Jutro Niedziela – XV zwykła A

Jezus ukrywa znaczenia w przypowieściach. Bóg ukrywa siebie w pięknie stworzenia

ks. Przemysław Śliwiński
ks. Przemysław
Śliwiński
zobacz artykuly tego autora >
ks. Marcin Kowalski
ks. Marcin
Kowalski
zobacz artykuly tego autora >

Kto ma uszy do słuchania, niechaj słucha – banalny z pozoru zwrot rodem z Ewangelii to w rzeczywistości wprowadzenie w fascynującą przygodę odkrywania tajemnic Królestwa Niebieskiego.

Bo Jezus mówi “szyfrem” – w prostej historii zakodowuje tajemnice Królestwa Niebieskiego. Odkryje je każdy, kto się wsłucha, kto poważnie potraktuje Słowo Boże. Szyfr jednak nie jest tylko do odkrycia, ale do zastosowania w całym życiu: o tym traktuje sens rozszyfrowanej przez samego Jezusa przypowieści. Inaczej, rozszyfrowane “słowo”, odkryty skarb, zaginie.

Ziemia to szyfr nieba. Jezus ukrywa prawdziwe znaczenie w przypowieściach, tak czyni też Bóg, “zaszyfrowując” swoje działanie w pięknie stworzenia. O tym mówią PIERWSZE CZYTANIEPSALM. W pięknie przyrody Izraelici widzieli mądrość i opiekę samego Boga.

 

NALEŻY WIEDZIEĆ


PIĘTNASTA NIEDZIELA ZWYKŁA • Rok A • KOLEKTA: Modlimy się, abyśmy odrzucali wszystko, co sprzeciwia się godności chrześcijan i zabiegali o wszystko, co z nią jest zgodne • CZYTANIA: Księga Izajasza 55,10-11 Psalm 65,10-14 List do Rzymian 8,18-23 Ewangelia wg św. Mateusza 13,1-23 (wersja krótsza: 13,1-10)

 

CHMURA SŁÓW


Najczęściej powtarzają się czasowniki związane ze słuchaniem: SŁUCHAĆ, SŁYSZEĆ (10). Niemal równie często pojawia się SŁOWO (8). Częste występowanie rzeczowników ZIEMIA (6) i USZY (5) z pewnością podpowie nam, że tym razem w Liturgii Słowa mowa o przypowieści o siewcy.

Jutro Niedziela - XV zwykła A

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst I czytania

Czytanie z Księgi Izajasza

(Iz 55,10-11)

Tak mówi Pan Bóg: «Podobnie jak ulewa i śnieg spadają z nieba i tam nie powracają, dopóki nie nawodnią ziemi, nie użyźnią jej i nie zapewnią urodzaju, tak iż wydaje nasienie dla siewcy i chleb dla jedzącego, tak słowo, które wychodzi z ust moich, nie wraca do Mnie bezowocne, zanim wpierw nie dokona tego, co chciałem, i nie spełni pomyślnie swego posłannictwa».

Oto Słowo Boże

[01][02]

PIERWSZE CZYTANIE

W pięknie stworzenia  • Iz 55,10-11

KSIĘGA: IzajaszaAUTOR: Deutero-Izajasz • CZAS POWSTANIA: 586-538 przed Chr., wygnanie w Babilonii • KATEGORIA: mowa prorocka • KTO MÓWI: prorok (w imieniu Boga) • ADRESACI: Izraelici


Księga Izajasza jest wśród ksiąg Starego Testamentu pierwszą i najważniejszą z ksiąg prorockich, bo i Izajasz zajmuje pierwsze miejsce wśród proroków. Składa się ona z 66 rozdziałów. Chociaż całą księgę cechuje jedność teologiczna, zwykle dzieli się ją na trzy oddzielne części, którym przypisuje się nawet różne autorstwo i czas powstania.

Pierwsze czytanie pochodzi ze środkowej części Księgi Izajasza, zwanej Księgą Pocieszyciela (rozdziały 40-55). Autorem nie jest Izajasz, autor pierwszej części (rozdziały 1-39). To anonimowy prorok, być może jeden z uczniów Izajasza, stąd nazywa się go Deutero-Izajaszem. Księgę Pocieszyciela charakteryzują cztery Pieśni Sługi Jahwe, ukazujące osobę, w której chrześcijanie dostrzegli zapowiedź Chrystusa.

Usłyszymy krótki fragment, znajdujący się na samym końcu Księgi Pocieszyciela. Jak wskazuje nazwa całej księgi, i ta krótka alegoria Słowa Bożego jest pocieszająca: zapewnia, że Słowo Boże jest skuteczne.

 

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst Psalmu

(Ps 65,10-14)

Refren: Na żyznej ziemi ziarno wyda plony

Nawiedziłeś i nawodniłeś ziemię, wzbogaciłeś ją obficie. Strumień Boży wezbrał wodami, przygotowałeś im zboże.

I tak uprawiłeś ziemię: Nawodniłeś jej bruzdy, wyrównałeś jej skiby, spulchniłeś ją deszczami i pobłogosławiłeś plonom.

Rok uwieńczyłeś swoimi dobrami, tam gdzie przejdziesz, wzbudzasz urodzaje. Stepowe pastwiska są pełne rosy, a wzgórza przepasane weselem.

Łąki się stroją trzodami, doliny okrywają się zbożem, razem śpiewają i wznoszą okrzyki radości.

[01][02]

JESZCZE O PIERWSZYM CZYTANIU


Deutero-Izajasz na Wygnaniu w Babilonii obserwuje wydarzenia, których nikt z wierzących Izraelitów się nie spodziewał: Imperium neobabilońskie, wzniesione przed kilkoma dekadami przez Nabopolassara i utwierdzone przez zdobywcę Jerozolimy Nabuchodonozora, trzeszczy w posadach i rozpada się Persowie zdobywają Babilon i uwalniają uprowadzonych tam bogów, zwracają wolność podbitym narodom. Dostrzega się w tym geniusz Achemenidy Cyrusa i potęgę jego bogów.

Wszyscy dziwią się zwrotom, jakim podlega historia powszechna, która równie szybko wynosi władców na szczyt, co strąca ich w niebyt. Wszyscy, poza Izajaszem. On dobrze wie, że światem nie rządzi globalna polityka, ekonomia, czy nawet ruchy społeczne. Jedynym graczem na arenie tego świata jest prawdziwy Bóg, Jahwe, który wykorzystuje wszystkie te siły, aby realizować swój plan zbawienia.

