Jutro Niedziela – II po Narodzeniu Pańskim C

Syn Boży przyszedł obdarty z wszechmocy, bogaty tylko w Miłość. Jesteś gotowy, by być synem Bożym?

ks. Marcin Kowalski
ks. Marcin
Kowalski
zobacz artykuly tego autora >
ks. Piotr Rymuza
ks. Piotr
Rymuza
zobacz artykuly tego autora >

PUNKT WYJŚCIA


• II NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM • Rok C • KOLEKTA: Modlimy się, aby Wszechmogący Bóg napełnił cały świat Swoją chwałą i ukazał się wszystkim narodom w blasku Swojej prawdy • CZYTANIA: Mądrość Syracha 24,1-2.8-12; Psalm 147,12-15.19-20;  List św. Pawła do Efezjan 1, 3-6.15-18; Ewangelia wg św. Jana 1,1-18

 

• CHMURA SŁOWA •

cs7

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst I czytania

Czytanie z Księgi Syracydesa

(Syr 24,1-2.8-12)

Mądrość wychwala sama siebie, chlubi się pośród swego ludu. Otwiera swe usta na zgromadzeniu Najwyższego i ukazuje się dumnie przed Jego potęgą. Wtedy przykazał mi Stwórca wszystkiego, Ten, co mnie stworzył, wyznaczył mi mieszkanie i rzekł: W Jakubie rozbij namiot i w Izraelu obejmij dziedzictwo! Przed wiekami, na samym początku mię stworzył i już nigdy istnieć nie przestanę. W świętym Przybytku, w Jego obecności, zaczęłam pełnić świętą służbę i przez to na Syjonie mocno stanęłam. Podobnie w mieście umiłowanym dał mi odpoczynek, w Jeruzalem jest moja władza. Zapuściłam korzenie w sławnym narodzie, w posiadłości Pana, w Jego dziedzictwie.

Oto Słowo Boże

[01][02]

PIERWSZE CZYTANIE

Mądrość zstępuje na ziemięSyr 24,1-2.8-12

MĄDROŚĆ SYRACHA • AUTOR: Jezus, syn Syracha • CZAS POWSTANIA: ok. 190 r. przed Chr.


KSIĘGA JEZUSA, SYNA SYRACHA • Mądrość Jezusa, syna Eleazara, syna Syracha, tak brzmi pełny tytuł księgi, z której pochodzi pierwsze czytanie. Autor był mędrcem, prawdopodobnie prowadził szkołę w Jerozolimie, ok. 180 r. przed Chrystusem. Adresatami jego pouczeń są uczniowie jego szkoły i wszyscy, którzy chcą zdobywać wiedzę. Syrach nazywa ich swoimi synami (2,1; 3,17; 4,1). Autor prologu stwierdza, że księga adresowana jest także do tych, którzy chcą pogłębić swoją więź z Panem przez Prawo oraz do tych, którzy żyjąc na obczyźnie, do Prawa chcą dostosować swoje obyczaje. Księga uczy, że religia przodków wciąż jeszcze jest żywa i zdolna odpowiedzieć na wyzwania współczesności. Słowa Syracha przekazane pierwotnie w wersji hebrajskiej zostały przetłumaczone na grecki przez wnuka, który przybył do Aleksandrii ok. 132 r. za króla Ptolomeusza Euergetasa II. Księgi brak w kanonie hebrajskim.

MĄDROŚĆ CZYLI PRAWO • Czytamy 24 rozdział Księgi Syracha, który należy do I części (1,1-43,33), opisującej mędrca i prawdziwą mądrość. W Syr 24 rozpoczyna się mowa pochwalna mądrości (ww. 1-22), która ostatecznie zawiera się w Księdze Prawa (ww. 23-29). W kolejnym rozdziale znajdziemy już różniące się stylem tzw. “przysłowia liczbowe” (Syr 25).

MĄDROŚĆ ZSTĘPUJE NA ZIEMIĘ • W pierwszym czytaniu Mądrość przedstawia się jako ta, która wychwala samą siebie i przemawia na zgromadzeniu Najwyższego (ww. 1-2). To mądrość Boża, którą został obdarzony każdy człowiek wierzący. Jej zamieszkiwanie: w Izraelu, w Jerozolimie, na Syjonie – w świątyni Pana (ww. 8-12) oznacza że Mądrość Boża zstąpiła na ziemię i objawiła się w Izraelu. To ona zainspirowała wielkiego Salomona do wybudowania świątyni, ona stoi za liturgią i czcią oddawaną Bogu na Syjonie. Przede wszystkim jednak to ona ukrywa się w miłości i Prawie Bożym, które z Jerozolimy promieniują na cały świat.

 

JESZCZE O PIERWSZYM CZYTANIU


Zadziwiające podobieństwo. Syrach opisuje jak w pewnym momencie historii Stwórca rozkazał Mądrości, aby rozbiła swój namiot w Jakubie i znalazła miejsce swojego odpoczynku w Izraelu (w. 8). Zaczęła pełnić swą służbę w świętym Przybytku (dosłownie: namiocie, skene) i mocno stanęła na Syjonie. W zadziwiająco podobnych słowach św. Jan będzie opisywał przyjście na świat Jezusa. Syn, Słowo Boże, istniejąc odwiecznie, w pewnym momencie historii przybierze ludzkie ciało i rozbije namiot wśród nas (skenoo w J 1,14). W Nim w nasz ludzki świat wkracza ucieleśniona mądrość Boża w swojej zachwycającej pełni. Mądrość Boża nie jest przywiązana do Syjonu i nie musi się już ukrywać za kamiennymi tablicami Tory. Przychodzi do wszystkich w ludzkim ciele, w żywym Słowie, w Chrystusie, który jest Mądrością i mocą Bożą (1 Kor 1,24).

 

CZY WIESZ, ŻE…


W Księdze Syracha Mądrość porównuje się do różnego gatunku drzew i krzewów (ww. 13-14) oraz do aromatycznych roślin (ww. 15-16):

• Mądrość jest jak cedr – długo rosnące, bardzo wytrzymałe drzewo, użyte przez Salomona do budowy świątyni (1 Krl 5,13).

• Jest jak cyprys– drzewo wiecznie zielone i bardzo aromatyczne. Służy nie tylko ozdobie, znajduje również zastosowanie przy budowie okrętów, domów, instrumentów muzycznych, a nawet przy mumifikacji.

