Jutro Niedziela – IV Wielkiego Postu A

Ślepiec przejrzał nie na początku Ewangelii, lecz wtedy, gdy rzekł: “Wierzę, Panie”.

ks. Marcin Kowalski
ks. Marcin
Kowalski
zobacz artykuly tego autora >
ks. Przemysław Śliwiński
ks. Przemysław
Śliwiński
zobacz artykuly tego autora >

Bóg otwiera oczy. Koryguje wzrok Samuela: w pierwszym czytaniu usłyszymy, jak prorok najpierw patrzy ludzkim wzrokiem, by w końcu widząc jak Bóg dostrzec Dawida. W Ewangelii Niewidomy od urodzenia zaczyna widzieć. Opis tego cudu to zaledwie dwa zdania. Cały, przyznajmy – długi, fragment Ewangelii, mówi o czymś więcej: o niezwykłym procesie, jaki dokonał się w jego życiu i może się dokonać w każdym z nas: przejściu z ciemności do światła.

Niewidomy to każdy, kto widzi po ludzku. Przecież faryzeuszów, nie mających zapewne problemów ze wzrokiem, Jezus nazywa ślepymi. I jeszcze jeden szczegół: nawet po uzdrowieniu św. Jan nazywa człowieka niewidomym. Dlaczego? Bo niewidomy od urodzenia zaczyna widzieć wtedy, gdy mówi swoje ostatnie dwa słowa w Ewangelii: Wierzę, Panie.

 

PUNKT WYJŚCIA


Czwarta niedziela Wielkiego Postu roku A  Tradycyjnie nosi ona nazwę Laetare. To jeden z dwóch przypadków w roku, kiedy ksiądz wyjdzie do ołtarza w różowym ornacie Antyfona na wejście przywołuje słowa Izajasza (66,10): Laetare, Jerusalem (Raduj się, Jerozolimo, zbierzcie się wszyscy, którzy ją kochacie. Cieszcie się, wy, którzy byliście smutni, weselcie się i nasycajcie u źródła waszej pociechy KOLEKTA: Modlimy się, abyśmy z żywą wiarą i szczerym oddaniem spieszyli ku nadchodzącym świętom wielkanocnym  CZYTANIA: Pierwsza Księga Samuela 16, 1b.6-7.10-13a 17,3-7 · Psalm 23,1-6  List św. Pawła do Efezjan 5,8-14  Ewangelia wg św. Jana 9,1-41

 

CHMURA SŁÓW


Kolejna niedziela ze sporą dawką Słowa. Częste występowanie czasowników związanych z mówieniem, takich jak: RZEKŁ (14), czy “odpowiedział” (9), w różnych formach gramatycznych, sugeruje, że będziemy mieli do czynienia przede wszystkim z rozciągniętym dialogiem – i tak dokładnie jest. Dyskusje i spór między uzdrowionym a faryzeuszami zdominują Ewangelię. Pojawiające się w tej wymianie poglądów słowo WIEMY (10) świadczy, jak zaciekle obie strony bronią swych stanowisk. Sam temat Liturgii Słowa sugeruje częstość słowa: OCZY (13), dopełnia go inne słowo: NIEWIDOMY (11), CZŁOWIEK (11). Częste są słowa podkreslające obecność Boga lub Jezusa: PAN (13), “Jezus” (9), w końcu czasownik-klucz do dzisiejszej Liturgii Słowa: OTWORZYŁ (6).

Jutro Niedziela - IV Wielkiego Postu A

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst I czytania

Czytanie z Pierwszej Księgi Samuela

(1 Sm 16,1b.6-7.10-13a) Pan rzekł do Samuela: Napełnij oliwą twój róg i idź: Posyłam cię do Jessego Betlejemity, gdyż między jego synami upatrzyłem sobie króla. Kiedy przybyli, spostrzegł Eliaba i mówił: Z pewnością przed Panem jest jego pomazaniec. Pan jednak rzekł do Samuela: Nie zważaj ani na jego wygląd, ani na wysoki wzrost, gdyż nie wybrałem go, nie tak bowiem człowiek widzi , bo człowiek patrzy na to, co widoczne dla oczu, Pan natomiast patrzy na serce. I Jesse przedstawił Samuelowi siedmiu swoich synów, lecz Samuel oświadczył Jessemu: Nie ich wybrał Pan. Samuel więc zapytał Jessego: Czy to już wszyscy młodzieńcy? Odrzekł: Pozostał jeszcze najmniejszy, lecz on pasie owce. Samuel powiedział do Jessego: Poślij po niego i sprowadź tutaj, gdyż nie rozpoczniemy uczty, dopóki on nie przyjdzie. Posłał więc i przyprowadzono go: był on rudy, miał piękne oczy i pociągający wygląd. - Pan rzekł: Wstań i namaść go, to ten. Wziął więc Samuel róg z oliwą i namaścił go pośrodku jego braci. Począwszy od tego dnia duch Pański opanował Dawida.