Dla Deutero-Izajasza bardziej niż dla jakiegokolwiek innego proroka Jahwe to Pan historii. Działa w niej przez swe niezawodne Słowo. Ono jest jak ulewa, która przywraca życie Izraelowi porównanemu do pustyni: użyźnia, zapewnia urodzaj i karmi. Daje życie tam, gdzie panuje śmierć, sprowadza Wiosnę. Ostatecznie, po wypełnieniu swej misji Słowo powraca do Pana. Jest niemal osobową siłą, jest zawsze skuteczne.

 

PSALM

Wiosna! Ps 65,10-14

PSALM 65AUTOR: lewita • CZAS POWSTANIA: powygnaniowy


Psalm 65 to pieśń dziękczynna za urodzajny rok i obfite deszcze. Dzieli się wyraźnie na dwie części: w pierwszej dominuje wyrażenie zaufania Bogu za Jego dobroć, miłosierdzie i wielkie dzieła druga część to niezwykły opis palestyńskiej wiosny. W hymnie, będącym modlitwą wspólnoty zgromadzonej w sanktuarium na Syjonie, wybrzmiewa głos prowadzącego, który zaprasza wszystkich do dziękczynienia. Być może utwór wykonywany był w czasie radosnych celebracji po udanych zbiorach. Septuaginta, grecka wersja Biblii Hebrajskiej, dodaje w tytule “pieśń Jeremiasza i Ezechiela, na Wygnaniu, tuż przed wyjściem”. Atmosfera radości i uwielbienia Boga Stwórcy, którą oddycha cały utwór, przypomina radość czasu Wyjścia z Babilonu. To wiosna narodu, który budzi się z długiego snu niewoli.

Usłyszymy dziś drugą część Psalmu 65. Tematycznie wiąże się ona z treścią całej Liturgii Słowa: geniusz Boga, który przygotowuje ziemię, spulchnia ją deszczami i błogosławi płodom, a przy tym daje radość dla oczu – pozwala zrozumieć, jak działa Słowo Boże (PATRZ: I CZYTANIE, EWANGELIA).

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst II czytania

Czytanie z Listu św. Pawła Apostoła do Rzymian

(Rz 8,18-23)

Bracia:

Sądzę, że cierpień teraźniejszych nie można stawiać na równi z chwałą, która ma się w nas objawić. Bo stworzenie z upragnieniem oczekuje objawienia się synów Bożych. Stworzenie bowiem zostało poddane marności – nie z własnej chęci, ale ze względu na Tego, który je poddał – w nadziei, że również i ono zostanie wyzwolone z niewoli zepsucia, by uczestniczyć w wolności i chwale dzieci Bożych.

Wiemy przecież, że całe stworzenie aż dotąd jęczy i wzdycha w bólach rodzenia. Lecz nie tylko ono, ale i my sami, którzy już posiadamy pierwsze dary Ducha, i my również całą istotą swoją wzdychamy, oczekując przybrania za synów – odkupienia naszego ciała.

Oto Słowo Boże

[01][02]

DRUGIE CZYTANIE

Nowe życie • Rz 8,18-23

KSIĘGA: List do Rzymian · NADAWCA: św. Paweł · SKĄD: Korynt · DATA: 57-58 r. · ADRESACI: Mieszkancy Rzymu


Kontynuujemy, niezależną tematycznie od pozostałych części Liturgii Słowa, lekturę Listu do Rzymian. Przypomnijmy: to jedno z najdojrzalszych pism Pawła. Pierwszym, pragmatycznym celem listu było zapewnienie sobie wsparcia ze strony wspólnoty w planowanej przez Pawła podróży misyjnej do Hiszpanii (Rz 15,23-24). Jednak zakres treści poruszonych w liście jest szerszy: Paweł głosi Rzymianom ewangelię. Pisze do wspólnoty znajdującej się w stolicy imperium, w sercu antycznego świata. Rzym ma być kołem zamachowym dla głoszonej przez Pawła ewangelii o usprawiedliwieniu z wiary w Chrystusa.

Pawłowa ewangelia może się także przyczynić do rozwiązania napięć pomiędzy Żydami i chrześcijanami pochodzenia pogańskiego w Rzymie. Z relacji Swetoniusza wiemy, że te dwie grupy prowadziły ze sobą spór dotyczący tożsamości Chrystusa, zakończony wypędzeniem Żydów z Rzymu przez Klaudiusza ok. 49 r. Jednym z zasadniczych tematów, które Paweł porusza w tym kontekście, jest Boża sprawiedliwość. W jaki sposób dowieść, że Chrystus jest uniwersalną drogą zbawienia tak dla Żydów, jak i dla pogan? Czy Bóg, który odrzuca swój lud i zmienia narzędzia usprawiedliwienia, może być nazwany sprawiedliwym? Oto najważniejsze pytania, na które Paweł musi udzielić odpowiedzi w Liście do Rzymian.

Fragment, który usłyszymy, pochodzi z ósmego rozdziału. Paweł opisuje tu Ducha – Dawcę nowego życia: wcześniej pisał, że • przyjęcie Jezusa jako Pana i Zbawiciela to pierwszy konieczny krok ku temu, aby stać się wolnym (Rz 7,25) • Nowe życie jest jednak na początku podobne do małego ziarna, które musi rosnąć i się rozwijać. Tym, który daje wzrost, jest właśnie Duch. Jeśli otwieramy się na jego obecność, On czyni nas własnością Boga (Rz 8,9-11) • Potem Paweł napisze, że Duch prowadzi nas i przekonuje, że jesteśmy synami Bożymi (Rz 8,14-17), modli się w nas (Rz 8,26), współdziała we wszystkim dla naszego dobra (Rz 8,28) i ostatecznie prowadzi do zbawienia (Rz 8,29-30).

