Jutro Niedziela – XI Zwykła B

Historia zbawienia toczy się wśród drzew. Historia drzewa - to nasza historia

ks. Przemysław Śliwiński
ks. Przemysław
Śliwiński
zobacz artykuly tego autora >

PUNKT WYJŚCIA


JEDENASTA NIEDZIELA ZWYKŁA • Rok B • KOLEKTA: Będziemy prosić Boga, aby nasza wola i nasze czyny były poddane Jego przykazaniom KOLOR: zielony • CZYTANIA: Księga Ezechiela 17,22-24 • Psalm 92,2-3.13-16 • Drugi List do Koryntian 5,6-10 Ewangelia wg św. Marka 4,26-34

 

• CHMURA SŁÓW • Słowem dnia dzisiejszej liturgii jest DRZEWO (5). Drzewo, które ZASADZA (4) PAN (7). Czytania wspominają o CEDRACH (3), PALMIE (1) i dających schronienie GAŁĘZIACH (4). Obraz drzewa powraca w pierwszym czytaniu, psalmie, a także w Ewangelii.

Jutro Niedziela - XI Zwykła B

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst I czytania

Czytanie z Księgi Ezechiela

(Ez 17,22-24)

Tak mówi Pan Bóg: Ja także wezmę wierzchołek z wysokiego cedru i zasadzę, z najwyższych jego pędów ułamię gałązkę i zasadzę ją na górze wyniosłej i wysokiej. Na wysokiej górze izraelskiej ją zasadzę. Ona wypuści gałązki i wyda owoc i stanie się cedrem wspaniałym. Wszystko ptactwo pod nim zamieszka, wszystkie istoty skrzydlate zamieszkają w cieniu jego gałęzi. I wszystkie drzewa polne poznają, że Ja jestem Pan, który poniża drzewo wysokie, który drzewo niskie wywyższa, który sprawia, że drzewo zielone usycha, który zieloność daje drzewu suchemu. Ja, Pan, rzekłem i to uczynię.

Oto Słowo Boże

[01][02]

 

PIERWSZE CZYTANIE

Przypowieść o cedrze Ez 17,22-24

KSIĘGA: Ezechiel• AUTOR: Ezechiel • CZAS POWSTANIA:  VI w. przed Chr. • MIEJSCE: Babilonia (wygnanie)  • KATEGORIA: wyrocznia prorocka


WIZJE I WYROCZNIE • Trzecia z wielkich ksiąg prorockich – obok Izajasza i Jeremiasza – zawiera 48 rozdziałów. Jej autorem jest prorok Ezechiel, deportowany wraz z Izraelem do Babilonii. Tam właśnie otrzymuje wyrocznie. To dlatego w Księdze Ezechiela dominują wizje i wyrocznie prorockie to najczęściej spotykany tu gatunek literacki. Najbardziej znana jest ta o wyschłych kościach (rozdział 37). Księgę dzieli się przeważnie na trzy części, ze względu na charakter proroctw tam zawartych: rozdziały 1-24 zapowiadają upadek Judy, 25-32 skierowane są przeciw pozostałym ludom świata, zaś rozdziały 33-48 to zapowiedź odnowy Izraela.  

 

PRZYPOWIEŚĆ O ORŁACH I DRZEWIE • W rozdziale 17 Ezechiel przedstawia przypowieść o dwóch orłach i o wierzchołku cedru. Pierwszy wielki, różnobarwny orzeł nadleciał nad Liban i ułamawszy czubek pędu cedrowego zasadził go w mieście kupców, w Babilonie – to teologiczna interpretacja znanej Izraelitom historii: Orzeł to król Babilonii, Nabuchodonozor który w 597 roku uprowadził Jojakina – wierzchołek cedru – i wybranych z JudyNastępnie inne nasienie zasadził na urodzajnym polu, gdzie wyrosła z niego piękna winnica – to Sedecjasz, którego król osadził w Jerozolimie. • Wówczas nadleciał drugi orzeł, ku któremu winnica wyciągnęła swe gałęzie, aby ją nawadniał – drugi orzeł to Egipt. Sedecjasz rzeczywiście wstąpił w sojusz z Egiptem przeciw Nabuchodonozorowi. Wszystko kończy się klęską: gdy Babilon wyruszył przeciw Izraelowi, Egipt nie stanął w jego obronie. Co jest istotą tej alegorii? Sedecjasz nie dotrzymał zobowiązań wobec Babilonu zaciągniętych pod przysięgą. Ich złamanie przyniosło klęskę.

 

NOWA OBIETNICA • Usłyszymy zakończenie tej wyroczni, zapowiedź. Będzie ona związana z przytoczoną wyżej przypowieścią: Bóg zapowiada, że postąpi dokładnie tak samo, jak pierwszy orzeł z przypowieści: Wezmę wierzchołek z wysokiego cedru. Ale zasadzi go nie “w mieście handlowym” – w Babilonie, lecz na górze izraelskiej. To kolejna Boża obietnica.

 

LINKI


Zasadzone przez PanaNa wysokiej górze izraelskiej ją zasadzę. Ona wypuści gałązki i wyda owoc, i stanie się cedrem wspaniałym (Ez 17,23)

 

W Starym Testamencie drzewo jest znakiem siły życiowej, którą Bóg wszczepił w naturę – każdego roku na wiosnę zapowiada nowe odrodzenie tej siły, na wysuszonej pustyni ukazuje miejsca, gdzie jest woda, żywi człowieka owocami. Stąd drzewo przyrównywane jest do człowieka sprawiedliwego, którego Bóg darzy swym błogosławieństwem:

 

Ps 1,3: Jest on jak drzewo zasadzone nad płynącą wodą, które wydaje owoc w swoim czasie, a liście jego nie więdną

Ps 92,13-14 (PSALM): Sprawiedliwy zakwitnie jak palma, rozrośnie się jak cedr na Libanie

Jer 17,7: Błogosławiony mąż… jest on podobny do drzewa zasadzonego nad sodą, co swe korzenie puszcza ku strumieniowi

Mk 4, 31-32 (EWANGELIA):jest najmniejsze ze wszystkich nasion na ziemi. Lecz wsiane, wyrasta i staje się większe od innych jarzyn; wypuszcza wielkie gałęzie

 

Bóg wywyższa pokornychJa jestem Pan, który poniża drzewo wysokie, który drzewo niskie wywyższa, który sprawia, że drzewo zielone usycha, który zieloność daje drzewu suchemu (Ez 17,24)

