Jutro Niedziela – Niedziela Chrztu Pańskiego C

Mojżesz wprowadza do ziemi obiecanej. Jezus do ziemi Bożych obietnic

ks. Marcin Kowalski
ks. Marcin
Kowalski
zobacz artykuly tego autora >

PUNKT WYJŚCIA


• NIEDZIELA CHRZTU PAŃSKIEGO • Rok C • Niedziela ta kończy Okres Bożego Narodzenia. Od poniedziałku rozpocznie się trwający kilka tygodni Okres Zwykły • KOLEKTA: Będziemy się modlić, abyśmy odrodzeni z wody i Ducha Świętego zawsze żyli w miłości Boga Wszechmogącego • CZYTANIA: Księga Izajasza 40, 1-5. 9-11; Psalm 104 (103), 1-2a. 3b-4. 24-25. 27-28. 29b-30 (R.: por. 1a); List do Tytusa 2, 11-14; 3, 4-7; Ewangelia wg św. Łukasza 3, 15-16. 21-22

 

• CHMURA SŁOWA •

nowezycie

 

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst I czytania

Czytanie z Księgi Izajasza

(Iz 40,1-5.9-11)

Pocieszcie, pocieszcie mój lud! mówi wasz Bóg. Przemawiajcie do serca Jeruzalem i wołajcie do niego, że czas jego służby się skończył, że nieprawość jego odpokutowana, bo odebrało z ręki Pana karę w dwójnasób za wszystkie swe grzechy, Głos się rozlega: Drogę dla Pana przygotujcie na pustyni, wyrównajcie na pustkowiu gościniec naszemu Bogu! Niech się podniosą wszystkie doliny, a wszystkie góry i wzgórza obniżą; równiną niechaj się staną urwiska, a strome zbocza niziną gładką. Wtedy się chwała Pańska objawi, razem ją wszelkie ciało zobaczy, bo usta Pańskie to powiedziały. Wstąpże na wysoką górę, zwiastunko dobrej nowiny w Syjonie! Podnieś mocno twój głos, zwiastunko dobrej nowiny w Jeruzalem! Podnieś głos, nie bój się! Powiedz miastom judzkim: Oto wasz Bóg! Oto Pan Bóg przychodzi z mocą i ramię Jego dzierży władzę. Oto Jego nagroda z Nim idzie i przed Nim Jego zapłata. Podobnie jak pasterz pasie On swą trzodę, gromadzi ją swoim ramieniem, jagnięta nosi na swej piersi, owce karmiące prowadzi łagodnie.

Oto Słowo Boże

[01][02]

PIERWSZE CZYTANIE

PowrótIz 40,1-5.9-11

KSIĘGA: Izajasza • AUTOR: Izajasz • CZAS POWSTANIA:  poł. VI w. przed Chr. • KTO MÓWI: prorok (w imieniu Boga) • ADRESACI: Izraelici, wszystkie narody  • KATEGORIA: mowa prorocka


TRZY KSIĘGI, TRZY EOPKI • Księga Izajasza to jedna z najdłuższych ksiąg Starego Testamentu, składa się z 66 rozdziałów. Dzieli się ją na trzy części, którym przypisuje się różnych autorów i odmienny czas powstania. Adresatami każdej z części są Izraelici w zmieniających się okolicznościach historii zbawienia • Pierwsza część (1-39) dotyczy Izraela przed wygnaniem za czasów panowania bezbożnego króla Achaza (735-715 r. przed Chrystusem) oraz jego syna, wiernego reformatora Ezechiasza (715-698 r. przed Chrystusem). Jej autorem jest tzw. Pierwszy Izajasz (Proto-Izajasz), działający w latach 740-701 r. Podkreśla on Świętość Boga działającego w historii • Część druga (40-55) skierowana jest do Izraelitów na wygnaniu. Jej autorem jest Drugi Izajasz (Deutero-Izajasz), prawdopodobnie uczeń wielkiego Izajasza. Głosi on radykalny monoteizm oraz przedstawia zbawienie przychodzące przez cierpienia tajemniczego Sługi Jahwe • Trzecia część (56-66) powstała już po powrocie z wygnania. Odpowiada za nią wciąż tzw. “szkoła Izajasza”. Autor, nazwany umownie Trzecim Izajaszem (Trito-Izajaszem), podkreśla świętość Boga i Jerozolimy oraz rysuje wizję czasów ostatecznych, w których zbawienie ma objąć wszystkie narody.

WIADOMOŚĆ DLA WYGNAŃCÓW • Fragment, który usłyszymy, pochodzi z drugiej części księgi Izajasza (40-55). Powstała ona podczas niewoli babilońskiej i ze względu na otwierające ją wezwanie nazywa się ją także Księgą Pocieszenia. Zawiera słowa otuchy, kierowane do ludu pozostającego wciąż na obczyźnie. Bóg – jak czynił to już wielokrotnie w przeszłości – jeszcze raz ulituje się nad swym ludem • Na horyzoncie rysuje się już cud Nowego Wyjścia • Odrębną częścią Księgi Pocieszenia są cztery pieśni o cierpiącym Słudze Jahwe, który przez ofiarę swojego życia przybliża zbawienie ludu.

POCIESZENIE • Słowa dzisiejszego pierwszego czytania to otwarcie Księgi Pocieszenia • Jerozolima słyszy, że czas jej służby, niewoli babilońskiej, dobiegł końca (Iz 40,2). Po tej radosnej nowinie rozlega się wezwanie do przygotowania dróg, którymi Pan przez pustynię przybędzie znów do swego ludu (Iz 40,3-5). Czytanie kończą obrazy, w których widzimy Pasterza Izraela powracającego na Syjon (Iz 40,9-11).

 

JESZCZE O PIERWSZYM CZYTANIU


• Koniec wygnania • Czyż nie do bojowania podobny byt człowieka? Czy nie pędzi on dni jak najemnik?, pytał retorycznie Hiob swoich przyjaciół. Każde bojowanie ma jednak swój kres. Początek księgi Deutero-Izajasza zapowiada zawieszenie broni. Przemawiajcie do serca Jeruzalem i wołajcie do niego, że czas jego służby się skończył. Służba, o której mówi Pan, to służba wojskowa, bojowanie (hebr. sabah). Prorok ma na pewno na myśli walkę opisywaną w Księdze Izajasza 1-39, w wyniku której Izrael zdegradowany został do niewolnika imperium babilońskiego. Być może myśli także o cierpieniach czasu niewoli, porównywanych do żołnierskiego trudu. Nadchodzi ich kres, jednak nie jest to kres automatyczny, wynikający z odmian losów i zwrotów historii. Ten kres ma imię i tożsamość – to Pan, Bóg Izraela.