Oto Słowo Boże

Oto Słowo Boże

[01][02]

 

PIERWSZE CZYTANIE

Kurs Bożego patrzenia  1 Sm 3, 3b-10. 19

Namaszczenie Dawida na króla Izraela pokazuje przede wszystkim Samuela. To jego Bóg uczy patrzeć “po bożemu”

1 KSIĘGA SAMUELA • AUTOR: nieznany • CZAS POWSTANIA: VII w. przed Chr.

KATEGORIA: wydarzenie • MIEJSCE AKCJI: Betlejem • CZAS AKCJI: ok 1000 rok przed Chrystusem • BOHATEROWIE: Samuel, Jesse, Synowie Jessego, Dawid


PLAN: KRÓL • Obie księgi Samuela stanowiły wcześniej całość. Opowiadają o tym, jak Naród Wybrany otrzymuje kogoś, kto go zjednoczy: króla. Dotychczasową sytuację opisuje wcześniejsza Księga Sędziów: ludem rządzili sędziowie, bo królem był sam Bóg. Pierwsza Księga Samuela opowiada zatem najpierw o samym Samuelu – ostatnim z sędziów (od historii jego urodzenia, powołanie)  o Saulu – pierwszym królu judzkim, w końcu o Dawidzie. Śmierć Saula, którego trudną przyjaźń z Dawidem również opisuje księga, otwiera Dawidowi drogę do królowania. Ale to treść już Drugiej Księgi Samuela.

NIEUDANY WYBÓR • Pierwszym krokiem do scalenia Izraela było znalezienie i namaszczenie króla. Do tego zadania Bóg wyznaczył Samuela. Pierwsze namaszczenie (rozdział 9) zaowocowało królem Saulem – nie był to dobry król: Uznałem go za niegodnego, by panował nad Izraelem – mówił Pan do Samuela. Stąd jeszcze za jego życia, nakazał Samuelowi znalezienie nowego króla. 

NAMASZCZENIE DAWIDA • To będzie właśnie treść czytania: odnalezienie i namaszczenie nowego króla. Istotne dla tematu całej liturgii będzie jednak nie samo namaszczenie Dawida, lecz coś innego: to, w jaki sposób Pan uczy Samuela Bożego patrzenia.

 

NAJWAŻNIEJSZE CYTATY


Patrzeć oczami Boga: Nie tak bowiem człowiek widzi, jak widzi Bóg, bo człowiek patrzy na to, co widoczne dla oczu, Pan natomiast patrzy na serce.

I jeszcze raz o patrzeniu oczami duszy: Nie zważaj ani na jego wygląd, ani na wysoki wzrost.

 

ZWRÓĆ UWAGĘ


KURS BOŻEGO PATRZENIA Samuel, mimo że przeżył już u boku Pana tyle lat, wciąż uczy się Jego sposobu patrzenia. Z początku jego wzrok pada na najstarszego i najsilniejszego Eliaba, który był wysoki i silny PORÓWNAJ: Pierwszy namaszczony przez Samuela, Saul, także był wysoki i dorodny: Miał on syna imieniem Saul, wysokiego i dorodnego (1 Sm 9,2) Samuel początkowo stosuje zatem to samo, dawne kryterium Bóg koryguje wzrok swojego proroka: Nie zważaj ani na jego wygląd, ani na wysoki wzrost Boży wzrok patrzy na to, czego nie dostrzegają ludzkie oczy, na serce

BOSKA OPTYKA Bóg, a za nim ostatecznie Samuel, wybiera najmłodszego, pozostawionego w cieniu i różnego od braci Dawida PORÓWNAJ: Ezaw stał się zręcznym myśliwym, żyjącym w polu. Jakub zaś był człowiekiem spokojnym, mieszkającym w namiocie (Rdz 25,27)  Tak jak w przypadku Jakuba, Bóg ma słabość do niedocenianych “oryginałów” z charakterem

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst Psalmu

(Ps 23,1-6) REFREN: Pan mym pasterzem, nie brak mi niczego

Pan jest moim pasterzem: niczego mi nie braknie, pozwała mi leżeć na zielonych pastwiskach.

Prowadzi mnie nad wody, gdzie mogę odpocząć, orzeźwia moją duszę. Wiedzie mnie po właściwych ścieżkach przez wzgląd na swoją chwalę.

Chociażbym przechodził przez ciemną dolinę, zła się nie ulęknę, bo Ty jesteś ze mną. Kij Twój i laska pasterska są moją pociechą.

Stół dla mnie zastawiasz na oczach mych wrogów; namaszczasz mi głowę olejkiem, a kielich mój pełny po brzegi.

Dobroć i laska pójdą w ślad za mną przez wszystkie dni życia i zamieszkam w domu Pana po najdłuższe czasy.

[01][02]

 

PSALM

Widzieć, gdy nie widać • Ps 23,1-6

Dokładnie pośrodku tego psalmu brzmią słowa “Ty jesteś ze mną”. Psalm 23 to modlitwa człowieka, który ufa Bogu do końca

PSALM 23 • AUTOR: Dawid • CZAS POWSTANIA: okres monarchii


PSALM UFNOŚCI • Psalm Pan jest pasterzem moim doczekał się niezliczonych wersji, zarówno klasycznych, chorałowych, jak i tzw. oazowych, czy pielgrzymkowych. Bywa nawet śpiewany przez gwiazdy estrady • W absolutnym centrum psalmu znajdują się słowa Ty jesteś ze mną, przed którymi i po których mamy taką samą liczbę stychów. Według naukowców, taka forma dowodzi, iż mamy do czynienia z psalmem ufności: wierzący wyraża swoją wdzięczność Bogu za jego nieustanną troskę i prowadzenie. . Psalm, ze względu na ten bardzo osobisty charakter, stanowił być może część modlitwy zanoszonej w świątyni w najbliższym rodzinnym gronie 