 

Drzewa – i ludzi – rozpoznaje się po owocach – są drzewa dobre (zielone) i złe (suche). Tu jednak spotykamy przeciwstawienie się biblijnej regule: Pan wywyższa to, co w oczach ludzkich jest bezowocne:

 

Ps 113,7-9: Podnosi nędzarza z prochu, a dźwiga z gnoju ubogiego, by go posadzić wśród książąt, wśród książąt swojego ludu

Łk 1,51-53: Strąca władców z tronu, a wywyższa pokornych, głodnych syci dobrami, a bogaczy odprawia z niczym

ProroctwoNa wysokiej górze izraelskiej ją zasadzę (Ez 17,24)

 

• W czytaniu odnajdziemy też proroctwo mesjańskie, zapowiedź powrotu potomków Dawida na tron Jerozolimy. Historia pokazała, że już żaden potomek Dawida nie zasiadł na tronie w Jerozolimie. Mowa więc o Jezusie i o królestwie nie z tego świata. Odrośl Dawida – tu nie nazwana wprost – obecna jest w proroctwach Starego Testamentu bardzo często:

 

Iz 4,2: W owym dniu Odrośl Pana stanie się ozdobą i chwałą, a owoc ziemi przepychem i krasą  dla ocalałych z Izraela.

Iz 60,21: Cały twój lud będzie ludem sprawiedliwych, którzy posiądą kraj na zawsze, nowa odrośl z mojego szczepu, dzieło rąk moich, abym się wsławił

Ap 5,5: “Przestań płakać! Oto zwyciężył Lew z pokolenia Judy, Odrośl Dawida, tak że otworzy księgę i siedem pieczęci”

 

TWEETY


Bóg o tym, że popiera pokorę: Ja jestem Panem, który poniża drzewo wysokie, który drzewo niskie wywyższa

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst psalmu

(Ps 92,2-3.13-16)

REFREN: Dobrze jest śpiewać, Tobie, Panie Boże

Dobrze jest dziękować Panu

i śpiewać Twemu imieniu, Najwyższy:

z rana głosić Twoją łaskawość,

a wierność Twoją nocami.

Sprawiedliwy zakwitnie jak palma,

rozrośnie się jak cedr na Libanie.

Zasadzeni w domu Pańskim

rozkwitną na dziedzińcach naszego Boga.

Nawet i w starości wydadzą owoc,

zawsze pełni życiodajnych soków,

aby świadczyć, że Pan jest sprawiedliwy,

On Opoką moją i nie ma w Nim nieprawości.

[01][02]

 

PSALM

Jak palma Ps 92,2-3.13-16

PSALM 92 • AUTOR: anonimowy lewita • CZAS POWSTANIA: IV-III w. przed Chr.


DOBRZE JEST DZIĘKOWAĆ • Psalm 92 należy do gatunku dziękczynienia indywidualnego, hebr. todah. W utworach tego typu Izraelici dziękowali Bogu za wysłuchane modlitwy, wspominali nieszczęścia, od których zostali uwolnieni i wzywali do uwielbienia Jahwe. Psalmy te towarzyszyły modlitwom w świątyni, podczas których dopełniano złożonych ślubów i składano ofiary dziękczynne. W tytule psalmu znajdujemy wzmiankę o tym, że służył on jako pieśń podczas celebracji liturgicznej szabatu.

 

SPRAWIEDLIWY JAK PALMA • Usłyszymy trzy fragmenty psalmu, w tym wersety rozpoczynające psalm: Dobrze jest dziękować Panu… z rana głosić Twoją łaskawość, a wierność Twoją nocami. Psalm ten został wybrany z powodu dwóch pozostałych fragmentów, które nawiązują do tematu, o którym wspomina już pierwsze czytanie: zasadzonego cedru, który staje się wielkim drzewem.

TWEETY DAWIDA


Psalmista o modlitwie dziękczynnej: Dobrze jest dziękować Panu

Psalmista o ludziach-drzewach: Sprawiedliwy zakwitnie jak palma, rozrośnie się jak cedr na Libanie

Psalmista raz jeszcze: Zasadzeni w domu Pańskim rozkwitną na dziedzińcach naszego Boga

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst II czytania

Czytanie z II Listu św. Pawła Apostoła do Koryntian

(2 Kor 5,6-10)

Tak więc, mając tę ufność, wiemy, że jak długo pozostajemy w ciele, jesteśmy pielgrzymami, z daleka od Pana. Albowiem według wiary, a nie dzięki widzeniu postępujemy. Mamy jednak nadzieję... i chcielibyśmy raczej opuścić nasze ciało i stanąć w obliczu Pana. Dlatego też staramy się Jemu podobać czy to gdy z Nim, czy gdy z daleka od Niego jesteśmy. Wszyscy bowiem musimy stanąć przed trybunałem Chrystusa, aby każdy otrzymał zapłatę za uczynki dokonane w ciele, złe lub dobre.

Oto Słowo Boże

[01][02]

 

DRUGIE CZYTANIE

Z daleka od Pana 2 Kor 5,6-10

KSIĘGA: List do Koryntian · NADAWCA: św. Paweł · SKĄD: Efez lub w drodze między Troadą a Macedonią · DATA:  54/55 r. · ADRESACI: gmina w Koryncie


TAJEMNICZY INCYDENT W KORYNCIE • Okoliczności napisania Drugiego Listu do Koryntian związane są z pewnym incydentem, który zdarzył się w Koryncie po pierwszej wizycie Pawła. Nie wiemy, co się stało. Wiadomo, że Paweł zrezygnował z powtórnej wizyty. Zamiast tego przysłał do Koryntian List we łzach – pismo, które jednak nie przetrwało. Kiedy winny tajemniczego tzw. przestępstwa korynckiego został ukarany, Paweł w odpowiedzi pisze list, zwany dziś Drugim Listem do Koryntian.

 

KIERUJE ŁASKA • Kontynuujemy myśl Pawła, którą słyszeliśmy już w zeszłym tygodniu. Przypomnijmy: Paweł próbuje wykazać, że jego apostolatem kieruje łaska. Oponuje przeciw twierdzeniom przeciwników, którzy twierdzą, że cierpienia, niepowodzenia są znakiem braku bożego Błogosławieństwa. Przeciwnie, Paweł tłumaczy, że cierpienia są dowodem na autentyczność posługi.