• Droga na pustyni • Przygotujcie dla Pana drogę na pustyni, wyrównajcie na pustkowiu gościniec (40,3). Dalej plany robią się jeszcze bardziej fantastyczne. Pustynia przekształca się w gigantyczny plac budowy, na którym doliny mają zostać zasypane, natomiast wszelka góra i pagórek zniwelowane. Dopiero wówczas ukaże się Pan i wypatrujący jego przybycia będą mogli ogłosić: Oto wasz Bóg! Oto Pan Bóg przychodzi z mocą (40,9-10). Doliny to uniwersalny obraz słabości, grzechu i trudnych doświadczeń, oddzielających człowieka od Boga (por. Ps 23,4). Z kolei góry i pagórki to symbol arogancji i pycha ludzkiej, która także uniemożliwia przyjęcie Bożego zbawienia (por. Iz 2,14; 2 Kor 10,5). Przygotowanie drogi dla Zbawiciela oznacza zasypywanie dołów rozpaczy i słabości oraz wyrównywanie gór pychy.

 

TRANSLATOR


• Gościniec • po staropolsku nazwa drogi, szerokiej wykładanej kamieniem hebr. mesillah. Gdybyśmy mieli przełożyć to zdanie na bardziej współczesne terminy i obrazy, otrzymalibyśmy coś w rodzaju planu budowy dróg w naszym kraju: przygotujcie drogę, zbudujcie autostradę naszemu Bogu.

 

CYTATY


Przełomowe słowa o Izraelu: nieprawość jego odpokutowana
Jak przychodzi Pan Bóg: Oto Pan Bóg przychodzi z mocą
Z czym przychodzi: Jego nagroda z Nim idzie

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst psalmu

REFREN: Niech zstąpi Duch Twój i odnowi ziemię

(Ps 104,1.24.29-31.34)

Błogosław, duszo moja, Pana, o Boże mój, Panie, Ty jesteś bardzo wielki. Jak liczne są dzieła Twoje, Panie, ziemia jest pełna Twych stworzeń.

Gdy odbierasz im oddech, marnieją i w proch się obracają. Stwarzasz je napełniając swym duchem i odnawiasz oblicze ziemi.

Niech chwała Pana trwa na wieki, niech Pan się raduje z dzieł swoich. Niech miła Mu będzie pieśń moja, będę radował się w Panu.

[01][02]

 

PSALM

Tchnienie OjcaPs 104,1.24.29-31.34

PSALM  104AUTOR: lewita • CZAS POWSTANIA: czasy powygnaniowe, po 538 r. przed Chrystusem


HYMN NA CZEŚĆ STWÓRCY • Psalm 104 to hymn opiewający wspaniałość stworzenia, hymn (hebr. tehilla), czyli bezinteresowna modlitwa uwielbienia zanoszona przez wspólnotę w świątyni • Psalm zawiera wiele motywów, które zbliżają go do egipskich i kananejskich hymnów na cześć bogów stwarzających i podtrzymujących w istnieniu świat (Ra, Baal) • Psalmista piszący ten utwór w czasach po wygnaniu głęboko przepracowuje starożytne motywy mityczne w duchu zawartego w Księdze Rodzaju opisu stworzenia. Być może psalm recytowano w świątyni w czasie Święta Tygodni, dziękując za pierwsze plony ziemi.

 

PRAWDZIWE OBLICZE BOGA • Wobec Bogów pogańskich, na których Izrael napatrzył się w Babilonii, Jahwe jest jedynym Stwórcą i Ojcem stworzenia. W jego ręku śmiercionośne żywioły nie walczą ze sobą, lecz komponują się w harmonijną całość, aby stworzyć bezpieczny i szczęśliwy dom dla wszelkiej istoty żywej • Psalmistę przepełnia podziw i uwielbienie dla kosmicznego dzieła Pana, które przenika Duch jego ojcowskiej miłości.

 

STWORZENIE I DUCH • W pierwszych dwóch strofach psalmista opisuje: • Boga kroczącego przez stworzony świat, okrytego światłością, posyłającego wichry i posługującego się ogniem i płomieniem • Dalej chwali piękno i bogactwo dzieła stworzenia. Ziemię wypełnia rzesza stworzeń, które świadczą o hojności, wręcz rozrzutności Pana • W ostatnich: Boże stworzenie jako kruche, wołające o Jego pomoc. Bez Bożego Ducha ginie i obraca się w proch. Duch to moc stwórcza Boga, to tchnienie Ojca, który daje i podtrzymuje życie stworzeń.

 

CYTATY


Psalmista o wielkiej potrzebie Ducha Świętego: Gdy odbierasz im oddech, marnieją i w proch się obracają

 

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst I czytania

Czytanie z Listu świętego Pawła Apostoła do Tytusa

(Tt 2, 11-14; 3, 4-7)

Ukazała się łaska Boga, która niesie zbawienie wszystkim ludziom i poucza nas, abyśmy wyrzekłszy się bezbożności i żądz światowych rozumnie i sprawiedliwie, i pobożnie żyli na tym świecie, oczekując błogosławionej nadziei i objawienia się chwały wielkiego Boga i Zbawiciela naszego, Jezusa Chrystusa, który wydał samego siebie za nas, aby odkupić nas od wszelkiej nieprawości i oczyścić sobie lud wybrany na własność, gorliwy w spełnianiu dobrych uczynków. Gdy zaś ukazała się dobroć i miłość Zbawiciela, naszego Boga, do ludzi, nie ze względu na sprawiedliwe uczynki, jakie spełniliśmy, lecz z miłosierdzia swego zbawił nas przez obmycie odradzające i odnawiające w Duchu Świętym, którego wylał na nas obficie przez Jezusa Chrystusa, Zbawiciela naszego, abyśmy, usprawiedliwieni Jego łaską, stali się w nadziei dziedzicami życia wiecznego.

