kalkulacjom) oraz • dzieli między chleb między zgromadzonymi, to trochę, które jest.

Dzisiejsza Ewangelia naświetla nam zatem również głębszy sens Eucharystii, Mszy św.: Chleb żywy, to trochę, staje się duchowym pokarmem, który w pełni nasyca Nasza postawa eucharstyczna nie powinna ograniczać się do modlitwy prośby, ale przede wszystkim do dziękowania za przeszłość, teraźniejszość, a przede wszystkim za przyszłość, pełnego zawierzenia Ojcu Jej sprawdzianem jest wzniesienie się ponad ludzką perspektywę: sceptycyzm albo kalkulację finansową.

 

TWEETY



 


TRENDY


#WziąłChlebyIRozdał

(…) uzdrowił chorych, a zaraz potem rozmnożył chleb. To nie znaczy, że będzie odtąd wyręczał służbę zdrowia, rolników i piekarzy. Leczenie i chleb to są zadania dla nas. Jednakże wtedy cudy Jezusa były znakiem, że nie jesteśmy Bogu obojętni i że wie On o wszystkich naszych brakach. (ks. Mariusz Pohl)

 

(…) Gdy patrzę na resztki chleba na śmietniku, uświadamiam sobie że prawdziwą wartość chleba zna tylko człowiek głodny. (ks. Roman Kempny)

 

Człowiek nie znosi pustki. Dla jej wypełnienia sięga po butelkę, pornografię, narkotyki lub przyjemności mniej niemoralne. Okazuje się jednak, że po zapełnieniu się nimi czuje się jeszcze bardziej spustoszony. Pomyśl przez chwilę, czego tak naprawdę w życiu potrzebujesz? (o. Augustyn Pelanowski)

 

#MieliGoObwołaćKrólem

Ludziom się wydaje, że wystarczy mieć genialnego dyrygenta i ten potrafi zorganizować wszystkich we wspaniały chór i orkiestrę. Syn Boga stając na ziemi nie miał takich złudzeń. On wiedział, że trzeba rozpocząć od niewielkiej grupy ludzi, którzy dobrze opanują rzemiosło i staną się nauczycielami innych. Nawet nie szukał geniuszy. (ks. Edward Staniek)

Współcześni ludzie są na pustyni i są bardzo głodni. Są na pustyni, ponieważ pogubili się, ponieważ dali sobie wcisnąć do rąk fałszywe mapy, na których ktoś poodwracał kierunki i pozmieniał drogi.  (ks. Krzysztof Irek)

 

STO SŁÓW


Przez znak i gest Jezus uczy Eucharystii. Pomnożenie jęczmiennego chleba, niewielkiej ilości, która nasyca wszystkich, jest zaledwie znakiem tego, co następuje podczas każdej Mszy świętej.

 

Ale zanim Jezus uczyni znak,  uczy postawy eucharystycznej: postawy pozbawionej kalkulacji Filipa i sceptycyzmu Andrzeja: po prostu bierze chleb i odmawia dziękczynienie. Jakby chciał nam pokazać, czego z naszej postawy się trzeba się wyzbyć, zanim przystąpimy do Łamania Chleba.

 

Znacząca jest chmura słowa, w której wybijają się trzy podstawowe słowa. Wszyscy jesteśmy głodni i potrzebujemy nasycenia, nawet ci z nas, którzy nie cierpią z powodu braku jedzenia. Tylko Jezus, tylko Bóg jest w stanie zaspokoić ten głód: Karmi do syta wszystkich we właściwym czasie (PSALM). A pokarmem, który daje Jezus, jest tajemniczy Chleb. W przyszłym tygodniu poznamy prawdę o tym Chlebie.

1/5
Lambert Lombard, Cud rozmnożenia chleba i ryb, Rockox House, Belgia
2/5
Nakarmienie pięciu tysięcy, prawdopodobnie Peter Hemmel, XV w., zamek Erbach, Niemcy
3/5
Cudowne rozmnożenie chleba, Gebhard Fugel, 1926, Kościół Świętego Stefana w Moggast
4/5
Cud rozmnożenia chleba i ryb, Francesco da Ponte, Ermitaż, Rosja
5/5
Bardzo bogate godzinki księcia de Berry: rozmnożenie chleba, Musée Condé, Francja
poprzednie
następne

Jeśli podobają Ci się nasze artykuły, możesz nas wesprzeć:

Wesprzyj nas
ks. Przemysław Śliwiński

ks. Przemysław Śliwiński

Kapłan Archidiecezji Warszawskiej. Pochodzi z Lubawy. Ukończył studia specjalistyczne na Wydziale Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Santa Croce w Rzymie. Jesienią 2013 roku, objął stanowisko rzecznika prasowego Archidiecezji Warszawskiej oraz dyrektora Archidiecezjalnego Centrum Informacji. Wykłada edukację medialną w Wyższym Metropolitalnym Seminarium Duchownym w Warszawie. Na Stacji7.pl jest autorem wielu artykułów oraz popularnego cyklu Jutro Niedziela.

Zobacz inne artykuły tego autora >
ks. Marcin Kowalski

ks. Marcin Kowalski

Doktor nauk biblijnych, wykładowca KUL oraz WSD w Kielcach. Sekretarz czasopism biblijnych The Biblical Annals oraz Verbum Vitae. Uczestnik programów radiowych i telewizyjnych popularyzujących Biblię: W Namiocie Słowa, Szukając Słowa Bożego, Telewizyjny Uniwersytet Biblijny (Radio Maryja i Telewizja Trwam). Moderator Dzieła Biblijnego Diecezji Kieleckiej.

Zobacz inne artykuły tego autora >
ks. Przemysław Śliwiński
ks. Przemysław
Śliwiński
zobacz artykuly tego autora >
ks. Marcin Kowalski
ks. Marcin
Kowalski
zobacz artykuly tego autora >