• Mądrość jest jak palma, jak róża i platan – rosną one w miejscach zasobnych w wodę.

• Jest jak oliwka, która dochodzi swym wiekiem nawet do 6000 lat, jest niezwykle trudna do wycięcia, bo dookoła starego pnia z korzenia wciąż odbijają nowe pędy.

• Obrazy te podkreślają z jednej strony praktyczny charakter mądrości i jej towarzyszenie ludzkiej codzienności. Z drugiej strony porównanie „towarzyszki Boga” do aromatycznych roślin (cynamon, aspalat, mirra, galbanum), z których sporządza się perfumy i kadzidła, uwypukla jej bezinteresowne piękno, które ozdabia ludzkie życie i oddaje cześć Stwórcy. Aromaty, o których mówi się tutaj, są często sprowadzane w karawanach z Dalekiego Wschodu (cynamon,  galbanum) lub wydobywane z mięczaków z Morza Czerwonego (onyks). Mądrość wprowadza człowieka w tajemnice mórz, a jej królestwo wykracza daleko poza Izraela. Zaprasza do przygody, do poszukiwania i do odkrywania jej piękna.

 

CYTATY

Z niczym jej nie pomylisz: Mądrość wychwala sama siebie
Jest dostojna: chlubi się pośród swego ludu.
Ale nie jest pyszna: ukazuje się dumnie przed Jego potęgą

 


Wybierz 02, aby zobaczyć tekst psalmu

(Ps 147,12-15.19-20)

REFREN: Słowo Wcielone wśród nas zamieszkało

Chwal, Jerozolimo, Pana, wysławiaj twego Boga, Syjonie. Umacnia bowiem zawory bram twoich i błogosławi synom twoim w tobie.

Zapewnia pokój twoim granicom i wyborną pszenicą hojnie ciebie darzy. Śle swe polecenia na krańce ziemi i szybko mknie Jego słowo.

Oznajmił swoje słowo Jakubowi, Izraelowi ustawy swe i wyroki. Nie uczynił tego dla innych narodów. Nie oznajmił im swoich wyroków.

[01][02]

PSALM

Chwalcie PanaPs 147,12-15.19-20

PSALM 147 AUTOR: lewita • CZAS POWSTANIA: po 538 przed Chr.


HALLEL • Ps 147 należy do grupy pięciu utworów zamykających Psałterz, których cechą charakterystyczną jest wezwanie Alleluja  – chwalcie Pana (zamykający Hallel). Utwór ma cechy hymnu, bezinteresownej pieśni uwielbienia wykonywanej przez wspólnotę zebraną na liturgii w świątyni jerozolimskiej. Teologią nawiązuje do Deutero-Izajasza ukazując Boga Zbawcę i Stwórcę, troskliwego Ojca, który zbiera wygnańców i odbudowuje Jeruzalem, a równocześnie okrywa niebo chmurami i nadaje imiona gwiazdom. Izrael, który powrócił z wygnania i zanurzony w morzu pogan dziękuje w nim Bogu za nieustanną troskę i dar jego Słowa, które kreuje historię i podtrzymuje życie narodu wybranego.

SŁOWO WCIELONE • Psalm, który dziś usłyszymy, wysławia Boga, który posyła na ziemię swoje Słowo. To łączy go z Ewangelią, która opisuje Jezusa, żywe Słowo Boga, zstępujące na ziemię. W Słowie Boga, podtrzymującym świat w istnieniu i pełniącym Jego wolę, chrześcijanie mogą odczytać obraz Syna Bożego. On jest budowniczym nowej Jerozolimy, czyli Kościoła, bramą owiec i dawcą życia. On uzdrawia złamanych na duchu i przynosi nam trwały pokój.

 

CYTATY

Psalmista o nieprzejednanym Bogu: Umacnia bowiem zawory bram twoich

Któremu nie ujdzie uwadzę nic: Zapewnia pokój twoim granicom

Zwłaszcza Twój pusty brzuch: Wyborną pszenicą hojnie ciebie darzy.

 

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst II czytania

Czytanie z Listu świętego Pawła Apostoła do Efezjan

(Ef 1,3-6.15-18)

Niech będzie błogosławiony Bóg i Ojciec Pana naszego Jezusa Chrystusa; który napełnił nas wszelkim błogosławieństwem duchowym na wyżynach niebieskich - w Chrystusie. W Nim bowiem wybrał nas przez założeniem świata, abyśmy byli święci i nieskalani przed Jego obliczem. Z miłości przeznaczył nas dla siebie jako przybranych synów przez Jezusa Chrystusa, według postanowienia swej woli, ku chwale majestatu swej łaski, którą obdarzył nas w Umiłowanym. Przeto i ja, usłyszawszy o waszej wierze w Pana Jezusa i o miłości względem wszystkich świętych, nie zaprzestaję dziękczynienia, wspominając was w moich modlitwach. (Proszę w nich), aby Bóg Pana naszego Jezusa Chrystusa, Ojciec chwały, dał wam ducha mądrości i objawienia w głębszym poznaniu Jego samego. (Niech da) wam światłe oczy serca tak, byście wiedzieli, czym jest nadzieja waszego powołania, czym bogactwo chwały Jego dziedzictwa wśród świętych.

Oto Słowo Boże

[01][02]

 

DRUGIE CZYTANIE

Powołanie i chwałaEf 1,3-6.15-18

LIST DO EfezjanNADAWCA: św. Paweł lub uczeń z jego szkoły • SKĄD: Rzym lub w przypadku ucznia inne nieznane miejsce • DATA: między 58-62 lub po 62 r. •  ADRESACI: chrześcijanie w Efezie/inne wspólnoty chrześcijańskie


LIST O KOŚCIELE • Pawłowy List do Efezjan według tradycji wyszedł spod ręki samego Apostoła, w końcowym okresie jego życia, podczas pierwszego uwięzienia w Rzymie. Alternatywna interpretacja mówi o tym, że został skomponowany przez ucznia z Pawłowej szkoły, który rozwija myśl apostoła. Świadczyłby o tym styl listu, czy też nieco odmienna od tzw. niekwestionowanych listów Pawła teologia. Autor Listu do Efezjan skupia się przede wszystkim na Kościele. Opisuje go jako uniwersalny i kosmiczny; swoje miejsce znajduje w nim Izrael i wszystkie narody • List dzieli się na dwie części • pierwsze trzy rozdziały prezentują misterium Chrystusa w Kościele • Ostatnie 3 rozdziały to wnioski praktyczne.