 

BYĆ W CIELE • Usłyszymy kolejny fragment wywodu Pawła. Wyjaśnia w nim, dlaczego doświadczamy cierpień i niedostatków: wynika to z pozostawania w ciele, z daleka od Pana. Pozostawianie w ciele jest dla nas nie karą, a zadaniem: mamy się Mu podobać, mamy dbać o uczynki dokonane w ciele.

 

TRANSLATOR


• Mając ufność, wiemy, że jak długo pozostajemy w ciele, jesteśmy pielgrzymami z daleka od Pana (2 Kor 5,6) Dosłownie w tekście greckim: Pozostajemy odważni, wiedząc, że będąc w domu w tym ciele, pozostajemy w obcej ziemi, z dala od Pana. Paweł żyje na ziemi jako pielgrzym i obcy, podążając do prawdziwego domu w niebie.

 

Albowiem według wiary, a nie dzięki widzeniu postępujemy (2 Kor 5,7) Dosłownie: Za pomocą wiary bowiem kroczymy, nie za pomocą wzroku. Paweł nie wpatruje się w to, co fizyczne i powierzchowne, lecz w to, co ukazuje mu wzrok wiary.

 

 

TWEETY ŚW. PAWŁA


Pawłowa rada dla kobiet, wróć, chrześcijan: Dlatego też staramy się Jemu podobać, czy to gdy z Nim jesteśmy, czy gdy z daleka od Niego

Św. Paweł prawie jak Platon (prawie robi różnicę): Mamy jednak nadzieję i chcielibyśmy raczej opuścić nasze ciało i stanąć w obliczu Pana

Paweł o tym, że czeka nas sprawa w sądzie: Wszyscy bowiem musimy stanąć przed trybunałem Chrystusa, aby każdy otrzymał zapłatę za uczynki dokonane w ciele, złe lub dobre.

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst Ewangelii

rozumieć. A bez przypowieści nie przemawiał do nich. Osobno zaś objaśniał wszystko swoim uczniom.

Oto Słowo Pańskie

‘]

[01][02]

 

EWANGELIA

Zasiewać Królestwo Mk 4,26-34

EWANGELISTA: Marek • CZAS POWSTANIA:  ok. 60-70 r.

KATEGORIA: wydarzenie • CZAS AKCJI: ok. 30-33 • MIEJSCE AKCJI: Galilea • BOHATEROWIE: Jezus, uczniowie • WERSJE: Mt 13,31-32, Łk 13,18-19 (przypowieść o ziarnku gorczycy)


KIM JEST JEZUS • Kontynuujemy lekturę Ewangelii według św. Marka. Przypomnijmy, ta ewangelia powstała jako pierwsza. Korzystali z niej także Łukasz i Jan, gdy pisali swoją Ewangelię. Według Hieronima Marek napisał swoją Ewangelię na prośbę braci w Rzymie • W pierwszej części Marek odpowiada na pytanie: kim jest Jezus. To dlatego Jezus objawia się przez cuda jako Mesjasz. Punktem centralnym Ewangelii jest wyznanie Piotra pod Cezareą Filipową (patrz Mk 8,27-30).

 

KRÓLESTWO W PRZYPOWIEŚCIACH • U św. Marka praktycznie wszystkie przypowieści znajdują się w czwartym rozdziale. W tej wersji Ewangelii znajdziemy pięć przypowieści: o ziarnie, o lampie, o mierze, zasiewie i ziarnku gorczycy. Celem nauczania w przypowieściach jest objawienie tajemnic Królestwa Bożego.  

 

OD ZIARNA • Usłyszymy dwie z pięciu markowych przypowieści przypowieści:  • o zasiewie iznaną nam doskonale przypowieść o ziarnku gorczycy. Pierwszą z nich przytacza tylko Marek. Przypowieść o ziarnku gorczycy podają ponadto Mateusz i Łukasz

 

LINKI


Czy śpi, czy czuwa, we dnie i w nocy nasienie kiełkuje i rośnie, on sam nie wie jak (Mk 4,27

• Jk 5,7-8: Oto rolnik czeka wytrwale na cenny plon ziemi, dopóki nie spadnie deszcz wczesny i późny. Tak i wy bądźcie cierpliwi…

 

Lecz wsiane, wyrasta i staje się większe od innych jarzyn; wypuszcza wielkie gałęzie, tak że ptaki powietrzne gnieżdżą się w jego cieniu (Mk 4,32)

 

• Dn 4,9: Drzewo wzrastało potężnie, wysokością swą sięgało nieba, widać je było aż po krańce ziemi… Pod nim szukały cienia dzikie zwierzęta, na jego gałęziach mieszkały ptaki podniebne… (Sen Nabuchodonozora)

 

 

TRANSLATOR


Czy śpi, czy czuwa, we dnie i w nocy nasienie kiełkuje i rośnie, on sam nie wie jakW oryginale ciekawiej: I będzie spał, i się budził, nocą i dniem, a ten siew będzie kiełkował i będzie wydłużał się…

 

TWEETY



 

 


TRENDY


#KrólestwoBożeJestJakZiarnko

Rolnik musi umieć czekać. Nie można mieć pretensji do zboża w maju, iż nie nadaje się ono do żniwa. Podobnie jest z człowiekiem od strony życia duchowego. Można jedynie obserwować, czy rośnie. Czas owocowania nadejdzie. (Ks. Edward Staniek)

 

Do rozwijania naszych talentów cały czas potrzebujemy światła, prawdziwego. I wówczas gorczyca dojrzewa [stajac sie dużym drzewem] i staje się dla jednych pokarmem, schronieniem, lekiem, ozdobą. Właśnie dar umiejętnosci to jest też dar dzięki któremu odkrywamy nasze miejsce we wspólnocie. (Remigiusz Recław SJ)

 

Są takie rośliny które (…) reagują prawie jak zwierzęta (…) Są zwierzęta takie które łudząco przypominają w niektórych zachowaniach ludzi (…) [I] my, którzy łudząco możemy przypominać i kiedyś możemy w pełnym słowa znaczeniu wejść w życie Pana Boga. (Ks. Piotr Pawlukiewicz)

 

 

#StaramySięJemuPodobać

Gdy widzimy, co ludzie wyprawiają z Kościołem, z Chrystusem żyjącym w Eucharystii, ze Mszą świętą, Ewangelią, Krzyżem, mówimy że Bóg był bardzo odważny, powierzając to wszystko ludziom. (Stefan Kardynał Wyszyński)

 