 

JESZCZE O DRUGIM CZYTANIU


Nowe życie w Duchu, o którym mówi Paweł w Rz 8, a które nazwać można prawdziwą wiosną, mimo całego swojego piękna jest wciąż niedoskonałe. Co z cierpieniem i śmiercią, które wciąż nas dotykają? Co z grzechem, który nas poniża i uświadamia nam naszą słabość? Życie w Duchu to bardziej proces niż gotowy produkt; to dar, który trzeba pielęgnować i rozwijać, a który rozkwitnie w pełni dopiero w Królestwie Bożym. Paweł pisze o potrójnym jęku, rozlegającym się w tym świecie. Pierwszy to jęk całego stworzenia, które poddane marności i zepsuciu tęskni do objawienia się pełnej chwały dzieci Bożych, do przywrócenia mu pierwotnego piękna odebranego przez grzech (Rz 8,19-22). Paweł porównuje tę sytuację do bóli porodowych. W wielkim trudzie i cierpieniu z obecnego świata chaosu i cierpienia Boży Duch wydobywa już kształt przyszłego świata, Nowe Stworzenie. Drugi jęk wyrywa się z piersi tych, którzy posiadają już pierwsze dary Ducha, lecz oczekują wciąż na pełne przybranie za synów, czekają na zmartwychwstanie (Rz 8,23). Wreszcie trzeci jęk wydobywa się z głębi samego Ducha, który modli się za nas, abyśmy przeszli czas próby i ucisku, by zwyciężyło w nas Nowe Życie (Rz 8,26).

 

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst Ewangelii

Słowa Ewangelii według św. Mateusza

(Mt 13,1-23)

Owego dnia Jezus wyszedł z domu i usiadł nad jeziorem. Wnet zebrały się koło Niego tłumy tak wielkie, że wszedł do łodzi i usiadł, a cały lud stał na brzegu. I mówił im wiele w przypowieściach tymi słowami: «Oto siewca wyszedł siać. A gdy siał, jedne ziarna padły na drogę, nadleciały ptaki i wydziobały je. Inne padły na grunt skalisty, gdzie niewiele miały ziemi; i wnet powschodziły, bo gleba nie była głęboka. Lecz gdy słońce wzeszło, przypaliły się i uschły, bo nie miały korzenia. Inne znowu padły między ciernie, a ciernie wybujały i zagłuszyły je. Inne wreszcie padły na ziemię żyzną i plon wydały, jedno stokrotny, drugie sześćdziesięciokrotny, a inne trzydziestokrotny. Kto ma uszy, niechaj słucha!»

Przystąpili do Niego uczniowie i zapytali: «Dlaczego mówisz do nich w przypowieściach?» On im odpowiedział: «Wam dano poznać tajemnice królestwa niebieskiego, im zaś nie dano. Bo kto ma, temu będzie dodane, i w nadmiarze mieć będzie; kto zaś nie ma, temu zabiorą nawet to, co ma. Dlatego mówię do nich w przypowieściach, że patrząc, nie widzą, i słuchając, nie słyszą ani nie rozumieją. Tak spełnia się na nich przepowiednia Izajasza: „Słuchać będziecie, a nie zrozumiecie, patrzeć będziecie, a nie zobaczycie. Bo stwardniało serce tego ludu, ich uszy stępiały i oczy swe zamknęli, żeby oczami nie widzieli ani uszami nie słyszeli, ani swym sercem nie rozumieli, i nie nawrócili się, abym ich uzdrowił”. Lecz szczęśliwe oczy wasze, że widzą, i uszy wasze, że słyszą. Bo zaprawdę, powiadam wam: Wielu proroków i sprawiedliwych pragnęło ujrzeć to, na co wy patrzycie, a nie ujrzeli; i usłyszeć to, co wy słyszycie, a nie usłyszeli.

Wy zatem posłuchajcie przypowieści o siewcy. Do każdego, kto słucha słowa o królestwie, a nie rozumie go, przychodzi Zły i porywa to, co zasiane jest w jego sercu. Takiego człowieka oznacza ziarno posiane na drodze. Posiane na grunt skalisty oznacza tego, kto słucha słowa i natychmiast z radością je przyjmuje; ale nie ma w sobie korzenia i jest niestały. Gdy przyjdzie ucisk lub prześladowanie z powodu słowa, zaraz się załamuje. Posiane między ciernie oznacza tego, kto słucha słowa, lecz troski doczesne i ułuda bogactwa zagłuszają słowo, tak że zostaje bezowocne. Posiane wreszcie na ziemię żyzną oznacza tego, kto słucha słowa i rozumie je. On też wydaje plon: jeden stokrotny, drugi sześćdziesięciokrotny, inny trzydziestokrotny».

Oto Słowo Pańskie

[01][02]

EWANGELIA

Siewca wyszedł siać• Mt 13,1-23

EWANGELISTA: św. Mateusz • CZAS POWSTANIA: po 70 r.

KATEGORIA: parabola • MIEJSCE: Galilea CZAS: 30-33 r. KTO MÓWI: Jezus   SŁUCHACZE: tłumy • WERSJE: Mk 4,1-20, Łk 8,4-15


Podział Ewangelii Mateusza, według wielu naukowców, poza wstępem i epilogiem odpowiada Pięcioksięgowi Mojżesza. Jezus przedstawiony jest jako Nowy Mojżesz, ustanawiający na Górze Błogosławieństw Prawo Królestwa Bożego:   księga pierwsza: Program królestwa (Mt 3-7) księga druga: Przepowiadanie królestwa (Mt 8-10) księga trzecia: Tajemnice królestwa (Mt 11,1-13,52) księga czwarta: Kościół jako zaczątek królestwa (Mt 13,53-18,35) księga piąta: Wypełnianie się królestwa (Mt 19-25).

Dzisiejszy fragment to zakończenie księgi trzeciej. Tajemnice Królestwa Niebieskiego Jezus wyjaśnia w siedmiu przypowieściach: o siewcy o kąkolu o ziarnku gorczycy o zaczynie o skarbie o perle o sieci. Liczba siedem nie jest przypadkowa. Marek i Łukasz umieszczają w swych Ewangeliach tylko dwie z nich. Modlitwa Ojcze Nasz w redakcji Mateusza zawiera siedem próśb. Siedem to liczba oznaczająca pełnię, doskonałość.

Wysłuchamy pierwszej z przypowieści, o siewcy. Całość (w wersji dłuższej) składa się z trzech części: z właściwej przypowieści odpowiedzi Jezusa na pytanie, dlaczego mówi w przypowieściach oraz z wyjaśnienia przypowieści o siewcy.