BOŻY PLAN • Pierwszy rozdział Listu do Efezjan to hymn dziękczynienia za plan Boży, który wypełnił się względem nas w Chrystusie. Dzięki Niemu jesteśmy przybranymi dziećmi Boga, synami w Umiłowanym, odkupionymi przez Jego krew i przeznaczonymi do życia wiecznego. W Nim także usłyszeliśmy Ewangelię zbawienia i zostaliśmy naznaczeni pieczęcią Ducha Świętego. Po hymnie zaczyna się modlitwa, w której apostoł prosi Boga, aby wspólnota w Efezie zrozumiała czym jest nadzieja ich powołania i jak wielką jest chwała, która została im ofiarowana.

MODLITWA ZA WSPÓLNOTĘ • Fragment odczytywany podczas dzisiejszej liturgii należy do otwierającego list błogosławieństwa (berakah). Jest ono skierowane ku Bogu Ojcu, który pobłogosławił, gr. eulogeo, nas, chrześcijan wszelkim błogosławieństwem duchowym (eulogia) na wyżynach niebieskich w swoim Synu (w. 3). Opisuje się je w ww. 3-6. W ww. 15-18 autor chwali swych adresatów za świadectwo ich wiary (pistis) i miłości (agape) wobec świętych, czyli współbraci wierzących w Chrystusa. Dziękczynienie przeplata się w tej modlitwie z prośbą za wspólnotę, aby ubogacona duchem mądrości dochodziła do coraz głębszego poznania Boga i coraz pełniejszego zrozumienia nadziei swego powołania, którą jest nieprzemijające dziedzictwo pośród świętych w jego królestwie.

 

 

TRANSLATOR


• Niech będzie błogosławiony Bóg i Ojciec Pana naszego Jezusa Chrystusa, On napełnił nas wszelkim błogosławieństwem duchowym na wyżynach niebieskich – w Chrystusie. Wyżyny niebieskie (epourania) • to niebo jako fenomen astronomiczny, ale także obszar należący do sfery Boskiej, siedziba istot duchowych i skarbiec Bożych tajemnic. Tam właśnie, jeszcze przed założeniem świata, Bóg rozpoczyna realizację swego planu wobec nas.

• W Nim bowiem wybrał nas przez założeniem świata, abyśmy byli święci i nieskalani przed Jego obliczem. Przed stworzeniem kosmosu Bóg wybrał nas do świętości (hagioi), czyli do uczestniczenia w swojej naturze i do bycia bez skazy (amomoi). Terminy te wyraźnie nawiązują do kultu ST i do tego, że jako chrześcijanie jesteśmy szczególną Bożą własnością i chwałą (w. 4). Bóg kocha nas i myśli o nas i wyznacza nam misję, zanim jeszcze powstanie materialny świat.

Z miłości przeznaczył nas dla siebie jako przybranych synów przez Jezusa Chrystusa, według postanowienia swej woli. Przeznaczenie • ponadczasowy plan Boga wobec nas opisywany jest dalej jako „przeznaczenie” (prooridzo) do bycia synami Bożymi (w. 5). Przeznaczenie nie ma tu nic wspólnego z greckim Fatum. Działającym jest nie ślepy los, lecz kochający Bóg i jego Syn. Determinacja ludzkiego życia jest bardzo ogólna i jak najbardziej pozytywna. Dotyczy uczynienia nas dziećmi Bożymi i uwielbienia Jezusa, Umiłowanego, przez którego spływa na nas cały ogrom Bożej łaski (ww. 5 i 6).

 

CYTATY


Paweł do tych, którzy czują pustkę: Napełnił nas wszelkim błogosławieństwem duchowym
Do tych, którzy czuja się przypadkowi, niezauważeni, niechciani: W Nim bowiem wybrał nas przez założeniem świata
Bo są ważni: Niech da wam światłe oczy serca tak, byście wiedzieli, czym jest nadzieja waszego powołania

 

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst Ewangelii

Słowa Ewangelii wg św. Jana

(J 1,1-18)

Na początku było Słowo, a Słowo było u Boga, i Bogiem było Słowo. Ono było na początku u Boga. Wszystko przez Nie się stało, a bez Niego nic się nie stało, co się stało. W Nim było życie, a życie było światłością ludzi, a światłość w ciemności świeci i ciemność jej nie ogarnęła. Pojawił się człowiek posłany przez Boga - Jan mu było na imię. Przyszedł on na świadectwo, aby zaświadczyć o światłości, by wszyscy uwierzyli przez niego. Nie był on światłością, lecz /posłanym/, aby zaświadczyć o światłości. Była światłość prawdziwa, która oświeca każdego człowieka, gdy na świat przychodzi. Na świecie było /Słowo/, a świat stał się przez Nie, lecz świat Go nie poznał. Przyszło do swojej własności, a swoi Go nie przyjęli. Wszystkim tym jednak, którzy Je przyjęli, dało moc, aby się stali dziećmi Bożymi, tym, którzy wierzą w imię Jego - którzy ani z krwi, ani z żądzy ciała, ani z woli męża, ale z Boga się narodzili. A Słowo stało się ciałem i zamieszkało wśród nas. I oglądaliśmy Jego chwałę, chwałę, jaką Jednorodzony otrzymuje od Ojca, pełen łaski i prawdy. Jan daje o Nim świadectwo i głośno woła w słowach: Ten był, o którym powiedziałem: Ten, który po mnie idzie, przewyższył mnie godnością, gdyż był wcześniej ode mnie. Z Jego pełności wszyscyśmy otrzymali - łaskę po łasce. Podczas gdy Prawo zostało nadane przez Mojżesza, łaska i prawda przyszły przez Jezusa Chrystusa. Boga nikt nigdy nie widział, Ten Jednorodzony Bóg, który jest w łonie Ojca, /o Nim/ pouczył.