Być może szukasz męża, albo żony, ale nikt taki ci się nie przydarza. Może ktoś, komu się ufałeś, zdradził cię perfidnie i zostawił, wrzucił cię jak ziarno nic niewarte w glebę smutku. Być może nie masz żadnej sensownej propozycji na spełnienie swych marzeń i aspiracji życiowych. Czy nie to jest właśnie znakiem zwiastującym coś piękniejszego? Gdy nie nadajemy się do tego świata, to do którego świata jesteśmy przeznaczeni? (Augustyn Pelanowski OSPPE)

 

STO SŁÓW


Historia zbawienia toczy się wśród drzew. Od drzewa życia poprzez drzewo poznania dobra i zła, aż do Drzewa Krzyża. A i historia drzewa – od ziarna po dorodny okaz – obrazuje wiele. Tak wyrażano nadzieję na przyjście Mesjasza, Odrośli Dawida (pierwsze czytanie). Taka jest logika wiary: z Królestwem Niebieskim dzieje się tak, jak z rozwojem roślin czy drzew (Ewangelia)

 

Dzisiejsza liturgia zaskakuje, bo uświadamia, że nie tylko wśród tych drzew żyjemy, ale nimi jesteśmy. Starotestamentalny postulat brzmi: być jak zielone, dorodne drzewo (pierwsze czytanie, psalm). Zielone drzewo ukazuje, że czerpie skądś siły, że gdzieś blisko jest źródło. Jakim drzewem jestem? Zielonym, dorodnym, dającym innym owoc i schronienie (drugie czytanie), ukazującym źródło?

1/5
Przypowieść o ziarnku gorczycy, Jan Luyken, ok. kon. XVII, lic. FAL
2/5
3/5
Jérusalem Jérusalem, James Tissot, m. 1886 a 1894, Muzeum w Brooklynie, USA
4/5
Siewca, Jean François Millet, 1850, Museum of Fine Arts, Boston
5/5
Siewca, Leon Wyczółkowski, 1896, Muzeum Śląskie, Katowice
poprzednie
następne

Jeśli podobają Ci się nasze artykuły, możesz nas wesprzeć:

Wesprzyj nas
ks. Przemysław Śliwiński

ks. Przemysław Śliwiński

Kapłan Archidiecezji Warszawskiej. Pochodzi z Lubawy. Ukończył studia specjalistyczne na Wydziale Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Santa Croce w Rzymie. Jesienią 2013 roku, objął stanowisko rzecznika prasowego Archidiecezji Warszawskiej oraz dyrektora Archidiecezjalnego Centrum Informacji. Wykłada edukację medialną w Wyższym Metropolitalnym Seminarium Duchownym w Warszawie. Na Stacji7.pl jest autorem wielu artykułów oraz popularnego cyklu Jutro Niedziela.

Zobacz inne artykuły tego autora >
ks. Przemysław Śliwiński
ks. Przemysław
Śliwiński
zobacz artykuly tego autora >

Jutro Niedziela – X zwykła B

Od początku dziejów świata obwiniamy Boga i siebie nawzajem

ks. Marcin Kowalski
ks. Marcin
Kowalski
zobacz artykuly tego autora >

PUNKT WYJŚCIA


DZIESIĄTA NIEDZIELA ZWYKŁA • Rok B • KOLEKTA: Modlimy się, abyśmy poznawali, co jest słuszne i to wypełniali – z pomocą BogaKOLOR: zielony • CZYTANIA: Księga Rodzaju 3,9-15 • Psalm 130,1-8 • Drugi List do Koryntian 4,13 – 5,1 Ewangelia wg św. Marka 3,20-35

 

• CHMURA SŁÓW •  

Jutro Niedziela - X zwykła B

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst I czytania

Czytanie z Księgi Rodzaju

(Rdz 3, 9-15)

Pan Bóg zawołał na mężczyznę i zapytał go: Gdzie jesteś? On odpowiedział: Usłyszałem Twój głos w ogrodzie, przestraszyłem się, bo jestem nagi, i ukryłem się. Rzekł Bóg: Któż ci powiedział, że jesteś nagi? Czy może zjadłeś z drzewa, z którego ci zakazałem jeść? Mężczyzna odpowiedział: Niewiasta, którą postawiłeś przy mnie, dała mi owoc z tego drzewa i zjadłem. Wtedy Pan Bóg rzekł do niewiasty: Dlaczego to uczyniłaś? Niewiasta odpowiedziała: Wąż mnie zwiódł i zjadłam. Wtedy Pan Bóg rzekł do węża: Ponieważ to uczyniłeś, bądź przeklęty wśród wszystkich zwierząt domowych i polnych; na brzuchu będziesz się czołgał i proch będziesz jadł po wszystkie dni twego istnienia. Wprowadzam nieprzyjaźń między ciebie a niewiastę, pomiędzy potomstwo twoje a potomstwo jej: ono zmiażdży ci głowę, a ty zmiażdżysz mu piętę.

Oto Słowo Boże

[01][02]

 

PIERWSZE CZYTANIE

Protoewangelia Rdz 3, 9-15

KSIĘGA RODZAJU • AUTOR: anonimowy kapłan CZAS POWSTANIA: wygnanie w Babilonii (587-538 r. przed Chr.) i czas po powrocie

KATEGORIA: wydarzenie BOHATEROWIE: Bóg, Adam MIEJSCE: raj


O KSIĘDZE • Księga Rodzaju to pierwsza z ksiąg biblijnych. Dzieli się na dwie części • Pierwsza z nich to historia początków (protohistoria), obejmująca stworzenie świata i dzieje pierwszych ludzi aż do przymierza z Noem (Rdz 1-11) • W drugiej części (Rdz 12-50) zapisano koleje losów Abrahama, Izaaka i Jakuba (historia “Bożej rodziny”). Część tę kończy opis śmierci Józefa w Egipcie. Księga Rodzaju to cała biblioteka ksiąg i starożytnych tradycji, które w całość połączyła i zredagowała szkoła kapłańska tworząca podczas wygnania w Babilonii. Księga, przedstawiając Jahwe jako Boga Stwórcę, podejmuje polemikę z mitami i rozbudowanym panteonem babilońskim. Odpowiada na pytanie o tożsamość Izraela wywodzącego swoje korzenie z historii patriarchów i chroni ich przed utratą tożsamości oraz rozpłynięciem się w morzu zwycięskiej, obcej kultury.