Oto Słowo Boże

[01][02]

 

DRUGIE CZYTANIE

Obmycie w DuchuTt 2, 11-14; 3, 4-7

LIST DO TytusaNADAWCA: św. Paweł lub uczeń z jego szkoły • SKĄD: Rzym lub w przypadku ucznia inne nieznane miejsce, Macedonia, Korynt lub Nikopolis • DATA: po 62 r. •  ADRESAT: Tytus, przełożony wspólnoty na Krecie


LIST DO BISKUPA Tytus – znany jest wyłącznie z listów św. Pawła. Był współpracownikiem Pawła i pośrednikiem w kontaktach między nim a kościołem w Koryncie (1-2 Koryntian). Pochodził z rodziny grecko-rzymskiej, zamieszkałej w okolicy Antiochii Syryjskiej (dzisiejsza Turcja) • Został wyznaczony przez św. Pawła na biskupa Krety • W liście dominują tematy związane z dyscypliną młodej wspólnoty chrześcijańskiej, unikanie sporów, zasady życia dla różnych stanów oraz wezwanie do posłuszeństwa władzy świeckiej.

CHRZEŚCIJANIE W ŚWIECIE • Rozdział 2 Listu do Tytusa zawiera wskazania skierowane do różnych grup: starszych, kobiet, młodych i niewolników. Mają tak żyć, aby chrześcijanie nie stali się obiektem ataków otaczających ich pogan. Rozdział 3 to wskazania, które kończą się nauką dla Tytusa i wezwaniem, aby dołączył on do Pawła w Nikopolis.

DUCH I CHRZEST • W dzisiejszym drugim czytaniu usłyszymy końcowy fragment drugiego i część trzeciego rozdziału Listu do Tytusa. Paweł pisze o łasce, która uzdalnia chrześcijan do pobożnego życia w tym świecie i oczekiwania na przyjście Chrystusa. Przypomina także wspólnocie chrzest, przez który miłosierny Bóg zbawił ich “przez obmycie odradzające i odnawiające w Duchu Świętym”. Motyw Ducha oraz chrztu łączy List do Tytusa z pierwszym czytaniem i Ewangelią.

 

JESZCZE O DRUGIM CZYTANIU


Przemiana nie rewolucja • Listy pasterskie obrazują młody Kościół chrześcijański, który rozrastając się musi określić swoją postawę wobec otaczającego ich pogańskiego świata. Podobnie jak Jezus nie proponował rewolucji, otwartej walki z niesprawiedliwymi systemami społecznymi i ustanowienia na ziemi Królestwa Bożego, tak też nie czynią tego jego uczniowie, Paweł i jego współpracownicy. Chrześcijanie swoim życiem, które różni się od wartości i priorytetów tego świata, mają być zaczynem zmiany, która dokonuje się od środka. Żyjąc w tym świecie wyrzekają się “bezbożności i żądz światowych” i wypełniają świat nowym Duchem Ewangelii Chrystusa. Chrześcijanie nie są rewolucjonistami, ale nie są też konformistami dostosowującymi się do panujących reguł. Chodzi o transformację dokonującą się od wewnątrz.

Mocą Ducha • Siłą i motywacją do przemieniania tego świata jest dla chrześcijanina chrzest, który autor listu do Tytusa opisuje jako obmycie odnawiające i odradzające w Duchu Świętym. Podkreśla w ten sposób wagę tego, co dokonało się w chrześcijaninie w momencie chrztu. Woda, którą zostaliśmy obmyci, to tylko znak Duch Świętego, który zstąpił na nas w tym sakramencie. To On jest sprawcą naszych nowych narodzin (gr. paliggenesia) oraz nowego życia (gr. anakainosis), które otrzymaliśmy wówczas od Boga. Duch, który zamieszkał w nas czyni nas zdolnymi do życia według Bożej woli i sprawia że nosimy już w sobie tę nowość, która ukaże się na końcu czasów, w nowym niebie i nowej ziemi. Dzięki Duchowi otrzymanemu na chrzcie staliśmy się “nowym stworzeniem” zdolnym przeobrażać ten świat i i przygotowywać go na przyjście Królestwa Bożego.

 

 

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst Ewangelii

Słowa Ewangelii według świętego Łukasza

(Łk 3,15-16.21-22)

Gdy więc lud oczekiwał z napięciem i wszyscy snuli domysły w sercach co do Jana, czy nie jest Mesjaszem, on tak przemówił do wszystkich: Ja was chrzczę wodą; lecz idzie mocniejszy ode mnie, któremu nie jestem godzien rozwiązać rzemyka u sandałów. On chrzcić was będzie Duchem Świętym i ogniem. Kiedy cały lud przystępował do chrztu, Jezus także przyjął chrzest. A gdy się modlił, otworzyło się niebo i Duch Święty zstąpił na Niego, w postaci cielesnej niby gołębica, a nieba odezwał się głos: Tyś jest mój Syn umiłowany, w Tobie mam upodobanie. Oto Słowo Pańskie

[01][02]

EWANGELIA

Wpatrzony w SynaŁk 3,15-16.21-22

EWANGELISTA: św. Łukasz • CZAS POWSTANIA: 70-80 r.
KATEGORIA: mowa • MIEJSCE: Jerozolima • CZAS: 33 • KTO MÓWI: Jezus • ADRESACI: uczniowie


Ewangelista Miłosierdzia • W roku “C” dominować będzie Ewangelia wg św. Łukasza. O autorze trzeciej Ewangelii wiemy stosunkowo dużo. Wedle najstarszych tradycji, mających potwierdzenie w Dziejach Apostolskich, św. Łukasz był towarzyszem św. Pawła i spisał głoszoną przez niego Dobrą Nowinę. Pochodził z Antiochii Syryjskiej, z wykształcenia był lekarzem (>> Dz 4,14) • Jego dzieło ma dwie księgi: pierwsza to Ewangelia, druga – jej kontynuacja – Dzieje Apostolskie • W Ewangelii można wyróżnić kilka części: • ewangelię dzieciństwa (1,5-2,52) • ewangelię cudów i przypowieści w Galilei (4,14-9,50) • wypełnioną nauczaniem podróż do Jerozolimy (9,51-19,28) • nauczanie o charakterze eschatologicznym w Jerozolimie (19,29-21,38) • ewangelię Męki i Zmartwychwstania (22,1-24,53). Mówi się o Łukaszu, że jest ewangelistą Bożego miłosierdzia, ponieważ ze szczególną uwagą opisuje Jezusa pochylającego się nad chorymi i grzesznikami.