Oto Słowo Pańskie

[01][02]

 

EWANGELIA

Bogiem było SłowoJ 1,1-18

EWANGELISTA: Jan • CZAS POWSTANIA:  90 r.
KATEGORIA: hymn


EWANGELIA MISTYCZNA • Ewangelia wg św. Jana to jedno z najmłodszych pism Nowego Testamentu i najpóźniejsza z Ewangelii. Została napisana przez Jana, a następnie zredagowana przez jego uczniów ok. 90 r. Księga zdecydowanie różni się od pozostałych Ewangelii. Jana interesuje nie tyle chronologia życia Pana, co misterium Jego osoby. To Ewangelia mistyczna, spisana przez umiłowanego ucznia, który spoczywał na piersi Jezusa. Dzieło dzieli się na dwie części: • objawienie się Jezusa w znakach (rozdz. 1-12) oraz • opis Męki Pańskiej (rozdz. 13-20) zakończone podwójnym epilogiem.

SŁOWO I GŁOS • Dzisiejszy fragment pochodzi z pierwszego rozdziału Ewangelii Jana. Jego pierwsza część to tzw. hymn o Logosie, wczesnochrześcijański utwór opisujący misję przychodzącego z wysoka Chrystusa, Bożego Słowa (J 1,1-18) • Po prologu, który od otaczających go tekstów różni się obrazami i poetyckim charakterem, rozpoczyna się narracja o Janie Chrzcicielu (J 1,19-34). Wskazuje on nadchodzącego Mesjasza (J 1,29) i sprawia, że idą za Nim jego dotychczasowi uczniowie (J 1,35-37). Jezus to Słowo Boże, zstępujące z nieba; Jan jest głosem, który Je zapowiada.

 


JESZCZE O EWANGELII


Prolog Jana przedstawia historię Wcielenia inaczej niż Łukasz i Mateusz, przenosi ją w perspektywę kosmiczną. Droga Jednorodzonego rozpoczyna się przed ziemskim czasem, w przestrzeni nieba,  o której mówi drugie czytanie (J 1,3; Hbr 1,2). Trzy pierwsze wersy swego hymnu-prologu, odsłaniają nam trzy prawdy Wcielenia:

• Prawda o Ojcu i Synu, czyli zbawia nas miłość • Na początku było Słowo, a Słowo było u Boga (…) Ono było na początku u Boga. Syn, który żyje z Ojcem w przestrzeni nieba jest u siebie, u Boga, zwrócony nieustannie twarzą ku Niemu (patrz Translator). W ten sposób Ewangelista podkreśla, że to właśnie miłość – nie wszechmoc ani boski geniusz – są charakterystyczne dla Syna Bożego. Przyjdzie On na świat obdarty z wszechmocy, a bogaty tylko w Miłość. Boża miłość jako jedyna ma moc zbawić człowieka.

• Prawda o nas, czyli zależni od Boga • Wszystko przez nie (przez Słowo Boże) się stało,  bez Niego nic się nie stało, co się stało. Nie ma rozwodu pomiędzy niebem i ziemią, światem materialnym i duchowym. Są jak dwa płuca, dwie komory serca, stworzone przez tego samego Boga, który troszczy się o swoje stworzenie. Jeśli rozdzielamy te dwa światy, ziemski jest skazany na obumieranie. Bóg Stwórca jest także Bogiem Zbawcą.

• Prawda o Chrystusie, czyli więcej niż dziecko • Centrum i absolutne serce pierwszych trzech wersetów, to słowa Bogiem było Słowo (aby to podkreślić, Jan zmienia nawet szyk wyrazów). Ten, który przychodzi na świat jako człowiek, to nie Cudotwórca ani Nauczyciel; małe dziecko to Wcielony Bóg. Przychodzi wydać walkę zaciskającej się wokół człowieka pętli ciemności, grzechu i śmierci (J 1,4-5). Przynosi nam zwycięską Światłość, wygrywa dla nas życie wieczne (J 1,5). Nie zapominajmy o tym świętując Boże Narodzenie.

 

TRANSLATOR


• Na początku było Słowo, a Słowo było u Boga i Bogiem było Słowo. Greckie en arche (na początku, J 1,1) przywodzi na myśl pierwsze słowa Księgi Rodzaju na początku Bóg stworzył niebo i ziemię. Oznacza nie chronologiczny, ale absolutny początek, zasadę wszystkiego, a raczej osobę, od której wszystko się zaczyna. Syn Boży, który rodzi się jako człowiek w Betlejem, to ten sam Bóg, który jest racją i zasadą istnienia świata, który wydobył go z chaosu i niebytu.

• Ono było na początku u Boga Słowo-Syn było zawsze u Boga, a raczej – jak pisze Jan – było zwrócone twarzą ku Bogu (pros ton theon, J 1,2), było Jego Słowem, byli sobie bliscy jak matka i dziecko.

 


CYTATY


Od czego by tu zacząć?: Na początku było Słowo
Jan pisze, jak ważne jest Słowo: Wszystko przez Nie się stało
Pojemne i życiodajne: W Nim było życie, a życie było światłością ludzi

 

TWEETY





 

STO SŁÓW


Im bardziej oddalamy się od samego dnia Bożego Narodzenia, tym bardziej dociera do nas prawda, że to, co wydarzyło się w Betlejem, przekracza słodką, rodzinną sielankę.

Nad małą, zapomnianą miejscowością, w której w ciszy nocy przyszedł na świat Mesjasz, wstaje nowy dzień. Odchodzą pasterze, odpłynęły już w stronę nieba wyśpiewujące swoje niebiańskie Gloria anioły. Wpatrując się w stajenkę, nie dostrzegamy tam już malutkiego Dzieciątka z pochylonymi nad nim Maryją i Józefem. Betlejem wypełnia nieziemski blask.

Na ziemię zstąpiła Wcielona Boża Mądrość, przyszło do nas Odwieczne Słowo Boże. Syn Boży przyszedł na świat obdarty z wszechmocy, a bogaty tylko w Miłość. Bo Boża miłość jako jedyna ma moc zbawić człowieka.

Zgodnie z tym ponadczasowym planem Bożym, zostaliśmy przeznaczeni na Jego synów.

 

 

ks. Marcin Kowalski

ks. Marcin Kowalski

Doktor nauk biblijnych, wykładowca KUL oraz WSD w Kielcach. Sekretarz czasopism biblijnych The Biblical Annals oraz Verbum Vitae. Uczestnik programów radiowych i telewizyjnych popularyzujących Biblię: W Namiocie Słowa, Szukając Słowa Bożego, Telewizyjny Uniwersytet Biblijny (Radio Maryja i Telewizja Trwam). Moderator Dzieła Biblijnego Diecezji Kieleckiej.