 

KONTEKST • Trzeci rozdział, którego fragment usłyszymy, stanowi organiczną całość z opisem stworzenia człowieka zawartym w Rdz 2. Po umieszczeniu w ogrodzie i określeniu misji i praw rządzących w ogrodzie Eden człowiek zostaje poddany dramatycznej próbie. Wąż, najbardziej przebiegły ze wszystkich stworzeń, przeciwnik Boga, doprowadza Adama i Ewę do zlekceważenia Bożego nakazu i ostrzeżenia (Rdz 3,1-7)Pierwsi rodzice popełniają pierwszy grzech, który skutkuje zerwaniem relacji między nimi i Bogiem. Stwórca ukazuje im konsekwencje ich czynu: poddanie Ewy Adamowi oraz bóle rodzenia, ciężar bezowocnej pracy i śmierć, które ostatecznie na nich spadną (Rdz 3,16-19). Zapowiada również zaostrzającą się walkę pomiędzy potomstwem Ewy a potomstwem węża (Rdz 3,15). Rozdział 3 kończy się wypędzeniem pierwszych rodziców z raju, do którego już nie należą i do którego na razie nie ma powrotu (Rdz 3,21-24).   

 

ZANIM USŁYSZYSZ • Dzisiejsze pierwsze czytanie to rodzaj procesu, który odbywa się po grzechu pierworodnym. Na pytanie Gdzie jesteś? Adam odpowiada, szczerze wyznając swój lęk i wstyd przed Bogiem. Na pytanie Stwórcy o powód wstydu mężczyzna wskazuje na kobietę, która dała mu do spożycia zakazany owoc. Ewa z kolei wskazuje na węża. Ten słyszy wyrok: będzie przeklęty pośród wszystkich stworzeń, a nieprzyjaźń między nim a niewiastą zakończy się jego zgubą.

 

JESZCZE O PIERWSZYM CZYTANIU


Na pierwszy rzut oka Rdz 3,9-15 przypomina przesłuchanie, które Bóg uparcie prowadzi w celu wydobycia z winnych Adama i Ewy prawdy o tym, co wydarzyło się tamtego feralnego popołudnia w ogrodzie Eden. Nic bardziej mylnego. Bóg doskonale wie, że pierwsi rodzice nie zdali egzaminu z wolności, która została im dana. Czas znaleźć lekarstwo na ich grzech i wyjście z dramatycznej sytuacji, w której się znaleźli. Bóg całym sercem poszukuje rozwiązania problemu:

Pierwsze pytanie kieruje do mężczyzny jako odpowiedzialnego za ogród i panujące w nim Prawo. Gdzie jesteś? to nie oskarżenie, lecz zaproszenie do stanięcia w prawdzie, do ufnego powierzenia się Bogu po grzechu.

Niestety, ten zbiera swoje pierwsze żniwo. Adam nie ufa już Bogu, wstydzi się siebie i swojego Stwórcy. Nagość i związany z tym wstyd oznaczają pozbawienie relacji, odarcie z chwały dziecka Bożego.

Pada także kolejny bastion, jaką miała być dla Adama Ewa. Bóg postawił ją przy mężczyźnie jako opokę (ezer), tymczasem okazała się być pułapką. Grzech niszczy relację między mężczyzną i kobietą. Adam oskarża Ewę o pociągnięcie go do grzechu.

Ewa z kolei oskarża węża. Jak widzimy, nikt nie chce wziąć na siebie odpowiedzialności za zaistniałą, dramatyczną sytuację. Nikt nie jest winny. Komentatorzy nazywają tę część dialogu, który toczy się w Edenie, “blame game”. Kto wie, co stałoby się, gdyby ktoś się przyznał? Może raj byłby jeszcze do uratowania?

W tej sytuacji to Bóg musi znaleźć rozwiązanie i nie będzie ono łatwe. Skoro ludzcy partnerzy zawiedli, Pan sam zapowiada potomka niewiasty, który ostatecznie zmiażdży głowę węża, szatana. Rdz 3,15 to tzw. protoewangelia, zapowiedź Ewangelii i posłania Mesjasza. Rozpoczyna się długi czas oczekiwania i przygotowań na jego przyjście.

 

TWEETY


Adam obwinia Boga i Ewę: Niewiasta, którą postawiłeś przy mnie, dała mi owoc z tego drzewa i zjadłem

Ewa obwinia węża: Wąż mnie zwiódł i zjadłam

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst psalmu

(Ps 130, 1-8)

REFREN: U Pana łaska oraz odkupienie.

Z głębokości wołam do Ciebie Panie,

Panie, wysłuchaj głosu mego.

Nachyl Twe ucho

na głos mojego błagania.

Jeśli zachowasz pamięć o grzechu, Panie,

Panie, któż się ostoi?

Ale Ty udzielasz przebaczenia,

aby ze czcią Ci służono.

Pokładam nadzieje w Panu,

dusza moja pokłada nadzieję w Jego słowie,

dusza moja oczekuje Pana.

Bardziej niz straznicy poranka,

niech Izrael wygląda Pana.

U Pana jest bowiem łaska,

u Niego obfite odkupienie.

On odkupi Izraela

ze wszystkich jego grzechów.

[01][02]

 

PSALM

Z głębokości Ps 130, 1-8

PSALM 130 AUTOR: lewita CZAS POWSTANIA: po wygnaniu w Babilonii, czyli po 538 r. przed Chr.


O PSALMIE Ps 130 należy do gatunku modlitwy błagalnej (hebr. tefillah). Wierzący, opisując dramatyczną sytuację, w jakiej się znalazł, błaga Boga o wybawienie. W finale tego rodzaju psalmów często znajdujemy wyrażenie pewności, że modlitwa zostanie wysłuchana, nawiązujące być może do słowa kapłana lub ślubu składanego przez modlącego się w sanktuarium. Cechą charakterystyczną tefillah są pojawiające się pytania “dokąd”, “jak długo” oraz trójkąt dramatyczny: Bóg, wierzący, przeciwnicy. Modlitwy błagalne były częścią rytuału wielkich dni postu i pokuty, obchodzonych przez całą wspólnotę Izraela. Wyznawano wtedy grzechy i błagano o pomoc w sytuacji zagrażających ludowi nieszczęść, takich jak: wojna, przegrana bitwa, głód, susza, epidemia.