 

CZY WIESZ ŻE…


Przypowieść to nie do końca poprawna nazwa tego gatunku, bardziej właściwa to parabola. Polega ona na zakodowaniu prawdziwych znaczeń innymi słowami, wyrażeniami łatwymi do zapamiętania, używanymi przez słuchaczy w codzienności. Jednak ich odkodowanie nie przysparza trudności a jeśli tak, robi to sam Jezus, jak w przypadku przypowieści o siewcy. Dlaczego Jezus mówi zatem w przypowieściach, a nie wprost?

Jedna z odpowiedzi – ponieważ Jezus uczy jak prawdziwy rabin, przez historie Wersja “odkodowana” byłaby trudna do zapamiętania przez słuchaczy, którzy byli prostymi, niepiśmiennymi ludźmi Kolejna odpowiedź Jezus przekłada tajemnice Królestwa na prosty język codzienności, żeby uświadomić słuchającym, że Królestwo rzeczywiście jest wśród nich: że Bóg ukrywa się w tym świecie.  

 

JESZCZE O EWANGELII


Przypowieść o siewcy uświadamia nam, że banalna czynność słuchania Słowa to w istocie jedna z najważniejszych aktywności, która otwiera przed nami bramy Królestwa.  Jezus przedstawia cztery typy ludzkie i cztery odpowiedzi, z jakimi spotyka się Słowo:

Człowiek droga Rozdeptana lub rozjeżdżona droga. Tu nie ma czasu na zatrzymanie się, tu wszystko dzieje się szybko. Według Jezusa w życiu pełnym aktywności, w którym nie ma chwili na rozważanie Słowa, łatwo pada ono łupem Złego.

Człowiek skała Przyjmuje słowo z radością, ale nie ma w sobie korzenia, jest niestały i przy pojawiających się problemach porzuca Słowo. Człowiek skała sam kieruje swoim życiem. Słowo jest dodatkiem do jego planów. Łatwo je zostawia, kiedy nie daje mu spodziewanych korzyści. Żeby Słowo wydało plon, skała musi pęknąć.

Człowiek pełen cierni To człowiek pełen trosk i ziemskich pragnień. Rosną one szybciej od Słowa, które z mozołem wschodzi i przebija się do ludzkiego serca. Człowiek podlewa ciernie i osty problemów i trosk nieustannym myśleniem, wyobraźnią i lękiem. Gdyby tę samą energię i czas poświęcić Słowu, miałoby szansę przeżyć.

Człowiek urodzajna ziemia Żyzna ziemia to według Jezusa ten, kto słucha i rozumie Słowo. To ten, kto znajduje czas dla Słowa, poznaje je sercem i intelektem, zawiązuje z nim relację. Wydaje plon w zależności od swoich możliwości. Żyzna ziemia po grecku oznacza dosłownie piękną ziemię (kale). Takim słowem określany jest Jezus – piękny, dobry pasterz. Żyzna ziemia to obraz człowieka, który jak Jezus nie szczędzi czasu na słuchanie Słowa i jest mu posłuszny.

 

1/5
Burza, Józef Chelmonski, 1896, Muzeum Narodowe w Krakowie
2/5
Siewca, Leon Wyczółkowski, 1896, Muzeum Śląskie, Katowice
3/5
Krzyż w zadymce, Józef Chełmoński, 1907, Muzeum Narodowe w Warszawie
4/5
5/5
Siewca, Jean François Millet, 1850, Museum of Fine Arts, Boston
poprzednie
następne

 

ANEKS


PRZECZYTAJ ARTYKUŁ:

Przypowieści – Jezusowy styl. Wprowadzenie




ks. Przemysław Śliwiński

ks. Przemysław Śliwiński

Kapłan Archidiecezji Warszawskiej. Pochodzi z Lubawy. Ukończył studia specjalistyczne na Wydziale Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Santa Croce w Rzymie. Jesienią 2013 roku, objął stanowisko rzecznika prasowego Archidiecezji Warszawskiej oraz dyrektora Archidiecezjalnego Centrum Informacji. Wykłada edukację medialną w Wyższym Metropolitalnym Seminarium Duchownym w Warszawie. Na Stacji7.pl jest autorem wielu artykułów oraz popularnego cyklu Jutro Niedziela.

Zobacz inne artykuły tego autora >
ks. Marcin Kowalski

ks. Marcin Kowalski

Doktor nauk biblijnych, wykładowca KUL oraz WSD w Kielcach. Sekretarz czasopism biblijnych The Biblical Annals oraz Verbum Vitae. Uczestnik programów radiowych i telewizyjnych popularyzujących Biblię: W Namiocie Słowa, Szukając Słowa Bożego, Telewizyjny Uniwersytet Biblijny (Radio Maryja i Telewizja Trwam). Moderator Dzieła Biblijnego Diecezji Kieleckiej.

Zobacz inne artykuły tego autora >
ks. Przemysław Śliwiński
ks. Przemysław
Śliwiński
zobacz artykuly tego autora >
ks. Marcin Kowalski
ks. Marcin
Kowalski
zobacz artykuly tego autora >

Jutro Niedziela – XIV zwykła A

Dziś zapowiedź nowej ery i władcy, którego siłą jest pokora, a PR-em cichość

ks. Przemysław Śliwiński
ks. Przemysław
Śliwiński
zobacz artykuly tego autora >
ks. Marcin Kowalski
ks. Marcin
Kowalski
zobacz artykuly tego autora >

NALEŻY WIEDZIEĆ


Czternasta niedziela zwykła • Rok A • KOLEKTA: Modlimy się, abyśmy oswobodzeni z niewoli grzechu osiągnęli szczęście wieczne • CZYTANIA: Księga Zachariasza 9,9-10 Psalm 145,1-2.8-9.10-11.13cd-14List do Rzymian 8,9.11-13 Ewangelia wg św. Mateusza 11,25-30

 

CHMURA SŁÓW


Kto wie, czy to nie z powodu wakacji liturgiści układający kiedyś czytania do poszczególnych niedziel, wybrali krótsze fragmenty czytań. Usłyszymy zaledwie 358 słów w całej Liturgii Słowa. Chmura słów ukazuje dobitnie uniwersalizm Słowa Bożego: PAN (7) zwraca się do WSZYSTKICH (10), a “wszyscy” wychwalają Pana i starają się być na Jego wzór. Wśród najpopularniejszych słów wyróżnia się Pawłowe przeciwieństwo: DUCH (6)CIAŁO (6) – już to pokazuje, że czeka nas lektura Listu do Rzymian.Jutro Niedziela - XIV zwykła A