Zobacz inne artykuły tego autora >
ks. Piotr Rymuza

ks. Piotr Rymuza

Zobacz inne artykuły tego autora >
Show comments
ks. Marcin Kowalski
ks. Marcin
Kowalski
zobacz artykuly tego autora >
ks. Piotr Rymuza
ks. Piotr
Rymuza
zobacz artykuly tego autora >

Jutro Niedziela – I po Narodzeniu Pańskim C

Odpowiedzią na wszystkie pytania dotyczące rodziny jest rodzina Maryi i Józefa

PUNKT WYJŚCIA


I NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM • Rok C • KOLOR: biały • KOLEKTA: Modlimy się, abyśmy mogli uczestniczyć w bóstwie Syna Bożego, który przyjął naszą ludzką naturęCZYTANIA: Księga Syracha 3, 2-6. 12-14 • Psalm 128 (127), 1-2. 3. 4-5 • List św. Pawła Apostoła do Kolosan 3, 12-21 • Ewangelia wg św. Łukasza 2, 41-52

 


 • CHMURA SŁOWA •

cs6

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst I czytania

Czytanie z Księgi Syracydesa

(Syr 3,2-6.12-14)

Pan uczcił ojca przez dzieci, a prawa matki nad synami utwierdził. Kto czci ojca, zyskuje odpuszczenie grzechów, a kto szanuje matkę, jakby skarby gromadził. Kto czci ojca, radość mieć będzie z dzieci, a w czasie modlitwy swej będzie wysłuchany. Kto szanuje ojca, długo żyć będzie, a kto posłuszny jest Panu, da wytchnienie swej matce: Synu, wspomagaj swego ojca w starości, nie zasmucaj go w jego życiu. A jeśliby nawet rozum stracił, miej wyrozumiałość, nie pogardzaj nim, choć jesteś w pełni sił. Miłosierdzie względem ojca nie pójdzie w zapomnienie, w miejsce grzechów zamieszka u ciebie.

Oto Słowo Boże

[01][02]

PIERWSZE CZYTANIE

Czcij ojca i matkęSyr 3, 2-6.12-14

MĄDROŚĆ SYRACHAAUTOR: Jezus, syn Syracha • CZAS POWSTANIA: ok. 190 r. przed Chr.


KSIĘGA AUTORSTWA JEZUSA • Słynne pytanie, na które czasem nie potrafią odpowiedzieć poprawnie nawet znani bibliści, brzmi: czy Jezus jest autorem którejś z ksiąg Pisma Świętego? Otóż tak, jest. A nazwa tej księgi – Księga Syracydesa. Inne nazwy to Mądrość Syracha albo Eklezjastyk. Jak przyświadcza 30. werset ostatniego rozdziału, jej autorem jest… Jezus. Jezus, syn Syracha.

ŻYWA MĄDROŚĆ • To jedna z ksiąg mądrościowych. Jest dość długa, liczy aż 51 rozdziałów. Nie zawiera narracji, nie opowiada historii Izraela, jego królów, dziejów ludu Bożego. To luźny zbiór zasad, zapis doktryny, innymi słowy: prawdziwa mądrość, której źródłem, natchnieniem jest Bóg. Słuchając pierwszego czytania, zwróćmy uwagę, jak bardzo aktualne, żywe i potrzebne dla naszej wiary są działające na wyobraźnię słowa Mądrości Syracha.

PRZYKAZANIE CZWARTE • Pierwsze czytanie jest formą komentarza do czwartego przykazania Dekalogu. Autor przedstawia korzyści, jakie płyną z wierności nakazowi czci ojca i matki. Ci którzy szanują swych rodziców, mogą liczyć na: •  posłuszeństwo własnych dzieci • wysłuchanie modlitw • długie życie, a nawet • odpuszczenie grzechów. Cześć należna rodzicom nie wynika z ich cnót, aktualnej pozycji czy stanu, lecz samego faktu macierzyństwa i ojcostwa.

 


TRANSLATOR


Albowiem Pan uczcił ojca przez dzieci, a prawa matki nad synami utwierdził. Syrach stwierdza dosłownie, że Pan otoczył ojca chwałą (gr. edoksasen) ponad/z powodu/ za sprawą (gr. epi) dzieci. Wers daje dużo możliwości interpretacyjnych, przebija jednak z niego zasadnicza prawda. Cześć oddawana ojcu to ta sama cześć, którą oddaje się Bogu, który utożsamia się blisko z postaciami ziemskiego ojca i matki. Podobnie jak Bóg dają oni życie i strzegą go (>>> Wj 20,12).

Kto czci ojca, zyskuje odpuszczenie grzechów. Niebywałe zdanie, w którym autor natchniony używa czasownika greckiego hilaskomai, który pojawia się w języku ofiar i kultu. Cześć oddawana ojcu ma tę samą moc, co ofiary składane w świątyni jerozolimskiej – gładzi grzechy.

kto szanuje matkę, jakby skarby gromadził. Gr. apothesauridzo “gromadzić skarby”, w 1 Tm 6,19 odnosi się do skarbów w niebie, o których mówi także Jezus w Mt 6,20.

Miłosierdzie względem ojca nie pójdzie w zapomnienie, w miejsce grzechów zamieszka u ciebie. W ostatnim obrazie autor mówi o miłosierdziu, które dosłownie zamienia się miejscem z grzechami, zaczyna mieszkać u człowieka (gr. prosanoikodomeo) czy zostaje mu przypisane w miejsce grzechów.

 

JESZCZE O PIERWSZYM CZYTANIU


Czwarte przykazanie. W dzisiejszym czytaniu z Księgi Syracha autor natchniony interpretuje i rozwija czwarte przykazanie Dekalogu “Czcij ojca swego i matkę swoją” (Wj 20,12). Już tam ukrywa się prawda o tym, że rodzicom oddaje się cześć, która zbliżona jest do czci oddawanej samemu Bogu. Hebr. czasownik “czcić” (kabed) w Biblii poza czcią oddawaną rodzicom opisuje chwałę oddawaną Bogu. Autor Księgi Syracha idzie dalej stwierdzając, że cześć, miłość i szacunek do rodziców są jak ofiara ekspiacyjna, dzięki której Bóg odpuszcza grzechy człowieka i gromadzi dla niego skarby dobrych uczynków. To pewna droga do zbawienia.