PIEŚŃ PASTERZA • Autorem według tradycji jest Dawid. Kto wie, czy siła tego utworu nie pochodzi z jego pasterskiego doświadczenia. W psalmie można zauważyć dwie części: »pierwsze cztery wersy to tzw. “pieśń pasterza (pasterz prowadzi psalmistę, chroni podczas niebezpieczeństw) »druga część psalmu to tzw. “pieśń gościa” (korzysta z hojności Pana) • Psalm kończy się ufnym wyznaniem, że dobroć Pana będą towarzyszyć całemu jego życiu, on sam zamieszka zaś na wieki w domu PanaW ten sposób utwór przeistacza się w uniwersalny opis drogi ludzkiego życia, której towarzyszy troska Boga-Pasterza prowadzącego wierzącego ku wiecznej radości i życiu w jego Królestwie.

CIEMNA DOLINA • Usłyszymy cały psalm 23. Wybór tego psalmu nie jest przypadkowy. Środkowe jego wersety mówią o świetle Boga, które pozwala widzieć w ciemności. Mówią o prowadzeniu Pana po właściwych ścieżkach, nawet gdy człowiek przechodzi przez ciemną dolinę.

 

NAJWAŻNIEJSZE CYTATY


Środkowe słowa psalmu 23: Ty jesteś ze mną!

Bóg “patrzy” za człowieka: Chociażbym przechodził przez ciemną dolinę, zła się nie ulęknę.

Dawid o prowadzeniu Pana: Wiedzie mnie po właściwych ścieżkach przez wzgląd na swoją chwałę.

 

JESZCZE O PSALMIE


Sugerowano, że Psalm 23 to pieśń lewity pełniącego służbę przed Panem, radosne wyznanie wiary pielgrzyma przybywającego na Syjon, dziękczynienie wierzącego, który został ocalony od swoich nieprzyjaciół, czy utwór na koronację monarchy połączony z procesją do źródła Gihon.

Tytuł Pasterza, który wierzący przypisuje swemu Panu w Psalmie 23, to tytuł królewski. Tłumaczy on, na czym polega Boże panowanie nad naszym życiem: Bóg Pasterz zapewnia błogosławieństwo i dostatek życia (zielone pastwiska) Jego Słowo daje życie i orzeźwia (symbol wody) Pasterz walczy o swoją owcę, chroni ją podczas wędrówki przez ciemną dolinę, uwalnia od przeciwników.

Ostatnie obrazy – mówiące o zastawionym stole, kielichu i zamieszkiwaniu w domu Bożym na wieki – otwierają się na rzeczywistość nieba. Bóg Pasterz nie tylko troszczy się o nasze ziemskie życie, ale wprowadza nas w życie wieczne.

Psalm to o wiele więcej, niż zapis tekstu – choć przeważa u nas takie właśnie wyobrażenie. Psalm to modlitwa, to śpiew, to wołanie, ekspresja wymagająca zaangażowania całej osoby. Zresztą… trzeba to zobaczyć: interpretacja psalmu 23 “Pan jest pasterzem moim” wg 2Tm2,3:

 

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst II czytania

Czytanie z Listu świętego Pawła Apostoła do Efezjan

(Ef 5,8-14) Niegdyś bowiem byliście ciemnością, lecz teraz jesteście światłością w Panu: postępujcie jak dzieci światłości! Owocem bowiem światłości jest wszelka prawość i sprawiedliwość, i prawda. Badajcie, co jest miłe Panu. I nie miejcie udziału w bezowocnych czynach ciemności, a raczej piętnując, nawracajcie (tamtych)! O tym bowiem, co u nich się dzieje po kryjomu, wstyd nawet mówić. Natomiast wszystkie te rzeczy piętnowane stają się jawne dzięki światłu, bo wszystko, co staje się jawne, jest światłem. Dlatego się mówi: Zbudź się, o śpiący, i powstań z martwych, a zajaśnieje ci Chrystus.

Oto Słowo Boże

[01][02]

DRUGIE CZYTANIE

Światłe oczy serca Ef 5,8-14

LIST DO Efezjan • NADAWCA: św. Paweł lub uczeń z jego szkoły • SKĄD: Rzym lub w przypadku ucznia inne nieznane miejsce • DATA: między 58-62 lub po 62 r. •  ADRESACI: chrześcijanie w Efezie/inne wspólnoty chrześcijańskie


O KSIĘDZE • Są dwie hipotezy co do autorstwa, oraz czasu i miejsca napisania listu. Wedle pierwszej, List do Efezjan wyszedł spod ręki samego Pawła (i jest zaliczany do czterech tzw. listów więziennych), a według dominującego dziś poglądu badaczy został skomponowany przez ucznia z jego szkoły: bowiem styl listu jest nieco inny, jak i teologia, odmienna od tzw. niekwestionowanych listów Pawła teologiaW tym liście teologia św. Pawła osiąga szczyt rozwoju. Paweł podejmuje i rozwija tematy z Listu do Kolosan i ukazuje Kościół uniwersalny i kosmiczny, w którym znajduje swoje miejsce Izrael i wszystkie narodyList dzieli się na dwie częścipierwsze trzy rozdziały prezentują teologię: misterium Chrystusa w KościeleOstatnie 3 rozdziały to wnioski praktyczne.