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst I czytania

Czytanie z Księgi Zachariasza
(Za 9,9-10)
Tak mówi Pan: «Raduj się wielce, Córo Syjonu, wołaj radośnie, Córo Jeruzalem! Oto Król twój idzie do ciebie, sprawiedliwy i zwycięski. Pokorny – jedzie na osiołku, na oślątku, źrebięciu oślicy. On usunie rydwany z Efraima, a konie z Jeruzalem; łuk wojenny zostanie złamany. Pokój ludom obwieści. Jego władztwo sięgać będzie od morza do morza, od brzegów Rzeki aż po krańce ziemi».
Oto Słowo Boże

[01][02]

PIERWSZE CZYTANIE

Król pokorny  Za 9,9-10

KSIĘGA: ZachariaszaAUTOR: Deutero-Zachariasz • CZAS POWSTANIA: rozdziały 9 – 14 – ok. 330r. przed Chr.  KATEGORIA: mowa prorocka • KTO MÓWI: prorok • ADRESACI: Izraelici


Aż 18 z 46 ksiąg Starego Testamentu to księgi prorockie. Są wśród nich przede wszystkim 4 księgi wielkich proroków: Izajasza, Jeremiasza, Ezechiela i Daniela (w ich kontekście należy wymienić także Księgę Barucha i Lamentacje) oraz 12 ksiąg proroków mniejszych. Do tej ostatniej kategorii należy Księga Zachariasza, przedostatnia księga Starego Testamentu, niedługa, składająca się z 14 rozdziałów.

Zachariasz (po hebrajsku: ‘Jahwe pamięta’) – to imię nosiło wielu Izraelitów, między innymi ojciec Jana Chrzciciela. Ale Zachariasz-prorok żył 500 lat wcześniej, jego działalność przypada m.in. na 520 rok. To ważny rok w dziejach Izraela. Od 16 lat Izraelici byli już w Jerozolimie – po powrocie z niewoli babilońskiej. W tym roku wybudowali nową, tak zwaną drugą Świątynię Jerozolimską. To ważne dla zrozumienia specyfiki Księgi Aggeusza i Zachariasza właśnie. W przeciwieństwie do pozostałych proroków mniejszych tu tematem jest odnowienie, formowanie się nowej wspólnoty palestyńskiej, wzniecanie energii, by pomimo zniechęcenia świątynia szybko powstała.

Jednak fragment, który usłyszymy, pochodzi z drugiej części księgi, która znacznie różni się od pierwszej. Dlatego jego autor zwany jest umownie Deutero-Zachariaszem. Działał on u końca epoki perskiej, początku hellenistycznej. Być może był uczniem Zachariasza lub – jak Zachariasz – prorokiem związanym z kręgami lewickimi. Deutero-Zachariasz nie odnosi się już do konkretnej sytuacji, odbudowy świątyni, ani postaci historycznych jak Zorobabel. Dotyka spraw eschatologicznych. Jego księga przybiera charakter apokalipsy, zawiera wiele proroctw mesjańskich. Usłyszymy jedno z nich: zapowiedź przybycia Króla.

 

JESZCZE O PIERWSZYM CZYTANIU


Wizja Zachariasza odrywa nas od świata podbojów Aleksandra Wielkiego, a przenosi w nową, mesjańską erę, w której Izrael ogląda powrót swego władcy. Ten król w niczym nie przypomina dawnych monarchów czasem wiernych Jahwe, często dumnych i bezbożnych, a zawsze władczych, pełnych mocy. Oczekiwany król, który wjeżdża w bramy Jeruzalem, przybywa niczym zwykły podróżny, na osiołku. Deutero-Zachariasz nawiązuje tu do starych tradycji z okresu wol­ności i pokoju (por. Sdz 5,1010,412,14), do króla Dawida (2 Sm 19,27 1 Krl 1,33) oraz do proroctwa mesjańskiego o królewskim potomku Judy (Rdz 49,10-11)

Hebrajskie ani (pokorny), którym opisuje go prorok, oznacza biednych i słabych ludzi, którzy w Izraelu często cierpieli ucisk ze strony bogaczy. Pokorny król-wędrowiec nie nauczył się pokory podczas pobożnych medytacji – to ktoś spośród pogardzanych i cierpiących, którzy uczyli się jej w twardej szkole życia. To Król-Mesjasz, który wychodzi spośród poniżonych, wychodzi z podniesioną głową – sprawiedliwy i zwycięski.

Widocznie dysponuje siłą znacznie większą niż którykolwiek z dotychczasowych władców Izraela, bo w jego mocy jest zniszczyć rydwany i konie, strzaskać łuki (Za 9,10). Jego królestwo połączy nie tylko rozdarty na dwie części Izrael, obejmie także wszystkie ludy, od wielkiej rzeki Tygrys po krańce świata.

Gdzie jest wojsko tego tajemniczego króla, armia, dzięki której dokona tych podbojów? Prorok nie wspomina o tym, reszta tej niezwykłej wizji ginie w mrokach czasu.

 

LINKI


Oto Król twój idzie do ciebie, sprawiedliwy i zwycięski. Pokorny jedzie na osiołku, na oślątku, źrebięciu oślicy (Za 9,9)

Zapowiedzi Zachariasza nie zrealizowały się w żadnym z władców Izraela. Jedynym, w którym widać ich wypełnienie, jest Jezus. Jego wjazd do Jerozolimy „na źrebięciu oślicy” został przez Ewangelistów zinterpretowany jako spełnienie tego proroctwa:

Mt 21,2-5: “Idźcie do wsi, która jest przed wami, a zaraz znajdziecie uwiązaną oślicę i przy niej źrebię. Odwiążcie je i przyprowadźcie do Mnie. A gdyby wam ktoś coś mówił, powiecie: Pan ich potrzebuje, i zaraz odeśle”. A stało się to, żeby się spełniło słowo Proroka: “Powiedzcie Córze Syjońskiej: Oto Król twój przychodzi do ciebie łagodny, siedzący na osiołku, źrebięciu oślicy”

J 12,12: Nazajutrz wielki tłum, który przybył na święto, usłyszawszy, że Jezus przybywa do Jerozolimy, wziął gałązki palmowe i wybiegł mu naprzeciw. Wołano: Hosanna! Błogosławiony, który przychodzi w imię Pańskie oraz: Król Izraela! A gdy Jezus znalazł osiołka, dosiadł go, jak jest napisane: “Nie bój się, Córo Syjonu! Oto Król twój przybywa, siedząc na oślęciu”

Sam Jezus, nawiązując do Za 9,9, określa się jako jako ‛anaw, „cichy i pokornego serca”. W tym sercu znajdują schronienie wszyscy cisi i ubodzy Jahwe.