Czas Mesjasza • Trzeci rozdział Łukasza stanowi przejście od Ewangelii dzieciństwa (Łk1-2) do publicznej działalności Jezusa. Jej opis rozpoczyna się od głoszenia Jana Chrzciciela, który przygotowuje drogę dla Mesjasza. Jan udziela chrztu nawrócenia dla odpuszczenia grzechów i zapowiada przyjście mocniejszego od siebie, który chrzcić będzie Duchem Świętym • Zaraz potem Łukasz opisuje chrzest Jezusa w Jordanie i podaje jego rodowód • Jezus ochrzczony przez Jana oddala się na pustynię, gdzie ma zostać poddany pierwszej próbie • W trzecim rozdziale słyszymy jeszcze o uwięzieniu Chrzciciela. Jego czas się wypełnił, nadszedł czas Mesjasza.

Dwa wyznania i chrzest •  Dzisiejsza Ewangelia rozpoczyna się od wyznania Jana Chrzciciela, który rozwiewając otaczającą go aurę oczekiwania stwierdza, że nie jest Mesjaszem  • Następnie widzimy Jezusa przyjmującego chrzest w Jordanie. Towarzyszy mu otwarte niebo, Duch zstępujący w postaci gołębicy oraz kolejne wyznanie, tym razem Ojca: Ty jesteś moim Synem umiłowanym, w Tobie mam upodobanie.

 

JESZCZE O EWANGELII


Dlaczego nad Jordanem? Na brzegu Jordanu, spoglądając na Ziemię Obiecaną ze stepów Moabu, stanął przed Jezusem sam Mojżesz. Sam do ziemi Bożych obietnic nie wszedł. Pięcioksiąg kończy się obrazem Izraela stojącego wciąż na granicy Ziemi Obiecanej. W tym samym miejscu, po z górą tysiącu latach, pojawia się Jezus. To nie przypadek. Tylko dotąd mogło doprowadzić Izraelitów Prawo i ich wielki duchowy przewodnik Mojżesz – na granicę Ziemi Obiecanej. Tylko Jezus może wprowadzić Izraela, wciąż stojącego na granicy ziemi obiecanej, do ziemi Bożych Obietnic.

Czemu Jezus, będąc bez grzechu, przyjmuje chrzest? Według niektórych Jezus wchodzi w wody Jordanu, by się wypełniły Pisma. Przychodzi jako Syn Człowieczy, solidaryzuje się ze swoim narodem i z całą grzeszną ludzkością. Inni twierdzą, że w ten sposób Mesjasz uznaje wielkość i misję Chrzciciela. Jezus oczywiście uznaje w Janie proroka i demonstruje solidarność z grzesznikami. Jednak w wody Jordanu wchodzi przede wszystkim po to, aby objawić swoją wyjątkową relację z Ojcem. Tam Ojciec nazywa Go swoim umiłowanym Synem.

Czy Jezus potrzebuje wyznania miłości Ojca? Tak. Zauważmy, że w Ewangelii Łukasz Ojciec mówi wprost do Syna nie do otaczających go ludzi: “Ty jesteś moim Synem umiłowanym, w Tobie mam upodobanie”. To słowo dla Jezusa. Ojciec wie już wtedy, że jego Syn będzie cierpiał, że weźmie na swoje ramiona krzyż, którego nie oszczędzi mu ten świat. Dlatego na samym początku jego drogi mówi mu: “Cokolwiek stanie się z tobą, pamiętaj – jestem blisko. Kiedy będziesz krzyczał przerażony: Dlaczego mnie opuściłeś?, pamiętaj – to mnie nie przerazi. Jesteś moim ukochanym dzieckiem. Będę wówczas blisko Ciebie”. Dzięki słowom Ojca i zapewnieniu o jego miłości Jezus przetrwa scenę kuszenia, następującą bezpośrednio po chrzcie, i wytrwa na krzyżu.

Co oznacza gołębica? Gołębica, która zstępuje wówczas na Jezusa, to obraz miłości. W Pieśni nad pieśniami 5,12 oczy ukochanego wpatrzone w ukochaną porównane są do gołębic. Gołębica to symbol kochających oczu Boga wpatrzonych w Jezusa, to symbol miłości, która przybiera konkretną postać Ducha Świętego. To On jest najważniejszym darem podczas chrztu.

 

TWEETY





 

STO SŁÓW


Wszystkie dzisiejsze czytania prowadzą nas drogą, jaka została pokonana, byśmy mogli być zbawieni. Motyw wyjścia z niewoli i drogi otwierającej się na pustyni, łączy pierwsze czytanie z Ewangelią, gdzie Jezus staje na pustyni, nad brzegiem Jordanu, aby rozpocząć swoje dzieło odkupienia. Wyprowadzić nas z niewoli grzechu. Dwie drogi prowadzące do tego samego celu. Mojżesz doprowadził Izraelitów do granicy ziemi obiecanej (PIERWSZE CZYTANIE). Jezus wprowadza nas wciąż stojących na granicy ziemi obiecanej, do ziemi Bożych obietnic (EWANGELIA).

 

Poprzez Chrzest Jezus pokazuje nową relację z Ojcem. Każdy ochrzczony wchodzi w nową relację z Ojcem, który obdarza nas miłosierdziem przez obmycie odradzające i odnawiające w Duchu Świętym (DRUGIE CZYTANIE). Stwarza nas na nowo napełniając swym Duchem (PSALM).

 

Nosimy w sobie tę nowość. Staliśmy się nowym stworzeniem. Dostaliśmy nowe niebo i nową ziemię, które zobaczymy na końcu czasów. Mamy całkiem nowe życie.

 

1/4
Jan Chrzciciel, Leonardo da Vinci, ok. 1513-1516r., Luwr, Paryż, Francja
2/4
Chrzest Chrystusa, Francesco Albani, Guido Reni, ok. 1623 r.
3/4
Chrzest Chrystusa, Francesco Albani, ok. 1600 r.
4/4
Chrzest Chrystusa, Piero della Francesca, ok. 1440-1450 r., National Gallery, Londyn, Wielka Brytania
poprzednie
następne


Jeśli podobają Ci się nasze artykuły, możesz nas wesprzeć:

Wesprzyj nas
ks. Marcin Kowalski

ks. Marcin Kowalski

Doktor nauk biblijnych, wykładowca KUL oraz WSD w Kielcach. Sekretarz czasopism biblijnych The Biblical Annals oraz Verbum Vitae. Uczestnik programów radiowych i telewizyjnych popularyzujących Biblię: W Namiocie Słowa, Szukając Słowa Bożego, Telewizyjny Uniwersytet Biblijny (Radio Maryja i Telewizja Trwam). Moderator Dzieła Biblijnego Diecezji Kieleckiej.