Trudna miłość do ojca. W tekście Księgi Syracha eksponuje się przede wszystkim postać ojca, ponieważ miłość do niego często jest trudniejsza niż miłość do matki. Ojciec w starożytności (paterfamilias) to pan domu dysponujący absolutną władzą i decydujący o losie dzieci. Biblia zna wiele przypadków ojców nie potrafiących obudzić w sobie charyzmatu ojcostwa dla troskliwej opieki i towarzyszenia swoim dzieciom (np. Samuel, Saul czy Dawid). Syrach wzywa do wyrozumiałości i przebaczenia naszym niedoskonałym ziemskim ojcom. Ostatecznie dali nam najcenniejszy dar życia i wiele dobra. Dzięki miłości i wyrozumiałości wobec ojca zyskamy Ojca w Bogu, który w zamian za nasze miłosierdzie otworzy nam bramy swojego Królestwa.

 


CYTATY


Prawdziwa cześć dla mężczyzny: Pan uczcił ojca przez dzieci.
„Weź czapkę!”: Prawa matki nad synami utwierdził.
Myślisz o prezencie dla mamy?: Kto posłuszny jest Panu, da wytchnienie swej matce.

 

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst psalmu

(Ps 147,12-15.19-20)

REFREN: Błogosławiony, kto się boi Pana

Błogosławiony każdy, kto się boi Pana, kto chodzi Jego drogami. Bo z pracy rąk swoich będziesz pożywał, szczęście osiągniesz i dobrze ci będzie.

Małżonka twoja jak płodny szczep winny we wnętrzu twojego domu. Synowie twoi jak sadzonki oliwki dokoła twojego stołu.

Oto takie błogosławieństwo dla męża, który boi się Pana. Niechaj cię Pan błogosławi z Syjonu, oglądaj pomyślność Jeruzalem przez całe swe życie.

[01][02]

PSALM

Rodzina źródłem szczęścia • Ps 128, 1-6

Psalm 128 wymienia to, co daje szczęście. W przeważającej wierze to życie rodzinne

PSALM 128AUTOR: nieznany • CZAS POWSTANIA: po powrocie z niewoli


PSALM STOPNI • Pochodzący z powygnaniowej tradycji mądrościowej Psalm 128 należy do zbioru pieśni pielgrzymkowych. Jest określany mianem Pieśni stopni, czy Pieśni kroków, ponieważ był śpiewany podczas podchodzenia pielgrzymów do położonej na wzgórzu Jerozolimy, zwykle w ramach obchodów jednego z trzech wielkich świąt żydowskich (Święto Paschy, Święto Namiotów, Święto Tygodni) • Psalm zawiera błogosławieństwo skierowane do małżonków i najprawdopodobniej był wykorzystywany w synagogalnej liturgii małżeństwa.

CO DAJE SZCZĘŚCIE? • Usłyszymy cały psalm. Jest on wyrazem ówczesnych przekonań co do źródeł i przejawów prawdziwego szczęścia • Zwróćmy uwagę, że najwięcej źródeł szczęścia psalmista widzi w życiu rodzinnym. Najdobitniejszym znakiem Bożego błogosławieństwa dla Izraelity była, obok dobrobytu materialnego, miłość małżeńska połączona z darem licznego potomstwa.

 

CYTATY


Psalmista o tym, czego nikt ci nie zabierze: Z pracy rąk swoich będziesz pożywał.
Codziennie do niej wracać: Małżonka twoja jak płodny szczep winny we wnętrzu twojego domu.
Twój sztab: Synowie twoi jak sadzonki oliwki dokoła twojego stołu.

 

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst II czytania

Czytanie z Listu św. Pawła Apostoła do Kolosan

(Kol 3,1

2-21)

Jako więc wybrańcy Boży - święci i umiłowani - obleczcie się w serdeczne miłosierdzie, dobroć, pokorę, cichość, cierpliwość, znosząc jedni drugich i wybaczając sobie nawzajem, jeśliby miał ktoś zarzut przeciw drugiemu: jak Pan wybaczył wam, tak i wy! Na to zaś wszystko /przyobleczcie/ miłość, która jest więzią doskonałości. A sercami waszymi niech rządzi pokój Chrystusowy, do którego też zostaliście wezwani w jednym Ciele. I bądźcie wdzięczni! Słowo Chrystusa niech w was przebywa z /całym swym/ bogactwem: z wszelką mądrością nauczajcie i napominajcie samych siebie przez psalmy, hymny, pieśni pełne ducha, pod wpływem łaski śpiewając Bogu w waszych sercach. I wszystko, cokolwiek działacie słowem lub czynem, wszystko /czyńcie/ w imię Pana Jezusa, dziękując Bogu Ojcu przez Niego. Żony bądźcie poddane mężom, jak przystało w Panu. Mężowie, miłujcie żony i nie bądźcie dla nich przykrymi! Dzieci, bądźcie posłuszne rodzicom we wszystkim, bo to jest miłe w Panu. Ojcowie, nie rozdrażniajcie waszych dzieci, aby nie traciły ducha.

Oto Słowo Boże

[01][02]

 

DRUGIE CZYTANIE

Rodzinne życie w DuchuKol 3, 12-21

LIST DO KOLOSANNADAWCA: św. Paweł • SKĄD: Rzym • DATA: ok. 59-61 r. •  ADRESACI: chrześcijanie w Kolosach


O KSIĘDZE • List do Kolosan zaliczamy do grupy tzw. listów więziennych, ponieważ powstał podczas pierwszego uwięzienia Apostoła Pawła w Rzymie. List jest odpowiedzią na prośbę Epafrasa – założyciela wspólnoty w Kolosach, który potrzebuje wsparcia w walce z szerzącymi się tam herezjami. Nie znamy ich zasadniczej przyczyny, jednak najprawdopodobniej miały swe źródło w gnostycyzmie i synkretyzmie judeo-pogańskim. Ich wyrazem była wiara w siły kosmiczne, które mają wpływ na ludzki los. Wierze w  “żywioły świata” (por. 2, 8.20) Paweł przeciwstawia wiarę w Chrystusa, który jest ich Stwórcą i jedynym prawdziwym Bogiem.

KONTEKST • List – oprócz wstępnego pozdrowienia, modlitwy za wspólnotę z Kolosów oraz zakończenia – składa się z dwóch części: • Pierwsza z nich ma charakter dogmatyczny. Rozpoczyna ją Hymn o Chrystusie, który oddaje zasadniczą myśl tego fragmentu: Jezus Chrystus jest jedynym prawdziwym Bogiem, który przyniósł zbawienie światu. To nie świat i natura rządzą ludzkim losem, lecz Bóg, który jest ich Stwórcą • Druga część listu to pouczenia moralne.