Mt 11,29 (EWANGELIA): “Weźcie na siebie moje jarzmo i uczcie się ode Mnie, bo jestem cichy i pokornego serca, a znajdziecie ukojenie dla dusz waszych”

 

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst Psalmu

(Ps 145,1-2.8-11.13-14)

Refren: Będę Cię wielbił, Boże mój i Królu Albo: Alleluja

Będę Cię wielbił, Boże mój i Królu, i sławił Twoje imię przez wszystkie wieki. Każdego dnia będę błogosławił Ciebie i na wieki wysławiał Twoje imię.

Pan jest łagodny i miłosierny, nieskory do gniewu i bardzo łaskawy. Pan jest dobry dla wszystkich, a Jego miłosierdzie nad wszystkim, co stworzył.

Niech Cię wielbią, Panie, wszystkie Twoje dzieła i niech Cię błogosławią Twoi wyznawcy. Niech mówią o chwale Twojego królestwa i niech głoszą Twoją potęgę.

Królestwo Twoje królestwem wszystkich wieków, przez wszystkie pokolenia Twoje panowanie. Pan podtrzymuje wszystkich, którzy upadają, i podnosi wszystkich zgnębionych.

[01][02]

PSALM

Pan dobry dla wszystkich Ps 145,1-2.8-9.10-11.13cd-14

PSALM 145AUTOR: lewita • CZAS POWSTANIA: powygnaniowy, epoka perska


To kolejny psalm pochwalny, bogaty w określenia dotyczące wielkości i bliskości Boga, a także radości Jego wyznawcy. To kolejny psalm alfabetyczny następujące po sobie hebrajskie wersety rozpoczynają się od kolejnej litery hebrajskiego alfabetu, aczkolwiek tego bogactwa formy nie dostrzeżemy w polskim tłumaczeniu.

Psalm należy do gatunku hymnu, bezinteresownej modlitwy uwielbienia (hebr. tehilla). Wierzący wzywa wspólnotę zgromadzoną na modlitwie w świątyni, która reprezentuje całe stworzenie, do wychwalania Bożego panowania nad światem.

Usłyszymy mniej więcej połowę Psalmu 145. Wybrane wersety pokazują logikę władcy, ukazaną już w PIERWSZYM CZYTANIU: Pan, król nie postępuje według logiki władców tego świata: jest “łagodny”, “miłosierny”, “nieskory do gniewu”, “bardzo łaskawy” “dobry dla wszystkich”.

 

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst II czytania

Czytanie z Listu św. Pawła Apostoła do Rzymian

(Rz 8,9.11-13)
Bracia: Wy nie żyjecie według ciała, lecz według Ducha, jeśli tylko Duch Boży w was mieszka. Jeżeli zaś ktoś nie ma Ducha Chrystusowego, ten do Niego nie należy. A jeżeli mieszka w was Duch Tego, który Jezusa wskrzesił z martwych, to Ten, co wskrzesił Chrystusa Jezusa z martwych, przywróci do życia wasze śmiertelne ciała mocą mieszkającego w was swego Ducha. Jesteśmy więc, bracia, dłużnikami, ale nie ciała, byśmy żyć mieli według ciała. Bo jeżeli będziecie żyli według ciała, czeka was śmierć. Jeżeli zaś przy pomocy Ducha zadawać będziecie śmierć popędom ciała – będziecie żyli.
Oto Słowo Boże

[01][02]

DRUGIE CZYTANIE

Będziemy żyli • Rz 8,9.11-13

KSIĘGA: List do Rzymian · NADAWCA: św. Paweł · SKĄD: Korynt · DATA: 57-58 r. · ADRESACI: Mieszkancy Rzymu


List do Rzymian to jedno z najdojrzalszych pism Pawła, które niektórzy nazywali nawet summą teologiczną apostoła. Dziś odchodzi się raczej od tego określenia, podkreślając kontekstualny charakter Pawłowej korespondencji. Każdy z listów apostoła powstaje w określonych okolicznościach, odpowiada na określone problemy wspólnoty i służy realizacji pewnych pastoralnych celów. W przypadku Listu do Rzymian pierwszym pragmatycznym celem było zapewnienie sobie wsparcia ze strony wspólnoty w planowanej przez Pawła podróży misyjnej do Hiszpanii (Rz 15,23-24).

Już na pierwszy rzut oka widać jednak, że zakres treści poruszonych w liście wychodzi daleko poza praktyczne przygotowania podróży misyjnej apostoła. Paweł, zbierając w całość swoje doświadczenia pastoralne, głosi Rzymianom ewangelię. Pisze do wspólnoty znajdującej się w stolicy imperium, w sercu antycznego świata. Rzym stanowić ma koło zamachowe dla głoszonej przez Pawła ewangelii o usprawiedliwieniu z wiary w Chrystusa.

Pawłowa ewangelia może się także przyczynić do rozwiązania napięć pomiędzy Żydami i chrześcijanami pochodzenia pogańskiego w Rzymie. Z relacji Swetoniusza wiemy, że te dwie grupy prowadziły ze sobą spór dotyczący tożsamości Chrystusa, zakończony wypędzeniem Żydów z Rzymu przez Klaudiusza ok. 49 r. Jednym z zasadniczych tematów, które Paweł porusza w tym kontekście, jest Boża sprawiedliwość. W jaki sposób dowieść, że Chrystus jest uniwersalną drogą zbawienia tak dla Żydów, jak i dla pogan? Czy Bóg, który odrzuca swój lud i zmienia narzędzia usprawiedliwienia, może być nazwany sprawiedliwym? Oto zasadnicze pytania, na które Paweł musi udzielić odpowiedzi w Liście do Rzymian.