Zobacz inne artykuły tego autora >
Show comments
ks. Marcin Kowalski
ks. Marcin
Kowalski
zobacz artykuly tego autora >

Jutro Niedziela – II po Narodzeniu Pańskim C

Syn Boży przyszedł obdarty z wszechmocy, bogaty tylko w Miłość. Jesteś gotowy, by być synem Bożym?

ks. Marcin Kowalski
ks. Marcin
Kowalski
zobacz artykuly tego autora >
ks. Piotr Rymuza
ks. Piotr
Rymuza
zobacz artykuly tego autora >

PUNKT WYJŚCIA


• II NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM • Rok C • KOLEKTA: Modlimy się, aby Wszechmogący Bóg napełnił cały świat Swoją chwałą i ukazał się wszystkim narodom w blasku Swojej prawdy • CZYTANIA: Mądrość Syracha 24,1-2.8-12; Psalm 147,12-15.19-20;  List św. Pawła do Efezjan 1, 3-6.15-18; Ewangelia wg św. Jana 1,1-18

 

• CHMURA SŁOWA •

cs7

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst I czytania

Czytanie z Księgi Syracydesa

(Syr 24,1-2.8-12)

Mądrość wychwala sama siebie, chlubi się pośród swego ludu. Otwiera swe usta na zgromadzeniu Najwyższego i ukazuje się dumnie przed Jego potęgą. Wtedy przykazał mi Stwórca wszystkiego, Ten, co mnie stworzył, wyznaczył mi mieszkanie i rzekł: W Jakubie rozbij namiot i w Izraelu obejmij dziedzictwo! Przed wiekami, na samym początku mię stworzył i już nigdy istnieć nie przestanę. W świętym Przybytku, w Jego obecności, zaczęłam pełnić świętą służbę i przez to na Syjonie mocno stanęłam. Podobnie w mieście umiłowanym dał mi odpoczynek, w Jeruzalem jest moja władza. Zapuściłam korzenie w sławnym narodzie, w posiadłości Pana, w Jego dziedzictwie.

Oto Słowo Boże

[01][02]

PIERWSZE CZYTANIE

Mądrość zstępuje na ziemięSyr 24,1-2.8-12

MĄDROŚĆ SYRACHA • AUTOR: Jezus, syn Syracha • CZAS POWSTANIA: ok. 190 r. przed Chr.


KSIĘGA JEZUSA, SYNA SYRACHA • Mądrość Jezusa, syna Eleazara, syna Syracha, tak brzmi pełny tytuł księgi, z której pochodzi pierwsze czytanie. Autor był mędrcem, prawdopodobnie prowadził szkołę w Jerozolimie, ok. 180 r. przed Chrystusem. Adresatami jego pouczeń są uczniowie jego szkoły i wszyscy, którzy chcą zdobywać wiedzę. Syrach nazywa ich swoimi synami (2,1; 3,17; 4,1). Autor prologu stwierdza, że księga adresowana jest także do tych, którzy chcą pogłębić swoją więź z Panem przez Prawo oraz do tych, którzy żyjąc na obczyźnie, do Prawa chcą dostosować swoje obyczaje. Księga uczy, że religia przodków wciąż jeszcze jest żywa i zdolna odpowiedzieć na wyzwania współczesności. Słowa Syracha przekazane pierwotnie w wersji hebrajskiej zostały przetłumaczone na grecki przez wnuka, który przybył do Aleksandrii ok. 132 r. za króla Ptolomeusza Euergetasa II. Księgi brak w kanonie hebrajskim.

MĄDROŚĆ CZYLI PRAWO • Czytamy 24 rozdział Księgi Syracha, który należy do I części (1,1-43,33), opisującej mędrca i prawdziwą mądrość. W Syr 24 rozpoczyna się mowa pochwalna mądrości (ww. 1-22), która ostatecznie zawiera się w Księdze Prawa (ww. 23-29). W kolejnym rozdziale znajdziemy już różniące się stylem tzw. “przysłowia liczbowe” (Syr 25).

MĄDROŚĆ ZSTĘPUJE NA ZIEMIĘ • W pierwszym czytaniu Mądrość przedstawia się jako ta, która wychwala samą siebie i przemawia na zgromadzeniu Najwyższego (ww. 1-2). To mądrość Boża, którą został obdarzony każdy człowiek wierzący. Jej zamieszkiwanie: w Izraelu, w Jerozolimie, na Syjonie – w świątyni Pana (ww. 8-12) oznacza że Mądrość Boża zstąpiła na ziemię i objawiła się w Izraelu. To ona zainspirowała wielkiego Salomona do wybudowania świątyni, ona stoi za liturgią i czcią oddawaną Bogu na Syjonie. Przede wszystkim jednak to ona ukrywa się w miłości i Prawie Bożym, które z Jerozolimy promieniują na cały świat.

 

JESZCZE O PIERWSZYM CZYTANIU


Zadziwiające podobieństwo. Syrach opisuje jak w pewnym momencie historii Stwórca rozkazał Mądrości, aby rozbiła swój namiot w Jakubie i znalazła miejsce swojego odpoczynku w Izraelu (w. 8). Zaczęła pełnić swą służbę w świętym Przybytku (dosłownie: namiocie, skene) i mocno stanęła na Syjonie. W zadziwiająco podobnych słowach św. Jan będzie opisywał przyjście na świat Jezusa. Syn, Słowo Boże, istniejąc odwiecznie, w pewnym momencie historii przybierze ludzkie ciało i rozbije namiot wśród nas (skenoo w J 1,14). W Nim w nasz ludzki świat wkracza ucieleśniona mądrość Boża w swojej zachwycającej pełni. Mądrość Boża nie jest przywiązana do Syjonu i nie musi się już ukrywać za kamiennymi tablicami Tory. Przychodzi do wszystkich w ludzkim ciele, w żywym Słowie, w Chrystusie, który jest Mądrością i mocą Bożą (1 Kor 1,24).

 

CZY WIESZ, ŻE…


W Księdze Syracha Mądrość porównuje się do różnego gatunku drzew i krzewów (ww. 13-14) oraz do aromatycznych roślin (ww. 15-16):

• Mądrość jest jak cedr – długo rosnące, bardzo wytrzymałe drzewo, użyte przez Salomona do budowy świątyni (1 Krl 5,13).

• Jest jak cyprys– drzewo wiecznie zielone i bardzo aromatyczne. Służy nie tylko ozdobie, znajduje również zastosowanie przy budowie okrętów, domów, instrumentów muzycznych, a nawet przy mumifikacji.

• Mądrość jest jak palma, jak róża i platan – rosną one w miejscach zasobnych w wodę.