ZANIM USŁYSZYSZ • Dzisiejsze czytanie pochodzi z drugiej części listu. Uznanie Chrystusa jako Pana i Boga pociąga za sobą konieczność przyjęcia głoszonej przez Niego nauki. Ta zaś opiera się na takich wartościach, jak: • wzajemne przebaczenie • miłość • pokój • wdzięczność sobie nawzajem, a przede wszystkim Bogu. W tym fragmencie Paweł porusza także istotne zagadnienie relacji rodzinnych. Wbrew panującemu wówczas systemowi patriarchalnemu, w którym ojciec rodziny może dowolnie decydować o losie najbliższych, Paweł zachęca, by także owe najbliższe więzi były oparte na wzajemnej miłości i zrozumieniu, bez wynoszenia się nad siebie.

 

TRANSLATOR


Jako więc wybrańcy Boży – święci i umiłowani – obleczcie się w serdeczne miłosierdzie, dobroć, pokorę, cichość, cierpliwość. W obrazie chrześcijańskiej rodziny pojawia się sporo cnót, które wydają się zbyt trudne do osiągnięcia lub wypracowania o własnych siłach. To dobra intuicja. Autor mówi tu nie tyle o własnym wysiłku ile przyjęciu darów Ducha, nowego życia, które płynie z Ukrzyżowanego i Zmartwychwstałego, a które opisuje się obrazem nowej szaty, którą mamy na siebie założyć.  Czym są dary Ducha, do których przyjęcia wezwana jest chrześcijańska wspólnota i rodzina?

Serdeczne miłosierdzie, gr. splanchna oiktirmon – to z jednej strony pełne uczuć, poruszające wnętrze (splanchna)  współczucie, a z drugiej strony zrozumienie okazane sobie nawzajem, obecność, która stara się rozwiązywać problemy drugiego (oiktirmon).

• Dobroć – gr. chrestotes – to życzliwość i hojność, z jaką wychodzimy poza to, co trzeba zrobić, oddając drugiemu swój czas i serce.

• Pokora – gr. tepeinofrosyne – dosłownie niskie myślenie o sobie, cecha znienawidzona przez Greków, służalczość i małość, dla chrześcijan to nic innego jak stawianie się w pozycji tego, który służy drugiemu, na wzór Jezusa.
• Cichość – gr. praytes – cecha samego Pana, który nie szukał swego, lecz wypełnienia woli Ojca i naszego dobra. W ten sposób stajemy się szczególnie podobni do Niego.
• Cierpliwość – gr. makrothymia – dosłownie oznacza zdolność do wielkiego (makro) poświęcenia (gr. thyma) lub długiego powstrzymywanie gniewnej reakcji (gr. thymaino). Cierpliwość to składanie siebie w ofierze i mądre przekonywanie uczuć, aby nie wybuchły paląc niszcząc naszą relację.

Żony bądźcie poddane mężom, jak przystało w Panu. Poddanie żony mężowi nie jest naśladowaniem starożytnych wzorów społeczeństwa patriarchalnego, ponieważ ma się dokonywać “w Panu”. Jest znakiem nowego życia w Jezusie, oznacza ufne oddanie się w ręce męża, równość w powołaniu i łasce.

Mężowie, miłujcie żony i nie bądźcie dla nich przykrymi! Mężowie także mają naśladować Jezusa w jego troskliwej miłości do końca (gr. agapao) wobec żon. Dodatkowe przykazanie dla mężów dotyczy tego, aby nie być dla żon gorzkimi (gr. pikraino). W rabinackim komentarzu do Księgi Rodzaju Bóg ostrzega Adama: “Nie dopuść, aby kobieta, którą stworzyłem, płakała z twego powodu, bo ja pozbieram każdą jej łzę”.

 


CYTATY


Trzymaj fason! Obleczcie się w serdeczne miłosierdzie.
Najważniejszy pokój w całym domu: A sercami waszymi niech rządzi pokój Chrystusowy.
Paweł do ojców: Ojcowie, nie rozdrażniajcie waszych dzieci, aby nie traciły ducha.

 

 

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst Ewangelii

Słowa Ewangelii według świętego Łukasza

(Łk 2,41-52)

Rodzice Jego chodzili co roku do Jerozolimy na Święto Paschy. Gdy miał lat dwanaście, udali się tam zwyczajem świątecznym. Kiedy wracali po skończonych uroczystościach, został Jezus w Jerozolimie, a tego nie zauważyli Jego Rodzice. Przypuszczając, że jest w towarzystwie pątników, uszli dzień drogi i szukali Go wśród krewnych i znajomych. Gdy Go nie znaleźli, wrócili do Jerozolimy szukając Go. Dopiero po trzech dniach odnaleźli Go w świątyni, gdzie siedział między nauczycielami, przysłuchiwał się im i zadawał pytania. Wszyscy zaś, którzy Go słuchali, byli zdumieni bystrością Jego umysłu i odpowiedziami. Na ten widok zdziwili się bardzo, a Jego Matka rzekła do Niego: Synu, czemuś nam to uczynił? Oto ojciec Twój i ja z bólem serca szukaliśmy Ciebie. Lecz On im odpowiedział: Czemuście Mnie szukali? Czy nie wiedzieliście, że powinienem być w tym, co należy do mego Ojca? Oni jednak nie zrozumieli tego, co im powiedział. Potem poszedł z nimi i wrócił do Nazaretu; i był im poddany. A Matka Jego chowała wiernie wszystkie te wspomnienia w swym sercu. Jezus zaś czynił postępy w mądrości, w latach i w łasce u Boga i u ludzi. Oto Słowo Pańskie

[01][02]

EWANGELIA

Rodzina z NazaretuŁk 2, 41-52

EWANGELISTA: św. Łukasz • CZAS POWSTANIA: 70-80 r.
KATEGORIA: dialog • MIEJSCE: Jerozolima • CZAS: ok. 6/7 przed Chr. • Postacie: Jezus, Maryja i Józef, krewni, nauczyciele Prawa