UPOMNIENIA I WEZWANIA • Fragment, który usłyszymy, pochodzi właśnie z tej drugiej części, stąd w treści wiele poleceń, apeli, przynagleń. W piątym rozdziale Paweł przechodzi od ogólnych wezwań skierowanych do całej wspólnoty (tzw. egzorty w >>5,1-20) do tzw. “tablic rodzinnych”, czyli norm, którymi ma kierować się chrześcijański dom, rodzina (>>5,21-33). Przestrzega przed praktykowaniem pogańskiego stylu życia (>>5,1-7), zachęca, aby strzec w sobie światłości Jezusa (>>5,8-14) oraz wzywa do napełniania wszystkich relacji i sfer życia Duchem Świętym (>>5,15-20). Następnie ukazuje, co to znaczy – na konkretnym przykładzie chrześcijańskich małżonków (>>5,21-33).

CIEMNOŚĆ I ŚWIATŁOŚĆ • Najważniejsze z punktu widzenia Liturgii Słowa to przeciwstawienie światła ciemności i apel, by postępować jak dzieci światła.

 

NAJWAŻNIEJSZE CYTATY


Św. Paweł wzywa do wnikliwości: Badajcie, co jest miłe Panu.

Budzik św. Pawła: Zbudź się, o śpiący, i powstań z martwych, a zajaśnieje ci Chrystus.

Transparentność czynów: Wszystko, co staje się jawne, jest światłem.

 

JESZCZE O DRUGIM CZYTANIU


Rozróżnienie na synów światła i ciemności pojawia się we współczesnej Pawłowi teologii wspólnoty z Qumran  Według qumrańczyków Bóg predestynuje jednych do bycia synami światła, drugich ciemności  Według Pawła Chrystus przeniósł wszystkich w sferę światłości. Pozostanie w niej zależy już jednak od samych wierzących.

Zbudź się, który śpisz, i powstań z martwych (Ef 5,14) to fragment starego hymnu chrześcijańskiego, który być może towarzyszył liturgii chrzcielnej  Wezwanie to jest zachętą do porzucenia dawnego życia w grzechu, aby zajaśniała w nas światłość Chrystusa.

 

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst Ewangelii

Słowa Ewangelii według świętego Jana

(J 9,1-41) Jezus przechodząc obok ujrzał pewnego człowieka, niewidomego od urodzenia. Uczniowie Jego zadali Mu pytanie: Rabbi, kto zgrzeszył, że się urodził niewidomym - on czy jego rodzice? Jezus odpowiedział: Ani on nie zgrzeszył, ani rodzice jego, ale /stało się tak/, aby się na nim objawiły sprawy Boże. Potrzeba nam pełnić dzieła Tego, który Mnie posłał, dopóki jest dzień. Nadchodzi noc, kiedy nikt nie będzie mógł działać. Jak długo jestem na świecie, jestem światłością świata. To powiedziawszy splunął na ziemię, uczynił błoto ze śliny i nałożył je na oczy niewidomego, i rzekł do niego: Idź, obmyj się w sadzawce Siloam - co się tłumaczy: Posłany. On więc odszedł, obmył się i wrócił widząc. A sąsiedzi i ci, którzy przedtem widywali go jako żebraka, mówili: Czyż to nie jest ten, który siedzi i żebrze? Jedni twierdzili: Tak, to jest ten, a inni przeczyli: Nie, jest tylko do tamtego podobny. On zaś mówił: To ja jestem. Mówili więc do niego: Jakżeż oczy ci się otwarły? On odpowiedział: Człowiek zwany Jezusem uczynił błoto, pomazał moje oczy i rzekł do mnie: Idź do sadzawki Siloam i obmyj się. Poszedłem więc, obmyłem się i przejrzałem. Rzekli do niego: Gdzież On jest? On odrzekł: Nie wiem. Zaprowadzili więc tego człowieka, niedawno jeszcze niewidomego, do faryzeuszów. A tego dnia, w którym Jezus uczynił błoto i otworzył mu oczy, był szabat. I znów faryzeusze pytali go o to, w jaki sposób przejrzał. Powiedział do nich: Położył mi błoto na oczy, obmyłem się i widzę. Niektórzy więc spośród faryzeuszów rzekli: Człowiek ten nie jest od Boga, bo nie zachowuje szabatu. Inni powiedzieli: Ale w jaki sposób człowiek grzeszny może czynić takie znaki? I powstało wśród nich rozdwojenie. Ponownie więc zwrócili się do niewidomego: A ty, co o Nim myślisz w związku z tym, że ci otworzył oczy? Odpowiedział: To prorok. Jednakże Żydzi nie wierzyli, że był niewidomy i że przejrzał, tak że aż przywołali rodziców tego, który przejrzał, i wypytywali się ich w słowach: Czy waszym synem jest ten, o którym twierdzicie, że się niewidomym urodził? W jaki to sposób teraz widzi? Rodzice zaś jego tak odpowiedzieli: Wiemy, że to jest nasz syn i że się urodził niewidomym. Nie wiemy, jak się to stało, że teraz widzi, nie wiemy także, kto mu otworzył oczy. Zapytajcie jego samego, ma swoje lata, niech mówi za siebie. Tak powiedzieli jego rodzice, gdyż bali się Żydów. Żydzi bowiem już postanowili, że gdy ktoś uzna Jezusa za Mesjasza, zostanie wyłączony z synagogi. Oto dlaczego powiedzieli jego rodzice: Ma swoje lata, jego samego zapytajcie! Znowu więc przywołali tego człowieka, który był niewidomy, i rzekli do niego: Daj chwałę Bogu. My wiemy, że człowiek ten jest grzesznikiem. Na to odpowiedział: Czy On jest grzesznikiem, tego nie wiem. Jedno wiem: byłem niewidomy, a teraz widzę. Rzekli więc do niego: Cóż ci uczynił? W jaki sposób otworzył ci oczy? Odpowiedział im: Już wam powiedziałem, a wyście mnie nie wysłuchali. Po co znowu chcecie słuchać? Czy i wy chcecie zostać Jego uczniami? Wówczas go zelżyli i rzekli: Bądź ty sobie Jego uczniem, my jesteśmy uczniami Mojżesza. My wiemy, że Bóg przemówił do Mojżesza. Co do Niego zaś nie wiemy, skąd pochodzi. Na to odpowiedział im ów człowiek: W tym wszystkim to jest dziwne, że wy nie wiecie, skąd pochodzi, a mnie oczy otworzył. Wiemy, że Bóg grzeszników nie wysłuchuje, natomiast Bóg wysłuchuje każdego, kto jest czcicielem Boga i pełni Jego wolę. Od wieków nie słyszano, aby ktoś otworzył oczy niewidomemu od urodzenia. Gdyby ten człowiek nie był od Boga, nie mógłby nic czynić. Na to dali mu taką odpowiedź: Cały urodziłeś się w grzechach, a śmiesz nas pouczać? I precz go wyrzucili. Jezus usłyszał, że wyrzucili go precz, i spotkawszy go rzekł do niego: Czy ty wierzysz w Syna Człowieczego? On odpowiedział: A któż to jest, Panie, abym w Niego uwierzył? Rzekł do niego Jezus: Jest Nim Ten, którego widzisz i który mówi do ciebie. On zaś odpowiedział: Wierzę, Panie! i oddał Mu pokłon. Jezus rzekł: Przyszedłem na ten świat, aby przeprowadzić sąd, aby ci , którzy nie widzą, przejrzeli, a ci, którzy widzą stali się niewidomymi. Usłyszeli to niektórzy faryzeusze, którzy z Nim byli i rzekli do Niego: Czyż i my jesteśmy niewidomi? Jezus powiedział do nich: Gdybyście byli niewidomi, nie mielibyście grzechu, ale ponieważ mówicie: "Widzimy", grzech wasz trwa nadal.