 

Psalm 130 nosi dodatkowo tytuł “pieśni wstępowania”, co włącza go w zbiór pieśni pielgrzymkowych (Ps 120-134). Być może intonowali je pielgrzymi wstępujący do Jerozolimy, na górę Syjon, gdzie znajdowała się świątynia. Izraelita modlący się Ps 130 prosi Boga o przebaczenie grzechów jego i jego narodu oraz o obfite błogosławieństwo przychodzące od Jahwe na Syjonie.

ZANIM USŁYSZYSZ Psalm 130 wyróżnia spokojna ufność. Brak w nim udramatyzowanego opisu nieszczęścia, jest jedynie szczera konstatacja grzechu i ufne powierzenie się w ręce Boże. Psalm charakteryzuje podwójne wyznanie: grzechu oraz ufności pokładanej w Panu. Takiego właśnie wyznania zabrakło pierwszym rodzicom w ogrodzie Eden, co nieodwołalnie zmieniło bieg naszej ludzkiej historii.

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst II czytania

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst II czytania

Czytanie z II Listu św. Pawła Apostoła do Koryntian

(2 Kor 4, 13-5, 1)

Cieszę się przeto owym duchem wiary, według którego napisano: Uwierzyłem, dlatego przemówiłem; my także wierzymy i dlatego mówimy, przekonani, że Ten, który wskrzesił Jezusa, z Jezusem przywróci życie także nam i stawi nas przed sobą razem z wami. Wszystko to bowiem dla was, ażeby w pełni obfitująca łaska zwiększyła chwałę Bożą przez dziękczynienie wielu. Dlatego to nie poddajemy się zwątpieniu, chociaż bowiem niszczeje nasz człowiek zewnętrzny, to jednak ten, który jest wewnątrz, odnawia się z dnia na dzień. Niewielkie bowiem utrapienia naszego obecnego czasu gotują bezmiar chwały przyszłego wieku dla nas, którzy się wpatrujemy nie w to, co widzialne, lecz w to, co niewidzialne. To bowiem, co widzialne, przemija, to zaś, co niewidzialne, trwa wiecznie. Wiemy bowiem, że jeśli nawet zniszczeje nasz przybytek doczesnego zamieszkania, będziemy mieli mieszkanie od Boga, dom nie ręką uczyniony, lecz wiecznie trwały w niebie.

Oto Słowo Boże

[01][02]

 

DRUGIE CZYTANIE

Mieszkanie od Boga 2 Kor 4, 13 – 5, 1

KSIĘGA: List do Koryntian · NADAWCA: św. Paweł · SKĄD: Efez lub w drodze między Troadą a Macedonią · DATA:  54/55 r. · ADRESACI: gmina w Koryncie


O KSIĘDZE • 2 List do Koryntian ma swoją ciekawą i wciąż niejasną historię powstania. Rozpoczyna się ona od niezapowiedzianej wizyty w Koryncie, podczas której Paweł doznał zniewagi od członka wspólnoty (2 Kor 2,1-11), ta zaś nie zamanifestowała swojej lojalności wobec apostoła. Po powrocie do Troady Paweł wysłał tzw. “list we łzach” (2 Kor 2,4), który nie zachował się do naszych czasów. List przyniósł zbawczy efekt, wspólnota uznała swoją winę, wyraziła skruchę i naprawiła błąd, po czym Paweł mógł wysłać 2 KorList dzieli się na trzy części:pierwszą, opisującą apostolat Pawła pełen ludzkiej słabości, a równocześnie Bożej mocy i chwały (2 Kor 1-7)drugą, wzywającą do zorganizowania kolekty dla ubogiej wspólnoty w Jerozolimie (2 Kor 8-9) •  trzecią, stanowiącą rozprawę z tymi, którzy kwestionują autorytet Pawła w Koryncie.  

 

KONTEKST • Rozdział 4 Drugiego Listu do Koryntian to jeden z argumentów mających potwierdzić autentyczność misji Pawła w Koryncie. Tezą, którą apostoł stawia w 2 Kor 1,12-14 i która prowadzi całą jego myśl w 2 Kor 1-7, jest stwierdzenie o łasce Bożej kierującej jego apostolatem. Słusznie może się on chlubić Koryntianami, a Koryntianie mogą chlubić się nim. Przeszkodą ku temu nie są cierpienia, które w opinii przeciwników Pawła, kierujących się duchem tego świata, dyskredytują głoszącego i świadczą o braku Bożego błogosławieństwa. Cierpienia według Pawła są dowodem na autentyczność jego posługi. Paweł opisuje siebie jako “gliniane naczynie”, kruche, uciskane i prześladowane, które tym bardziej przez swoją kruchość ukazuje przeogromną złożoną w nim Bożą moc.

 

ZANIM PRZECZYTASZ • W dzisiejszym drugim czytaniu Paweł wskazuje, skąd czerpie siłę do głoszenia Ewangelii pośród cierpień i prześladowań. Siłę daje mu wiara w zmartwychwstanie. Apostoł nie poddaje się zwątpieniu, gdy patrzy na niszczejącego dzień po dniu jego zewnętrznego człowieka, na starzejące się ciało i straty, jakich po ludzku doznaje. Widzi przecież człowieka wewnętrznego, który odnawia się z każdym dniem, widzi rosnącego w sobie Nowego Człowieka żyjącego życiem Zmartwychwstałego. Niewielkie dzisiejsze cierpienia przygotowują bezmiar chwały przyszłego życia. Paweł wpatruje się w to, co niewidzialne i co trwa wiecznie. Ufa, że gdy rozpadnie się jego ziemskie ciało, otrzyma od Pana nowe mieszkanie, ciało zmartwychwstałe, uczynione nie ludzką ręką.

 

TRANSLATOR


Niewielkie bowiem utrapienia nasze obecnego czasu gotują bezmiar chwały przyszłego wieku (2 Kor 4,17). Dosłownie w tekście greckim czytamy: Ta bowiem chwilowa lekkość naszego cierpienia wypracowuje nam nadmiar nadmiarów ciężaru wiecznej chwały. Paweł walczy z językiem i obrazami, które nie są w stanie oddać bezmiaru wiecznego szczęścia i nagrody w Królestwie, które oczekują wierzących.

• Jeśli nawet zniszczeje nasz przybytek doczesnego zamieszkania, będziemy mieli mieszkanie od Boga (2 Kor 5,1). Dosłownie: Nawet jeśli zostanie rozebrane to ziemskie mieszkanie, czyli nasz namiot, mamy mieszkanie od Boga. Ziemskie ciało jest dla Pawła jak namiot, który rozbija się na jakiś czas, aby go potem rozebrać i przenieść. W zamian Bóg daje ciało zmartwychwstałe, trwały dom, uczyniony jego ręką.