 

JESZCZE O DRUGIM CZYTANIU


Fragment, który usłyszymy, pochodzi z ósmego rozdziału. Paweł opisuje tu Ducha – Dawcę nowego życia: wcześniej pisał, że • przyjęcie Jezusa jako Pana i Zbawiciela to pierwszy konieczny krok ku temu, aby stać się wolnym (Rz 7,25) • Nowe życie jest jednak na początku podobne do małego ziarna, które musi rosnąć i się rozwijać. Tym, który daje wzrost, jest właśnie Duch. Jeśli otwieramy się na jego obecność, On czyni nas własnością Boga (Rz 8,9-11) • Potem Paweł napisze, że Duch prowadzi nas i przekonuje, że jesteśmy synami Bożymi (Rz 8,14-17), modli się w nas (Rz 8,26), współdziała we wszystkim dla naszego dobra (Rz 8,28) i ostatecznie prowadzi do zbawienia (Rz 8,29-30).

Zwróćmy uwagę na obietnicę przywrócenia życia naszego śmiertelnego ciała. To jest możliwe, jeśli będziemy żyć nie według ciała, lecz według Ducha. Życie według Ducha to życie jego darami pokoju, miłości, radości, wierności itd. (zob. Ga 5,22-23). To życie, w którym bardziej niż na własnych siłach polegamy na łasce Chrystusa. Równocześnie działanie Ducha, któremu zawdzięczamy rozwój życia Bożego i modlitwy w nas, nie wyłącza naszego osobistego wysiłku. Paweł wzywa wszystkich, którzy przyjęli Ducha, do uśmiercania z jego pomocą zapędów ciała, to jest do walki ze słabością, z tym co grzeszne i egoistyczne, ze starym człowiekiem w nas, który chce zdusić nowe życie chrześcijanina. Ciało nie jest dla Pawła ucieleśnieniem zła i źródłem grzechu, lecz symbolizuje wszystko to, co ogranicza Ducha Chrystusa, co nie pozwala wybuchnąć w nas pełni życia Chrystusa.

 

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst Ewangelii

Słowa Ewangelii wg św. Mateusza

(Mt 11,25-30)
W owym czasie Jezus przemówił tymi słowami: «Wysławiam Cię, Ojcze, Panie nieba i ziemi, że zakryłeś te rzeczy przed mądrymi i roztropnymi, a objawiłeś je prostaczkom. Tak, Ojcze, gdyż takie było Twoje upodobanie. Wszystko przekazał Mi Ojciec mój. Nikt też nie zna Syna, tylko Ojciec, ani Ojca nikt nie zna, tylko Syn i ten, komu Syn zechce objawić. Przyjdźcie do Mnie wszyscy, którzy utrudzeni i obciążeni jesteście, a Ja was pokrzepię. Weźcie na siebie moje jarzmo i uczcie się ode Mnie, bo jestem cichy i pokornego serca, a znajdziecie ukojenie dla dusz waszych. Albowiem słodkie jest moje jarzmo, a moje brzemię lekkie».
Oto Słowo Pańskie

[01][02]

 

EWANGELIA

Cichy i pokornego serca• Mt 11,25-30

EWANGELISTA: św. Mateusz • CZAS POWSTANIA: po 70 r.

KATEGORIA: modlitwa/mowa • MIEJSCE: Galilea • CZAS: 30-33r. • KTO MÓWI: Jezus • SŁUCHACZE: tłumy Wersje: Łk 10,21-22


Jak wiemy z poprzednich odcinków, Jezus u Mateusza przedstawiony jest jako Nowy Mojżesz, Prawodawca, ustanawiający na Górze Błogosławieństw Prawo Królestwa Bożego. Na Jego przyjście wskazują licznie cytowane przez Mateusza proroctwa Starego Testamentu. Stąd też – na co zwraca uwagę coraz więcej naukowców – podział Ewangelii (poza wstępem i epilogiem) odpowiada Pięcioksięgowi Mojżesza: Księga pierwsza – Program królestwa (Mt 3-7)   Księga druga: Przepowiadanie królestwa (Mt 8-10) Księga trzecia: Tajemnice królestwa (Mt 11,1-13,52) Księga czwarta: Kościół jako zaczątek królestwa (Mt 13,53-18,35) Księga piąta: Wypełnianie się królestwa (Mt 19-25).

W dzisiejszej liturgii słuchamy fragmentu rozdziału 11, czyli księgi tajemnic królestwa. Jezus, po rozesłaniu uczniów, sam odszedł, aby nauczać i głosić Ewangelię. Jednak to czas niepowodzeń: miasta się nie nawracają, mimo że dokonało się w nich najwięcej Jego cudów (Biada tobie, Korozain! Biada tobie, Betsaido), a ludzie zachowują się jak dzieci, którym nie można niczym dogodzić.

Fragment, który usłyszymy, to moment, kiedy słowa wyrzutów stają się nieoczekiwanie słowami modlitwy, i to modlitwy dziękczynnej. Jezus dziękuje Ojcu, dostrzega zwycięstwo w sytuacji, która po ludzku jest porażką. Następnie modlitwa staje się apelem. Jezus, odwołując się do słów Zachariasza (patrz: PIERWSZE CZYTANIE), nazywa siebie Mesjaszem “cichego i pokornego serca”.

 

TRANSLATOR


“Wysławiam Cię, Ojcze, Panie nieba i ziemi, że zakryłeś te rzeczy przed mądrymi i roztropnymi, a objawiłeś je prostaczkom” (Mt 11,25) w tłumaczeniu interlinearnym: Wyznaję cię, Ojcze, Panie nieba i ziemi, bo ukryłeś to przed mądrymi i rozumnymi i odsłoniłeś małoletnim

“Przyjdźcie do Mnie wszyscy, którzy utrudzeni i obciążeni jesteście, a Ja was pokrzepię” (Mt 11,28) dosłownie: a ja wam dam odpocząć

“…jarzmo moje jest słodkie, a moje brzemię lekkie” (Mt 11,30) dosłownie: Jarzmo me łagodne i ciężar mój lekki

JESZCZE O EWANGELII


Jezus z dzisiejszej Ewangelii dziękuje Ojcu za słuchaczy i uczniów podobnych do Niego (Mt 11,25). Wychwala Ojca za to, że wybrał dlań najpokorniejszą z form przyjścia na świat, drogę ubogiego, obarczonego wszystkim, co tylko może przynieść ludzkie życie. „Prostaczkowie” z Ewangelii, którym dane jest spotkać tak przychodzącego Boga, to nie ludzie głupi i niewykształceni. Greckie nepioi oznacza dzieci; tych, którzy potrafią reagować z prostotą i otwartością dziecka, prostych, nie zepsutych przez obłudę świata. Tej prostoty brakuje często mądrym i roztropnym, którzy przywykli przyjmować krytycznie nawet słowa Boga.