Oto Słowo Pańskie

[01][02]

 

EWANGELIA

Uzdrowienie oczu • J 9, 1-41

Niewidomy od urodzenia otrzymuje wzrok: Jezus przemywa jego oczy wodą. Woda życia pozwala widzieć. Ciemność staje się światłem

EWANGELISTA: św. Jan  CZAS POWSTANIA: ok.90 r.

KATEGORIA: wydarzenie MIEJSCE: Jerozolima  CZAS: ok. 33 r.  BOHATEROWIE: Jezus, niewidomy od urodzenia, ponadto: jego sąsiedzi, rodzice, faryzeusze  WERSJE: brak.


WIELKI TEMAT: WODA • Pozostajemy przy ewangelii wg św. Jana, pozostajemy również przy jednym z czterech wielkich obrazów św. Jana: wodzie. Przypomnijmy: Jan przedstawia cztery wielkie tematy: wino – krzew winny, pasterz, chleb żywy oraz woda. Każdy z nich zostaje przedstawiony w podobny sposób: przez dyskusję, znak oraz przemowę

ROZMOWA, MOWA, ZNAK • Jak to wygląda w przypadku tematu wody życia? Woda w Ewangelii św. Jana pojawia się już podczas wesela w Kanie Galilejskiej (>>J 2), a w czasie rozmowy z Nikodemem (>>J 3) jest zestawiona z Duchem Świętym: Jeśli się ktoś nie narodzi z wody i z Ducha, nie może wejść do królestwa Bożego  Wprowadzeniem wielkiego tematu o wodzie jest rozmowa z Samarytanką, której słuchaliśmy tydzień temu (>>PATRZ: III NIEDZIELA WIELKIEGO POSTU A). Temat wody powraca w rozdziale siódmym, w mowie: Jeśli ktoś jest spragniony, a wierzy we mnie – niech przyjdzie do Mnie i pije.

UZDROWIENIE ŚLEPCA • Czas na potwierdzający znak. Przed nami znów dość długi fragment Ewangelii. Zwróćmy uwagę, że uzdrowienie niewidomego od urodzenia to zaledwie początek niełatwych zmagań, których ów człowiek doświadczy. Zauważmy, także, że ślepiec przejrzał nie na początku Ewangelii, lecz wtedy, gdy rzekł: “Wierzę, Panie”. Zaś ci, którzy mają wciąż dobry wzrok – faryzeusze – wciąż nie widzą.