KSIĘGA • O autorze trzeciej Ewangelii wiemy stosunkowo dużo. Wedle najstarszych tradycji, mających potwierdzenie w Dziejach Apostolskich, św. Łukasz był towarzyszem św. Pawła i spisał głoszoną przez niego Dobrą Nowinę. Pochodził z Antiochii Syryjskiej, z wykształcenia był lekarzem (4,14) • Spisana przez niego księga bywa nazywana Ewangelią Ewangelizatora, ponieważ powstawała w środowisku pogańskim, a jej przekaz ma znaczenie ewangelizacyjne • Łukasz, na wzór Apostoła Pawła, przygotowuje ludzi do podjęcia zadania głoszenia Chrystusa tym, którzy Go jeszcze nie znają. Ewangelia stanowi pewną całość wraz z Dziejami Apostolskimi, także spisanymi przez Łukasza. Można tu wyróżnić kilka części: • ewangelię dzieciństwa • ewangelię cudów i przypowieści w Galilei • wypełnioną nauczaniem podróż do Jerozolimy • nauczanie o charakterze eschatologicznym w Jerozolimie • ewangelię Męki i Zmartwychwstania, zakończoną wezwaniem do głoszenia.

KONTEKST • Fragment, który usłyszymy pochodzi z części o dzieciństwie Jezusa. Ewangelista opowiada narodziny Syna Bożego • Następnie Maryja i Józef udają się z małym Jezusem do Świątyni, by dokonać aktu oczyszczenia. Asystują przy tym Symeon i Anna wygłaszający proroctwo o Nowonarodzonym • Dalej widzimy Jezusa, jak w wieku 12 lat udaje się ze swoimi rodzicami do Jerozolimy • Tym obrazem i powrotem Jezusa do Nazaretu kończy się Łukaszowa Ewangelia Dzieciństwa. W Synu Maryi i Józefa widać już niezwykłe cechy Syna Bożego i Zbawiciela, który teraz dojrzewać będzie w ciszy Nazaretu do podjęcia swej misji.

ZANIM USŁYSZYSZ • W dzisiejszej Ewangelii widzimy dwunastoletniego Jezusa pielgrzymującego ze swoją rodziną na święto Paschy do Jerozolimy. W drodze gubi się rodzicom, którzy odnajdują go dopiero po kilku dniach, siedzącego w świątyni jerozolimskiej i dyskutującego z nauczycielami Prawa. Na pełne troski pytanie Maryi czemu się od nich odłączył, Jezus odpowiada wskazując, że świątynia to miejsce, w którym powinien być. Następnie posłusznie wraca ze swoimi rodzicami do Nazaretu.

 


JESZCZE O EWANGELII


Rodzina z Nazaretu, to ucieleśnienie ideału, o którym pisze św. Paweł w Liście do Kolosan (DRUGIE CZYTANIE). Każda z postaci w tej rodzinie jest różna, każda ma swój osobisty charyzmat i każda może być dla nas wzorem:

Józef. Jedną z najbardziej charakterystycznych cech Józefa jest jego silny charakter, zdecydowanie w działaniu i podejmowaniu odpowiedzialności. Józef to typ patriarchy, na którego barkach spoczywa bezpieczeństwo i przyszłość domu. Kiedy rodzina jest zagrożona Anioł rozmawia właśnie z nim (>>> Mt 2:13). To on organizuje wyprawę i decyduje, gdzie powrócić, i gdzie założyć dom. Co ciekawe, Ewangelie nie przekazują żadnego słowa Józefa, jakby jego życie w całości składało się z pracy i działania, tym właśnie przemawia do nas. To troskliwy ojciec, który zawsze dyskretnie pozostaje w cieniu. W dzisiejszej Ewangelii także nie wypowiada ani słowa. Pozwala Jezusowi wędrować samotnie, pozwala mu stawiać samodzielne kroki, ufa mu i słucha go uważnie. To szkoła odpowiedzialności, męskiej troski i odwagi.

• Maryja. Zapewne jak każda kobieta troszczyła się o to, aby dom miał duszę i serce, troszczyła się o rzeczy praktyczne ich codziennego życia. Jej macierzyńską troskę widać w dialogu z dzisiejszej Ewangelii. Ta pełna miłości troska nie będzie ograniczać Jezusa. Także Maryja pozwala swojemu Synowi wędrować samodzielnie, odkrywać Boże drogi, staje pokornie wobec tajemnicy, którą jest jej dziecko. On należy przede wszystkim do Boga, nie do niej. Maryja to przykład modlącej się, towarzyszącej swemu dziecku, kochającej Matki.

Jezus. To przypadek szczególny, Bóg dorastający w ludzkiej rodzinie. Żadnej specjalnej szkoły, żadnych spektakularnych cudów ani objawów mocy i boskiego geniuszu, doprawdy nadzwyczajne życie prowadził Jezus przez 30 lat. Łukasz podkreśla w swojej Ewangelii, że było to życie poddane rodzicom. Kto jak kto, ale Syn Boga miał prawo do przeżywania swojego buntu wobec świata, który go nie rozumiał, wobec rodziny, która ostatecznie także nie była na jego miarę, można by zrozumieć jego odmienność i samotność. A jednak o niczym podobnym w historii Jezusa nie słyszymy. Jezus w Nazarecie jest szczęśliwy. Szkoła modlitwy, wiary, pracy i miłości Maryi i Józefa to najlepsze przygotowanie do jego przyszłej misji.

 

TWEETY





 

STO SŁÓW


Niedziela po Bożym Narodzeniu jest poświęcona Świętej Rodzinie. Wpatrując się we wzór, jaki zostawili nam Jezus, Maryja i Józef, możemy budować też swoje rodziny.

Jak uczy święty Paweł, kształt tej pierwszej i najważniejszej wspólnoty zależy tak samo od rodziców, jak i od dzieci. Choć zadania poszczególnych członków są różne, to jedynie wspólny wysiłek jest tym, co buduje kochający się dom.

Najważniejszym czynnikiem spajającym bliskich sobie ludzi jest wzajemna miłość. Rodzice powinni ją okazywać dzieciom, a te – w myśl czwartego przykazania – odwzajemniać ją czcią i szacunkiem.

Rodzinie potrzeba też wspólnej modlitwy. Stanowi ona trwały fundament, który pozwoli przetrwać różnego rodzaju kryzysy. Na wzór Świętej Rodziny udającej się do Świątyni Jerozolimskiej, warto może zacząć od rodzinnej niedzielnej Mszy świętej?

 

Show comments