• Jest jak oliwka, która dochodzi swym wiekiem nawet do 6000 lat, jest niezwykle trudna do wycięcia, bo dookoła starego pnia z korzenia wciąż odbijają nowe pędy.

• Obrazy te podkreślają z jednej strony praktyczny charakter mądrości i jej towarzyszenie ludzkiej codzienności. Z drugiej strony porównanie „towarzyszki Boga” do aromatycznych roślin (cynamon, aspalat, mirra, galbanum), z których sporządza się perfumy i kadzidła, uwypukla jej bezinteresowne piękno, które ozdabia ludzkie życie i oddaje cześć Stwórcy. Aromaty, o których mówi się tutaj, są często sprowadzane w karawanach z Dalekiego Wschodu (cynamon,  galbanum) lub wydobywane z mięczaków z Morza Czerwonego (onyks). Mądrość wprowadza człowieka w tajemnice mórz, a jej królestwo wykracza daleko poza Izraela. Zaprasza do przygody, do poszukiwania i do odkrywania jej piękna.

 

CYTATY

Z niczym jej nie pomylisz: Mądrość wychwala sama siebie
Jest dostojna: chlubi się pośród swego ludu.
Ale nie jest pyszna: ukazuje się dumnie przed Jego potęgą

 


Wybierz 02, aby zobaczyć tekst psalmu

(Ps 147,12-15.19-20)

REFREN: Słowo Wcielone wśród nas zamieszkało

Chwal, Jerozolimo, Pana, wysławiaj twego Boga, Syjonie. Umacnia bowiem zawory bram twoich i błogosławi synom twoim w tobie.

Zapewnia pokój twoim granicom i wyborną pszenicą hojnie ciebie darzy. Śle swe polecenia na krańce ziemi i szybko mknie Jego słowo.

Oznajmił swoje słowo Jakubowi, Izraelowi ustawy swe i wyroki. Nie uczynił tego dla innych narodów. Nie oznajmił im swoich wyroków.

[01][02]

PSALM

Chwalcie PanaPs 147,12-15.19-20

PSALM 147 AUTOR: lewita • CZAS POWSTANIA: po 538 przed Chr.


HALLEL • Ps 147 należy do grupy pięciu utworów zamykających Psałterz, których cechą charakterystyczną jest wezwanie Alleluja  – chwalcie Pana (zamykający Hallel). Utwór ma cechy hymnu, bezinteresownej pieśni uwielbienia wykonywanej przez wspólnotę zebraną na liturgii w świątyni jerozolimskiej. Teologią nawiązuje do Deutero-Izajasza ukazując Boga Zbawcę i Stwórcę, troskliwego Ojca, który zbiera wygnańców i odbudowuje Jeruzalem, a równocześnie okrywa niebo chmurami i nadaje imiona gwiazdom. Izrael, który powrócił z wygnania i zanurzony w morzu pogan dziękuje w nim Bogu za nieustanną troskę i dar jego Słowa, które kreuje historię i podtrzymuje życie narodu wybranego.

SŁOWO WCIELONE • Psalm, który dziś usłyszymy, wysławia Boga, który posyła na ziemię swoje Słowo. To łączy go z Ewangelią, która opisuje Jezusa, żywe Słowo Boga, zstępujące na ziemię. W Słowie Boga, podtrzymującym świat w istnieniu i pełniącym Jego wolę, chrześcijanie mogą odczytać obraz Syna Bożego. On jest budowniczym nowej Jerozolimy, czyli Kościoła, bramą owiec i dawcą życia. On uzdrawia złamanych na duchu i przynosi nam trwały pokój.

 

CYTATY

Psalmista o nieprzejednanym Bogu: Umacnia bowiem zawory bram twoich

Któremu nie ujdzie uwadzę nic: Zapewnia pokój twoim granicom

Zwłaszcza Twój pusty brzuch: Wyborną pszenicą hojnie ciebie darzy.

 

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst II czytania

Czytanie z Listu świętego Pawła Apostoła do Efezjan

(Ef 1,3-6.15-18)

Niech będzie błogosławiony Bóg i Ojciec Pana naszego Jezusa Chrystusa; który napełnił nas wszelkim błogosławieństwem duchowym na wyżynach niebieskich - w Chrystusie. W Nim bowiem wybrał nas przez założeniem świata, abyśmy byli święci i nieskalani przed Jego obliczem. Z miłości przeznaczył nas dla siebie jako przybranych synów przez Jezusa Chrystusa, według postanowienia swej woli, ku chwale majestatu swej łaski, którą obdarzył nas w Umiłowanym. Przeto i ja, usłyszawszy o waszej wierze w Pana Jezusa i o miłości względem wszystkich świętych, nie zaprzestaję dziękczynienia, wspominając was w moich modlitwach. (Proszę w nich), aby Bóg Pana naszego Jezusa Chrystusa, Ojciec chwały, dał wam ducha mądrości i objawienia w głębszym poznaniu Jego samego. (Niech da) wam światłe oczy serca tak, byście wiedzieli, czym jest nadzieja waszego powołania, czym bogactwo chwały Jego dziedzictwa wśród świętych.

Oto Słowo Boże

[01][02]

 

DRUGIE CZYTANIE

Powołanie i chwałaEf 1,3-6.15-18

LIST DO EfezjanNADAWCA: św. Paweł lub uczeń z jego szkoły • SKĄD: Rzym lub w przypadku ucznia inne nieznane miejsce • DATA: między 58-62 lub po 62 r. •  ADRESACI: chrześcijanie w Efezie/inne wspólnoty chrześcijańskie


LIST O KOŚCIELE • Pawłowy List do Efezjan według tradycji wyszedł spod ręki samego Apostoła, w końcowym okresie jego życia, podczas pierwszego uwięzienia w Rzymie. Alternatywna interpretacja mówi o tym, że został skomponowany przez ucznia z Pawłowej szkoły, który rozwija myśl apostoła. Świadczyłby o tym styl listu, czy też nieco odmienna od tzw. niekwestionowanych listów Pawła teologia. Autor Listu do Efezjan skupia się przede wszystkim na Kościele. Opisuje go jako uniwersalny i kosmiczny; swoje miejsce znajduje w nim Izrael i wszystkie narody • List dzieli się na dwie części • pierwsze trzy rozdziały prezentują misterium Chrystusa w Kościele • Ostatnie 3 rozdziały to wnioski praktyczne.