 

Fragment filmu Jezus z Nazaretu z 1977 r. reż. Franko Zeffirelli:

 

CZY WIESZ, ŻE…


Nazwa Siloe, Siloam odnosi się do:

 kanału: był to kanał wybudowany ok 700 lat przed Chrystusem. Dostarczał wodę ze źródła Gihon do południowej części miasta. Było to wielkie przedsięwzięcie i wyczyn budowlany zrealizowany przez Ezechiasza. Budowa miała na celu zapewnienie wody miastu w przypadku oblężenia ze strony Asyrii (patrz: 2Krl 20,20, 2Krn 32,30, Syr 48,17).

 wieży: usytuowanej przy kanale, by nie dopuścić do wtargnięcia do miasta tą drogą ewentualnych wrogów. Jezus (Łk 13,1-9) wspomina o zawaleniu się wieży, w wyniku czego zginęło 18 osób.

 sadzawki: zasilanej wodą doprowadzoną dzięki kanałowiW czasach Jezusa z sadzawki Siloam czerpano wodę podczas Święta Namiotów. Miała właściwości lecznicze. 

 Siloe, sziloah, znaczy po hebrajsku tunel lub kanał, ma zatem znaczenie praktyczne: woda (i sadzawka nią zasilana) istnieje dzięki kanałowi, jest przezeń przesłana, posłana · Św. Jan w tym kontekście wiąże nazwę – a może lepiej: rzeczywistość funkcjonowania – sadzawki Siloe z samym Jezusem, kanałem dającym wodę życia · Idź, obmyj się w sadzawce Siloe ma zatem charakterystyczny dla św. Jana, przebogaty sens, a dotychczasowe praktyczne znaczenie “siloe” staje się imieniem Jezusa (Posłany).

 

TRANSLATOR


 “Ani on nie zgrzeszył, ani rodzice jego, ale stało się tak, aby się na nim objawiły sprawy Boże”  (J 9,3)  W oryginale: aby stały się widoczne dzieła Boga w nim.

 “Wiemy, że to jest nasz syn i że się urodził niewidomym. Nie wiemy, jak się to stało, że teraz widzi, nie wiemy także, kto mu otworzył oczy. Zapytajcie jego samego, ma swoje lata, niech mówi za siebie” (J 9,20-21) Zawsze, gdy mowa o “niewidomym”, w oryginale po prostu: ślepy. Podobnie “mieć swoje lata” to tłumaczenie greckiego słowa oznaczającego dojrzałość  Wiemy, że ten jest syn nasz i że ślepy narodził się. Jak zaś teraz widzi, nie wiemy, albo kto otworzył jego oczy, my nie wiemy. Jego spytajcie, dojrzałość ma, sam o sobie powie.

 Wówczas go zelżyli i rzekli: “Bądź ty sobie Jego uczniem, my jesteśmy uczniami Mojżesza” (J 9,28)  W oryginale brak trybu rozkazującego: Zwymyślali go i powiedzieli: Ty uczniem jesteś tamtego, my zaś Mojżesza jesteśmy uczniami.

 “Przyszedłem na ten świat, aby przeprowadzić sąd, aby ci, którzy nie widzą, przejrzeli, a ci, którzy widzą, stali się niewidomymi” (J 9,39)  Zwróćmy uwagę na różnicę miedzy “niewidzacymi” i “ślepymi” Na sąd ja na świat ten przyszedłem, aby niewidzący widzieli i widzący ślepymi stali się

 

LINKI


 grzech i konsekwencje  “Rabbi, kto zgrzeszył, że się urodził niewidomy – on czy jego rodzice?” Jezus odpowiedział: “Ani on nie zgrzeszył, ani rodzice jego, ale stało się tak, aby się na nim objawiły sprawy Boże” (J 9,2-3).

Łk 13,4: “Myślicie, że owych osiemnastu, na których zwaliła się wieża w Siloam i zabiła ich, było większymi winowajcami niż inni mieszkańcy Jeruzalem?”

J 5,14: “Oto wyzdrowiałeś. Nie grzesz już więcej, aby ci się coś gorszego nie przydarzyło”.

 

 noc i dzień, światłość i ciemność  “Potrzeba nam pełnić dzieła Tego, który Mnie posłał, dopóki jest dzień. Nadchodzi noc, kiedy nikt nie będzie mógł działać. Jak długo jestem na świecie, jestem światłością świata” (J 9,2-3).

 “Przyszedłem na ten świat, aby przeprowadzić sąd, żeby ci, którzy nie wiedzą, przejrzeli, a ci, którzy widzą, stali się niewidomymi” (J 9,39).

J 1,4: W Nim było życie, a życie było światłością ludzi, a światłość w ciemności świeci i ciemność jej nie ogarnęła.

J 1,9: Była światłość prawdziwa, która oświeca każdego człowieka, gdy na świat przychodzi.

J 11,9-10: “Czyż dzień nie liczy dwunastu godzin? Jeżeli ktoś chodzi za dnia, nie potyka się, ponieważ widzi światło tego świata. Jeżeli jednak ktoś chodzi w nocy, potknie się, ponieważ brak mu światła”.

J 8,12: “Ja jestem światłością świata. Kto idzie za Mną, nie będzie chodził w ciemności, lecz będzie miał światło życia”.

J 12, 35-36: “Jeszcze przez krótki czas jest wśród was światłość. Chodźcie, dopóki macie światłość, aby was ciemność nie ogarnęła. A kto chodzi w ciemności, nie wie, dokąd idzie”.

 

 od Boga czy nie?  Niektórzy więc spośród faryzeuszów rzekli: “Człowiek ten nie jest od Boga, bo nie zachowuje szabatu” (J 9,16).