Życie w bliskości Jezusa to nieustająca lekcja. Pan wzywa swoich uczniów: Uczcie się ode Mnie, bo jestem łagodny i pokorny sercem (Mt 11,29). Prays – „łagodny” to słowo, które w grece pojawia się w kontekście władców albo ludzi odpowiedzialnych, którzy nie nadużywają swojej władzy. Używają jej raczej, aby pomóc innym. Droga ucznia Jezusa to nie droga usłana pokonanymi rywalami, to nie droga, na której zaznaczamy kolejne ofiary naszej żądzy sukcesu. To szlak, który mierzy się tymi, których uczyniliśmy szczęśliwymi.

1/5
Wszyscy Święci, Fra Angelico, XV w., National Gallery w Londynie
2/5
Wszyscy Święci, Rubens, ok. 1614r., Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam
3/5
Ekstaza św. Teresy, Bernini, 1647-1652, Santa Maria della Vittoria, Rzym
4/5
Wszyscy święci, Albrecht Dürer, 1511, olej na desce, Kunsthistorisches Museum, Wiedeń
5/5
Wjazd do Jerozolimy, Giotto, ok. 1303 - 1305, Kaplica Scrovegnich, Padwa
poprzednie
następne

TRENDY


#PokornyNaOsiołku

Pamiętam, taka dziewczyna, taka niewielka: “proszę księdza, jak ja siedzę na koniu i on tak tupie kopytem w ziemię to czuję, że ja też mam takie kopyto, taką MOC. Jak ten koń cały drży swoją siłą, a ja trzymam go za lejce, ściskam nogami i czuję całą jego siłę, to jaka ja jestem wysoka, proszę księdza… Ja wtedy na wszystkich z góry patrzę. To jest piękne.”

I dlatego, proszę państwa, osiołek się nie przyjął. (ks. Piotr Pawlukiewicz)

 

#CichyIPokorny

Dużo przykładów łagodności spotykamy u ludzi świętych, choćby u św. Franciszka Salezego, żyjącego na przełomie XVI i XVII wieku (1567–1622). Zanim został biskupem, dużo pracował nad sobą, mając porywczy charakter. Pod wpływem głębokiej lektury znanego tekstu Tomasza a Kempis: O naśladowaniu Chrystusa zdołał całkowicie opanować gwałtowność swego charakteru. Po pewnym czasie doszedł do takiego opanowania, że stał się najłagodniejszym człowiekiem owego czasu. Ta łagodność przejawiała się u niego w pogodnym wyrazie twarzy, w spojrzeniu, w słowach i w każdym geście. Znany nam dobrze św. Wincenty  à Paulo, który poznał przyszłego świętego w Paryżu, tak powiedział kiedyś: „Jeżeli w sercu biskupa genewskiego mieści się tyle dobroci, to jakże Ty, Boże, musisz być dobry”. (ks. Wacław Chmielarski)

 

 

Im większe rzeczy robimy, tym większe jest nam potrzebne upokorzenie. Matka Teresa była najbardziej znaną kobietą dwudziestego wieku, zdobyła absolutne uznanie wszystkich: wielkich polityków, twórców kultury, mediów – za każdym razem kiedy przyjeżdżała do Stanów Zjednoczonych to była to informacja na pierwszych stronach gazet. Przez całe dziesięciolecia była bardzo popularna. A jednocześnie to kobieta niezwykłej pokory. Miała zwyczaj mówić: ja jestem nikim. Ja jestem niczym. Ja jestem tylko ogryzkiem ołówka, kawałkiem ołówka, którym Pan Bóg pisze. (…) ale nie była to kobieta, która się poniżała. Ona miała wysokie poczucie godności! (o. Józef Augustyn)

 

 

#UtrudzeniIObciążeni

Przychodzimy tu tym chętniej, z tym większym pragnieniem, im bardziej czujemy swoje obciążenie i utrudzenie; im głębiej wierzymy, że On naprawdę może nas podźwignąć z tego wszystkiego, co jest trudem życia. Każdy udział w niedzielnej Eucharystii jest kolejnym przystankiem w tym biegu, którego długość wyznacza nasze życie. Trafnie powiedział jeden z filozofów, że to nie droga jest trudna, ale że trudności są drogą. (ks. Kazimierz Skwierawski)

Medycyna pochyla się nad sercem. Poznaje coraz dokładniej jego wady wrodzone, jego słabości, uszkodzenia, zagrożenia. Wiedza jest ważna, leczenie konieczne, a jeszcze cenniejsza profilaktyka. Jezus mówi o potrzebie troski o serce przez doskonalenie jego miłości. Wzywa: „Uczcie się ode Mnie, bo jestem cichy i pokorny sercem, a znajdziecie ukojenie dla dusz waszych” (Mt 11,29). (ks. Edward Staniek)

 


Jeśli podobają Ci się nasze artykuły, możesz nas wesprzeć:

Wesprzyj nas
ks. Przemysław Śliwiński

ks. Przemysław Śliwiński

Kapłan Archidiecezji Warszawskiej. Pochodzi z Lubawy. Ukończył studia specjalistyczne na Wydziale Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Santa Croce w Rzymie. Jesienią 2013 roku, objął stanowisko rzecznika prasowego Archidiecezji Warszawskiej oraz dyrektora Archidiecezjalnego Centrum Informacji. Wykłada edukację medialną w Wyższym Metropolitalnym Seminarium Duchownym w Warszawie. Na Stacji7.pl jest autorem wielu artykułów oraz popularnego cyklu Jutro Niedziela.

Zobacz inne artykuły tego autora >
ks. Marcin Kowalski

ks. Marcin Kowalski

Doktor nauk biblijnych, wykładowca KUL oraz WSD w Kielcach. Sekretarz czasopism biblijnych The Biblical Annals oraz Verbum Vitae. Uczestnik programów radiowych i telewizyjnych popularyzujących Biblię: W Namiocie Słowa, Szukając Słowa Bożego, Telewizyjny Uniwersytet Biblijny (Radio Maryja i Telewizja Trwam). Moderator Dzieła Biblijnego Diecezji Kieleckiej.

Zobacz inne artykuły tego autora >
ks. Przemysław Śliwiński
ks. Przemysław
Śliwiński
zobacz artykuly tego autora >
ks. Marcin Kowalski
ks. Marcin
Kowalski
zobacz artykuly tego autora >