CYTATY


Św. Paweł o tym, by nie poddawać się zwątpieniu, bo: utrapienia naszego obecnego czasu gotują bezmiar chwały przyszłego wieku

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst Ewangelii

Słowa Ewangelii wg św. Marka

(Mk 3, 20-35)

Potem przyszedł do domu, a tłum znów się zbierał, tak, że nawet posilić się nie mogli. Gdy to posłyszeli Jego bliscy, wybrali się, żeby Go powstrzymać. Mówiono bowiem: Odszedł od zmysłów. Natomiast uczeni w Piśmie, którzy przyszli z Jerozolimy, mówili: Ma Belzebuba i przez władcę złych duchów wyrzuca złe duchy. Wtedy przywołał ich do siebie i mówił im w przypowieściach: Jak może szatan wyrzucać szatana? Jeśli jakieś królestwo wewnętrznie jest skłócone, takie królestwo nie może się ostać. I jeśli dom wewnętrznie jest skłócony, to taki dom nie będzie mógł się ostać. Jeśli więc szatan powstał przeciw sobie i wewnętrznie jest skłócony, to nie może się ostać lecz koniec z nim. Nie, nikt nie może wejść do domu mocarza i sprzęt mu zagrabić, jeśli mocarza wpierw nie zwiąże, i wtedy dom jego ograbi. Zaprawdę, powiadam wam: wszystkie grzechy i bluźnierstwa, których by się ludzie dopuścili, będą im odpuszczone. Kto by jednak zbluźnił przeciw Duchowi Świętemu, nigdy nie otrzyma odpuszczenia, lecz winien jest grzechu wiecznego. Mówili bowiem: Ma ducha nieczystego. Tymczasem nadeszła Jego Matka i bracia i stojąc na dworze, posłali po Niego, aby Go przywołać. Właśnie tłum ludzi siedział wokół Niego, gdy Mu powiedzieli: Oto Twoja Matka i bracia na dworze pytają się o Ciebie. Odpowiedział im: Któż jest moją matką i /którzy/ są braćmi? I spoglądając na siedzących dokoła Niego rzekł: Oto moja matka i moi bracia. Bo kto pełni wolę Bożą, ten Mi jest bratem, siostrą i matką.

Oto Słowo Pańskie

[01][02]

 

EWANGELIA

Skłócone królestwo Mk 3, 20-35

EWANGELISTA: Marek CZAS POWSTANIA:  ok. 60-70 r. KATEGORIA: wydarzenie CZAS AKCJI: ok. 33 r., po zmartwychwstaniu MIEJSCE AKCJI: Jerozolima BOHATEROWIE: Jezus, uczniowie


O KSIĘDZE • Ewangelia według św. Marka to najstarsza z Ewangelii, z której korzystać mieli także Łukasz i JanWedług Hieronima Marek napisał swoją Ewangelię na prośbę braci w RzymiePunktem centralnym Ewangelii jest wyznanie Piotra pod Cezareą Filipową (8,27-30). Podsumowuje ono pierwszą część i wskazuje na główny temat Marka: kim jest JezusW pierwszej części Ewangelii Marka (1,1-8,30) Jezus przez cuda objawia się jako Mesjasz i zaprasza swoich uczniów do zrozumienia Królestwa Bożego (4,12; 6,52; 7,14; 8,17.21)W części drugiej wyjaśnia uczniom swoją misję przez odwołanie do cierpiącego i uwielbionego Syna Człowieczego i wyraźnie wzywa do wejścia do Królestwa Bożego (9,47; 10,15.23-25).

 

KONTEKST • W trzecim rozdziale Marek opisuje działalność Jezusa w Galilei, a konkretnie uzdrowienia, których dokonuje oraz duchy, które poddają się jego mocy (Mk 3,1-12)Mistrz wybiera sobie Dwunastu (Mk 3,13-19). Tak śmiałe poczynania i spektakularne cuda ściągają zawistną krytykę uczonych w Piśmie, którzy twierdzą, że moc Jezusa pochodzi od Złego (Mk 3,20-30). To zapewne wywołuje niepokój rodziny, którą widzimy w ostatniej scenie, gdy próbuje dostać się do Jezusa. Także oni boją się, że ich krewny odszedł od zmysłów (Mk 3,21).

 

ZANIM USŁYSZYSZ • Ludzie poszukujący Jezusa i wypełniający miejsca, gdzie się zatrzymuje, budzą wątpliwości i niepokój jego bliskich oraz zawiść przybyłych z Jerozolimy uczonych. Ci ostatni oskarżają go o zmowę z Belzebubem, w imię którego ma wyrzucać złe duchy. Jezus wskazuje absurdalność ich myślenia: jak ktoś będący w zmowie ze Złym, może z nim równocześnie walczyć?

 

JESZCZE O EWANGELII


Dwie grupy spotykające się w dzisiejszej Ewangelii cechuje ta sama postawa nie rozumieją zachowania Jezusa:

Uczeni w Piśmie wydają się być bardziej nieustępliwi, ponieważ oskarżają Jezusa o działanie w imieniu Złego. Pan bardzo ostro odpowiada na ten zarzut, nazywając ich słowa bluźnierstwem i grzechem przeciwko Duchowi Świętemu. Grzech ten nie polega, jak może obiegowo się sądzi, na wystawianiu na próbę Bożej cierpliwości i Opatrzności. Polega na odrzuceniu Jezusa jako Syna Bożego i Zbawcy. Oznacza to w praktyce zarzucenie kłamstwa Duchowi, który daje świadectwo o Jezusie. Taki grzech nie zostanie człowiekowi nigdy przebaczony.

Rodzina, w przeciwieństwie do przybyszów z Jerozolimy, udaje się do Jezusa powodowana troską o niego i o własną reputację. Działalność ich krewnego budzi niepokój i ściąga na nich wszystkich krytykę i podejrzliwe spojrzenia sąsiadów. Jezus nie po raz pierwszy i nie ostatni musi wykazać się wolnością także w stosunku do opinii swoich najbliższych. Jego pierwszym i najważniejszym autorytetem jest Ojciec w niebie, jest posłuszny przede wszystkim Jego Słowu. Pan nie odtrąca swojej ziemskiej rodziny, ale zaprasza ją do wejścia w szerszą rodzinę dzieci Bożych. Pokazuje, że rodzina spełnia właściwie swoją rolę, kiedy jest włączona w Boży plan zbawienia.