J 3,2: Był wśród faryzeuszów pewien człowiek, imieniem Nikodem, dostojnik żydowski…: “Rabbi, wiemy, że od Boga przyszedłeś jako nauczyciel. Nikt bowiem nie mógłby czynić takich znaków, jakie ty czynisz, gdyby Bóg nie był z nim”.

J 9,33 (Ewangelia): Na to odpowiedział im ów człowiek: “…Gdyby ten człowiek nie był od Boga, nie mógłby tego uczynić”.

Dz 5,34-38: Pewien faryzeusz, imieniem Gamaliel, uczony w Prawie i poważany przez cały lud… zabrał głos w Radzie: “…Zostawcie tych ludzi i puśćcie ich! Jeżeli bowiem od ludzi pochodzi ta myśl czy sprawa, rozpadnie się, a jeżeli rzeczywiście od Boga pochodzi, nie potraficie ich zniszczyć, i oby się nie okazało, że walczycie z Bogiem”.

obawy  “Zapytajcie jego samego, ma swoje lata, niech mówi za siebie”. Tak powiedzieli jego rodzice, gdyż bali się Żydów. Żydzi bowiem już postanowili, że gdy kto uzna Jezusa za Mesjasza, zostanie wykluczony z synagogi (J 9,21-22).

J 7,13: Nikt jednak nie mówił o Nim jawnie z obawy przed Żydami.

J 16,2-3: “Wyłaczą was z synagogi. Ale nadto nadchodzi godzina, w której każdy, kto was zabije, będzie sądził, że oddaje cześć Bogu. Będą tak czynić, bo nie poznali ani Ojca, ani Mnie”.

 

prawdziwi niewidomi  “Czyż i my jesteśmy niewidomi?” Jezus powiedział do nich: “Gdybyście byli niewidomi, nie mielibyście grzechu, ale ponieważ mówicie: Widzimy, grzech wasz trwa nadal” (J 9,40-41).

Mt 15,14 “To są przewodnicy ślepych. Jeśli zaś ślepy ślepego prowadzi, obaj w dół wpadną”.

Mt 23,16: “Biada wam, przewodnicy ślepi…”.

J 3,36: “Kto wierzy w Syna, ma życie wieczne; kto zaś nie wierzy Synowi, nie ujrzy życia, lecz gniew Boży nad nimi wisi”.

 


Jeśli podobają Ci się nasze artykuły, możesz nas wesprzeć:

Wesprzyj nas
ks. Marcin Kowalski

ks. Marcin Kowalski

Doktor nauk biblijnych, wykładowca KUL oraz WSD w Kielcach. Sekretarz czasopism biblijnych The Biblical Annals oraz Verbum Vitae. Uczestnik programów radiowych i telewizyjnych popularyzujących Biblię: W Namiocie Słowa, Szukając Słowa Bożego, Telewizyjny Uniwersytet Biblijny (Radio Maryja i Telewizja Trwam). Moderator Dzieła Biblijnego Diecezji Kieleckiej.

Zobacz inne artykuły tego autora >
ks. Przemysław Śliwiński

ks. Przemysław Śliwiński

Kapłan Archidiecezji Warszawskiej. Pochodzi z Lubawy. Ukończył studia specjalistyczne na Wydziale Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Santa Croce w Rzymie. Jesienią 2013 roku, objął stanowisko rzecznika prasowego Archidiecezji Warszawskiej oraz dyrektora Archidiecezjalnego Centrum Informacji. Wykłada edukację medialną w Wyższym Metropolitalnym Seminarium Duchownym w Warszawie. Na Stacji7.pl jest autorem wielu artykułów oraz popularnego cyklu Jutro Niedziela.

Zobacz inne artykuły tego autora >
ks. Marcin Kowalski
ks. Marcin
Kowalski
zobacz artykuly tego autora >
ks. Przemysław Śliwiński
ks. Przemysław
Śliwiński
zobacz artykuly tego autora >

Jutro Niedziela – III Wielkiego Postu A

Z pustej studni wytrysnęło nowe źródło. To najpiękniejsza historia miłosna

ks. Marcin Kowalski
ks. Marcin
Kowalski
zobacz artykuly tego autora >
ks. Przemysław Śliwiński
ks. Przemysław
Śliwiński
zobacz artykuly tego autora >

Słowo Boga bywa dwuznaczne. Massa i Meriba – to nie tylko miejsce na mapie, gdzie Izrael wystawiał Boga na próbę. To miejsce buntu, w którym może się znaleźć każdy. Jak kobieta z Samarii, poraniona, ukrywająca się, pogubiona.

Pragnienie to nie tylko potrzeba wody, czegoś do picia. Mając wody pod dostatkiem, ciągle przecież pragniemy. Woda to nie tylko pierwiastek konieczny do życia. Woda życia to Słowo Jezusa, Jego miłość. Tylko ona zaspokoi moje „pragnę”. Studnia to nie tylko ujęcie wody, dokąd pragnący przychodzi po wodę. To miejsce spotkania, dialogu. Przy studni rozpoczynają się piękne biblijne historie miłosne. Również ta, przy studni Jakuba.

Kobieta z Samarii spotkała Oblubieńca. Grzeszny człowiek spotyka Jezusa. Z pustej studni wytrysnęło nowe źródło. To najpiękniejsza historia miłosna.