BOŻY PLAN • Pierwszy rozdział Listu do Efezjan to hymn dziękczynienia za plan Boży, który wypełnił się względem nas w Chrystusie. Dzięki Niemu jesteśmy przybranymi dziećmi Boga, synami w Umiłowanym, odkupionymi przez Jego krew i przeznaczonymi do życia wiecznego. W Nim także usłyszeliśmy Ewangelię zbawienia i zostaliśmy naznaczeni pieczęcią Ducha Świętego. Po hymnie zaczyna się modlitwa, w której apostoł prosi Boga, aby wspólnota w Efezie zrozumiała czym jest nadzieja ich powołania i jak wielką jest chwała, która została im ofiarowana.

MODLITWA ZA WSPÓLNOTĘ • Fragment odczytywany podczas dzisiejszej liturgii należy do otwierającego list błogosławieństwa (berakah). Jest ono skierowane ku Bogu Ojcu, który pobłogosławił, gr. eulogeo, nas, chrześcijan wszelkim błogosławieństwem duchowym (eulogia) na wyżynach niebieskich w swoim Synu (w. 3). Opisuje się je w ww. 3-6. W ww. 15-18 autor chwali swych adresatów za świadectwo ich wiary (pistis) i miłości (agape) wobec świętych, czyli współbraci wierzących w Chrystusa. Dziękczynienie przeplata się w tej modlitwie z prośbą za wspólnotę, aby ubogacona duchem mądrości dochodziła do coraz głębszego poznania Boga i coraz pełniejszego zrozumienia nadziei swego powołania, którą jest nieprzemijające dziedzictwo pośród świętych w jego królestwie.

 

 

TRANSLATOR


• Niech będzie błogosławiony Bóg i Ojciec Pana naszego Jezusa Chrystusa, On napełnił nas wszelkim błogosławieństwem duchowym na wyżynach niebieskich – w Chrystusie. Wyżyny niebieskie (epourania) • to niebo jako fenomen astronomiczny, ale także obszar należący do sfery Boskiej, siedziba istot duchowych i skarbiec Bożych tajemnic. Tam właśnie, jeszcze przed założeniem świata, Bóg rozpoczyna realizację swego planu wobec nas.

• W Nim bowiem wybrał nas przez założeniem świata, abyśmy byli święci i nieskalani przed Jego obliczem. Przed stworzeniem kosmosu Bóg wybrał nas do świętości (hagioi), czyli do uczestniczenia w swojej naturze i do bycia bez skazy (amomoi). Terminy te wyraźnie nawiązują do kultu ST i do tego, że jako chrześcijanie jesteśmy szczególną Bożą własnością i chwałą (w. 4). Bóg kocha nas i myśli o nas i wyznacza nam misję, zanim jeszcze powstanie materialny świat.

Z miłości przeznaczył nas dla siebie jako przybranych synów przez Jezusa Chrystusa, według postanowienia swej woli. Przeznaczenie • ponadczasowy plan Boga wobec nas opisywany jest dalej jako „przeznaczenie” (prooridzo) do bycia synami Bożymi (w. 5). Przeznaczenie nie ma tu nic wspólnego z greckim Fatum. Działającym jest nie ślepy los, lecz kochający Bóg i jego Syn. Determinacja ludzkiego życia jest bardzo ogólna i jak najbardziej pozytywna. Dotyczy uczynienia nas dziećmi Bożymi i uwielbienia Jezusa, Umiłowanego, przez którego spływa na nas cały ogrom Bożej łaski (ww. 5 i 6).

 

CYTATY


Paweł do tych, którzy czują pustkę: Napełnił nas wszelkim błogosławieństwem duchowym
Do tych, którzy czuja się przypadkowi, niezauważeni, niechciani: W Nim bowiem wybrał nas przez założeniem świata
Bo są ważni: Niech da wam światłe oczy serca tak, byście wiedzieli, czym jest nadzieja waszego powołania

 

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst Ewangelii

Słowa Ewangelii wg św. Jana

(J 1,1-18)

Na początku było Słowo, a Słowo było u Boga, i Bogiem było Słowo. Ono było na początku u Boga. Wszystko przez Nie się stało, a bez Niego nic się nie stało, co się stało. W Nim było życie, a życie było światłością ludzi, a światłość w ciemności świeci i ciemność jej nie ogarnęła. Pojawił się człowiek posłany przez Boga - Jan mu było na imię. Przyszedł on na świadectwo, aby zaświadczyć o światłości, by wszyscy uwierzyli przez niego. Nie był on światłością, lecz /posłanym/, aby zaświadczyć o światłości. Była światłość prawdziwa, która oświeca każdego człowieka, gdy na świat przychodzi. Na świecie było /Słowo/, a świat stał się przez Nie, lecz świat Go nie poznał. Przyszło do swojej własności, a swoi Go nie przyjęli. Wszystkim tym jednak, którzy Je przyjęli, dało moc, aby się stali dziećmi Bożymi, tym, którzy wierzą w imię Jego - którzy ani z krwi, ani z żądzy ciała, ani z woli męża, ale z Boga się narodzili. A Słowo stało się ciałem i zamieszkało wśród nas. I oglądaliśmy Jego chwałę, chwałę, jaką Jednorodzony otrzymuje od Ojca, pełen łaski i prawdy. Jan daje o Nim świadectwo i głośno woła w słowach: Ten był, o którym powiedziałem: Ten, który po mnie idzie, przewyższył mnie godnością, gdyż był wcześniej ode mnie. Z Jego pełności wszyscyśmy otrzymali - łaskę po łasce. Podczas gdy Prawo zostało nadane przez Mojżesza, łaska i prawda przyszły przez Jezusa Chrystusa. Boga nikt nigdy nie widział, Ten Jednorodzony Bóg, który jest w łonie Ojca, /o Nim/ pouczył.

Oto Słowo Pańskie

[01][02]

 

EWANGELIA

Bogiem było SłowoJ 1,1-18

EWANGELISTA: Jan • CZAS POWSTANIA:  90 r.
KATEGORIA: hymn


EWANGELIA MISTYCZNA • Ewangelia wg św. Jana to jedno z najmłodszych pism Nowego Testamentu i najpóźniejsza z Ewangelii. Została napisana przez Jana, a następnie zredagowana przez jego uczniów ok. 90 r. Księga zdecydowanie różni się od pozostałych Ewangelii. Jana interesuje nie tyle chronologia życia Pana, co misterium Jego osoby. To Ewangelia mistyczna, spisana przez umiłowanego ucznia, który spoczywał na piersi Jezusa. Dzieło dzieli się na dwie części: • objawienie się Jezusa w znakach (rozdz. 1-12) oraz • opis Męki Pańskiej (rozdz. 13-20) zakończone podwójnym epilogiem.