 

CYTATY


Jezus o porządkowaniu:  jeśli dom wewnętrznie jest skłócony, to taki dom nie będzie mógł się ostać

 

 

TWEETY



 


STO SŁÓW


W dzisiejszej rozmowie Jezusa z faryzeuszami znów w pierwszej kolejności uderza logika, przeciwko której żaden faryzeusz nigdy nie znajdzie argumentu. Faryzeusze: Przez władcę złych duchów wyrzuca złe duchy. Jezus: Jak może szatan wyrzucać szatana?

 

Ludzie, którym brakuje w dyskusji argumentów, często obrażają rozmówcę stwierdzeniem: odszedł od zmysłów. Tymczasem człowiek żyjący w prawdzie, niebędący wewnętrznie skłócony, zawsze wygrywa, dobija przeciwnika siłą swojej logiki.

 

Gdybyśmy zawsze żyli w prawdzie, nie obwinialibyśmy siebie nawzajem jak to pierwszy raz pokazali Adam i Ewa. Nie szukalibyśmy winnych i fałszywych argumentów. Bóg w raju zadał niepokojąco proste pytanie: Gdzie jesteś? Prawda jest prosta. Może nawet raj byłby do uratowania, gdyby pierwsi rodzice powiedzieli prawdę zamiast kluczyć i obwiniać się nawzajem.

Na szczęście, jak pisze św. Paweł, odnawiamy się z dnia na dzień. To dla nas szansa i nadzieja na zakończenie tej gry. Kiedyś “Blame Game” się skończy i wszyscy będziemy wygrani.

 

TRENDY


#WążMnieZwiódł

Serce jest twierdzą i będzie zawsze atakowaną twierdzą, ale biada takiej twierdzy, która ma nie tylko zewnętrznych wrogów, ale i wewnętrznych! Zdrajców. I biada takiemu sercu (…) [któremu zdrajca mówi:] pogrzeszysz sobie, a potem pójdziesz do spowiedzi. (Augustyn Pelanowski)

 

Bóg stworzył samo dobro, ale dał nam możliwość odejścia od siebie. [Nie jesteśmy automatami, które muszą wykonywać polecenia:]. Jak pan wrzuci złotówkę i mineralka się naleje, to pan nie powie: oj, automacie, jaki jesteś miły jeszcze ją dogazowałeś! (ks. Piotr Pawlukiewicz, fragm. audycji “Katechizm poręczny”)

 

Jeśli my próbujemy sami nadawać sobie znaczenie (…), często jesteśmy takimi neurotykami, którzy przechodzą przez życie jak pociąg. Że trzeba wszystkim i każdemu dać do zrozumienia, kto tu jest ważny. (ks. Robert Skrzypczak)

Moralna jakość życia człowieka, który czyni dobro, już jest częścią jego nagrody. A prostytutka nie jest zbawiona za to, że nią jest, ale że przestaje nią być, że żałuje, że usiłuje zerwać z tym poniżającym zajęciem… (ks. Jan Kracik, zapis z chatu, www.katolik.pl)

 

Nawet jeśli pokój był zamknięty, po upływie tygodnia konieczne jest jego odkurzenie. (o. Pio o spowiedzi)

 

Gdybyśmy w czasie walk i pokus maszerowali zawsze jak dzielni żołnierze, umielibyśmy wznosić swe serca ku Bogu i odzyskalibyśmy odwagę. Lecz zwykle wolimy stać z tyłu i mówimy sobie: „Wystarczy mi, żebym został zbawiony, nic więcej mi nie potrzeba. Wcale nie chcę być świętym”. Jeśli nie zostaniesz świętym, zostaniesz potępionym – nie ma niczego pośrodku. (św. Jan Maria Vianney, o. Alfred Monnin SI, Zapiski z Ars, Wyd. PROMIC)

 

Szatan jest małpą Pana Boga. Wszystko czyni Mu na przekór. Zamiast dobra wprowadza zło, (…) zamiast jedności – rozdział i rozproszenie, zamiast obiecywanej ciągle całkowitej wolności – anarchię moralną, która przynosi najgorsze zniewolenie. (bp Stanisław Wielgus)

 

Trudno mi dyskutować z ludźmi, którzy nigdy nie byli świadkami egzorcyzmu. Myślę sobie wtedy: zabrałbym cię na jeden egzorcyzm, pozostawił na kilka godzin przy osobie opętanej, przy jej rodzinie i dał ci szansę zmierzyć się z tym. (ks. Michał Olszewski)

 

#WewnętrznieSkłóconyNieMożeSięOstać

[Jezus] jasno stwierdza, że w królestwie zła panuje jednomyślność (…) Najczęściej w ręce sprawiedliwości dostają się tzw. „płotki”, a „rekiny” cieszą się wolnością. Takie łowy nie są jednak zwycięstwem. Dopiero likwidacja przywódców mafii może być zwycięstwem. (ks. Edward Staniek)

1/5
Adam i Ewa, Adriaen van der Werff, m. 1674 a 1722 r., Luwr, Paryż
2/5
Adam i Ewa, Albrecht Dürer, 1504 r., Kunsthaus w Zurychu, Szwajcaria
3/5
Adam i Ewa, Desesti, Rumunia, wnętrze malowanej cerkwi, fot. Aw58
4/5
Adam i Ewa, Hans Memling, 1485 - 1490 r., Kunsthistorisches Museum, Wiedeń, Austria
5/5
Adam i Ewa, Peter Paul Rubens, 1628-1629 r., Museo del Prado, Hiszpania
poprzednie
następne

Jeśli podobają Ci się nasze artykuły, możesz nas wesprzeć:

Wesprzyj nas
ks. Marcin Kowalski

ks. Marcin Kowalski

Doktor nauk biblijnych, wykładowca KUL oraz WSD w Kielcach. Sekretarz czasopism biblijnych The Biblical Annals oraz Verbum Vitae. Uczestnik programów radiowych i telewizyjnych popularyzujących Biblię: W Namiocie Słowa, Szukając Słowa Bożego, Telewizyjny Uniwersytet Biblijny (Radio Maryja i Telewizja Trwam). Moderator Dzieła Biblijnego Diecezji Kieleckiej.

Zobacz inne artykuły tego autora >
ks. Marcin Kowalski
ks. Marcin
Kowalski
zobacz artykuly tego autora >