SŁOWO I GŁOS • Dzisiejszy fragment pochodzi z pierwszego rozdziału Ewangelii Jana. Jego pierwsza część to tzw. hymn o Logosie, wczesnochrześcijański utwór opisujący misję przychodzącego z wysoka Chrystusa, Bożego Słowa (J 1,1-18) • Po prologu, który od otaczających go tekstów różni się obrazami i poetyckim charakterem, rozpoczyna się narracja o Janie Chrzcicielu (J 1,19-34). Wskazuje on nadchodzącego Mesjasza (J 1,29) i sprawia, że idą za Nim jego dotychczasowi uczniowie (J 1,35-37). Jezus to Słowo Boże, zstępujące z nieba; Jan jest głosem, który Je zapowiada.

 


JESZCZE O EWANGELII


Prolog Jana przedstawia historię Wcielenia inaczej niż Łukasz i Mateusz, przenosi ją w perspektywę kosmiczną. Droga Jednorodzonego rozpoczyna się przed ziemskim czasem, w przestrzeni nieba,  o której mówi drugie czytanie (J 1,3; Hbr 1,2). Trzy pierwsze wersy swego hymnu-prologu, odsłaniają nam trzy prawdy Wcielenia:

• Prawda o Ojcu i Synu, czyli zbawia nas miłość • Na początku było Słowo, a Słowo było u Boga (…) Ono było na początku u Boga. Syn, który żyje z Ojcem w przestrzeni nieba jest u siebie, u Boga, zwrócony nieustannie twarzą ku Niemu (patrz Translator). W ten sposób Ewangelista podkreśla, że to właśnie miłość – nie wszechmoc ani boski geniusz – są charakterystyczne dla Syna Bożego. Przyjdzie On na świat obdarty z wszechmocy, a bogaty tylko w Miłość. Boża miłość jako jedyna ma moc zbawić człowieka.

• Prawda o nas, czyli zależni od Boga • Wszystko przez nie (przez Słowo Boże) się stało,  bez Niego nic się nie stało, co się stało. Nie ma rozwodu pomiędzy niebem i ziemią, światem materialnym i duchowym. Są jak dwa płuca, dwie komory serca, stworzone przez tego samego Boga, który troszczy się o swoje stworzenie. Jeśli rozdzielamy te dwa światy, ziemski jest skazany na obumieranie. Bóg Stwórca jest także Bogiem Zbawcą.

• Prawda o Chrystusie, czyli więcej niż dziecko • Centrum i absolutne serce pierwszych trzech wersetów, to słowa Bogiem było Słowo (aby to podkreślić, Jan zmienia nawet szyk wyrazów). Ten, który przychodzi na świat jako człowiek, to nie Cudotwórca ani Nauczyciel; małe dziecko to Wcielony Bóg. Przychodzi wydać walkę zaciskającej się wokół człowieka pętli ciemności, grzechu i śmierci (J 1,4-5). Przynosi nam zwycięską Światłość, wygrywa dla nas życie wieczne (J 1,5). Nie zapominajmy o tym świętując Boże Narodzenie.

 

TRANSLATOR


• Na początku było Słowo, a Słowo było u Boga i Bogiem było Słowo. Greckie en arche (na początku, J 1,1) przywodzi na myśl pierwsze słowa Księgi Rodzaju na początku Bóg stworzył niebo i ziemię. Oznacza nie chronologiczny, ale absolutny początek, zasadę wszystkiego, a raczej osobę, od której wszystko się zaczyna. Syn Boży, który rodzi się jako człowiek w Betlejem, to ten sam Bóg, który jest racją i zasadą istnienia świata, który wydobył go z chaosu i niebytu.

• Ono było na początku u Boga Słowo-Syn było zawsze u Boga, a raczej – jak pisze Jan – było zwrócone twarzą ku Bogu (pros ton theon, J 1,2), było Jego Słowem, byli sobie bliscy jak matka i dziecko.

 


CYTATY


Od czego by tu zacząć?: Na początku było Słowo
Jan pisze, jak ważne jest Słowo: Wszystko przez Nie się stało
Pojemne i życiodajne: W Nim było życie, a życie było światłością ludzi

 

TWEETY





 

STO SŁÓW


Im bardziej oddalamy się od samego dnia Bożego Narodzenia, tym bardziej dociera do nas prawda, że to, co wydarzyło się w Betlejem, przekracza słodką, rodzinną sielankę.

Nad małą, zapomnianą miejscowością, w której w ciszy nocy przyszedł na świat Mesjasz, wstaje nowy dzień. Odchodzą pasterze, odpłynęły już w stronę nieba wyśpiewujące swoje niebiańskie Gloria anioły. Wpatrując się w stajenkę, nie dostrzegamy tam już malutkiego Dzieciątka z pochylonymi nad nim Maryją i Józefem. Betlejem wypełnia nieziemski blask.

Na ziemię zstąpiła Wcielona Boża Mądrość, przyszło do nas Odwieczne Słowo Boże. Syn Boży przyszedł na świat obdarty z wszechmocy, a bogaty tylko w Miłość. Bo Boża miłość jako jedyna ma moc zbawić człowieka.

Zgodnie z tym ponadczasowym planem Bożym, zostaliśmy przeznaczeni na Jego synów.

 

 


Jeśli podobają Ci się nasze artykuły, możesz nas wesprzeć:

Wesprzyj nas
ks. Marcin Kowalski

ks. Marcin Kowalski

Doktor nauk biblijnych, wykładowca KUL oraz WSD w Kielcach. Sekretarz czasopism biblijnych The Biblical Annals oraz Verbum Vitae. Uczestnik programów radiowych i telewizyjnych popularyzujących Biblię: W Namiocie Słowa, Szukając Słowa Bożego, Telewizyjny Uniwersytet Biblijny (Radio Maryja i Telewizja Trwam). Moderator Dzieła Biblijnego Diecezji Kieleckiej.

Zobacz inne artykuły tego autora >
ks. Piotr Rymuza

ks. Piotr Rymuza

Zobacz inne artykuły tego autora >
Show comments
ks. Marcin Kowalski
ks. Marcin
Kowalski
zobacz artykuly tego autora >
ks. Piotr Rymuza
ks. Piotr
Rymuza
zobacz artykuly tego autora >