 

PUNKT WYJŚCIA


Trzecia niedziela Wielkiego Postu roku A  Tradycyjnie nosi ona nazwę Oculi. Antyfona na wejście przywołuje słowa psalmu 25: Oculi mei semper ad Dominum (Oczy moje są zwrócone ku Panu KOLEKTA  Modlimy się, aby Bóg przyjął nasze przyznanie się do przewinień i podźwignął nas  CZYTANIA  Księga Wyjścia 17,3-7  Psalm 95,1-2.6-7ab.7c-9  List św. Pawła do Rzymian 5,1-2.5-8  Ewangelia wg św. Jana 4,5-42

 

 

CHMURA SŁÓW


Musimy być cierpliwi. Usłyszymy aż 962 słowa, jeśli ksiądz zdecyduje się na odczytanie dłuższej wersji Ewangelii. Najczęściej, po dziesięć razy, padną trzy słowa: WODA, JEZUSKOBIETA (w różnych formach gramatycznych). Dwa inne częste słowa UCZNIOWIE i MIASTO (po cztery) dopełniają obrazu, który ujawnia główny temat liturgii słowa oraz kontekst, w jakim został przedstawiony.

Jutro Niedziela - III Wielkiego Postu A

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst I czytania

Czytanie z Księgi Wyjścia

(Wj 17,3-7) Synowie Izraela rozbili obóz w Refidim, ale lud pragnął tam wody i dlatego szemrał przeciw Mojżeszowi i mówił: Czy po to wyprowadziłeś nas z Egiptu, aby nas, nasze dzieci i nasze bydło wydać na śmierć z pragnienia? Mojżesz wołał wtedy do Pana i mówił: Co mam uczynić z tym ludem? Niewiele brakuje, a ukamienują mnie! Pan odpowiedział Mojżeszowi: Wyjdź przed lud i weź kilku ze starszych Izraela ze sobą. Weź w rękę laskę, którą uderzyłeś Nil, i idź. Oto Ja stanę przed tobą na skale, na Horebie. Uderzysz w skałę, a wypłynie z niej woda, i lud zaspokoi swe pragnienie. Mojżesz uczynił tak na oczach starszyzny izraelskiej. I nazwał to miejsce Massa i Meriba, ponieważ tutaj kłócili się Izraelici i wystawiali Pana na próbę, mówiąc: Czy też Pan jest rzeczywiście wśród nas, czy nie?

Oto Słowo Boże

[01][02]

 

PIERWSZE CZYTANIE

Bunt w Massa i Meriba  Wj 17,3-7

Uwolniony z Egiptu Izrael zbuntował się przeciw Mojżeszowi. Zabrakło wody. Ale Bóg zaspokaja pragnienie

KSIĘGA: WyjściaAUTOR: anonimowy mędrzec • CZAS POWSTANIA: czasy hellenistyczne, I w. przed Chr.

KATEGORIA: wydarzenie • CZAS AKCJI: …, po ucieczce z Egiptu, po przejściu przez Morze Czerwone • MIEJSCE AKCJI: Massa i Meriba (pierwotnie Refidim) BOHATEROWIE: Mojżesz, lud


EXODUS • Księga Wyjścia, Exodus, druga z ksiąg Pisma Świętego, opisuje dokładnie to, na co wskazuje jej nazwa – uwolnienie Izraelitów z ziemi egipskiej. Ale nie tylko – drugim ważnym wydarzeniem jest przymierze zawarte na Synaju i Dekalog • Głównym tematem księgi są narodziny Izraela jako narodu i Boże panowanie nad nim. Księgę można podzielić na trzy części: »w pierwszej (rozdziały 1-15) rozstrzyga się, kto jest Panem Izraela: faraon i bogowie Egiptu czy Jahwe »w drugiej, już po wyjściu z Egiptu, Bóg rozwiązuje problemy swego ludu i karmi go na pustyni (15-18), »wreszcie nadaje prawa (19-24) i rozbija swój namiot (24-40), potwierdzając w ten sposób swoje królowanie w Izraelu. Sama budowa księgi tłumaczy zatem, że do ludu wybranego należy ten, kto doświadczył cudu Wyjścia, doświadcza opieki Boga, przyjmuje Jego prawo i panowanie.

PRAGNIENIE I GŁÓD • Pierwsze czytanie będzie pochodziło z drugiej części księgi: po wyjściu z Egiptu, ale jeszcze przed nadaniem Dekalogu na Synaju. Po cudownym przejściu przez Morze Czerwone, podczas wędrówki przez pustynię pojawiły się pierwsze problemy i trudności. Doskwierały pragnienie i głód • W rozdziałach 16-17 Bóg odpowiada, posyłając ludziom mannę z nieba i przepiórki (>Wj 16,1-31) Ale gdy lud dotarł z pustyni Sim do Refidim, wywiązała się nowa kłótnia. Lud domagał się od Mojżesza: Daj nam wody do picia! – Mojżesz odpowiada słowami: Czemu kłócicie się ze mną? I czemu wystawiacie Pana na próbę? (>Wj 17,2)

BUNT PRZECIW BOGU • Usłyszymy dalszy ciąg tej opowieści. drugi buntów, które nastąpiły po wyjściu z Egiptu. Znajdujemy się w Refidim, które wkrótce zmieni nazwę • Za buntem z powodu pragnienia postępuje dramatyczna kłótnia Izraelitów ze swoim przywódcą (Mojżesz skarży się: Niewiele brakuje, a ukamienują mnie). Zwróćmy uwagę, że w istocie jest to zarzut nie przeciwko Mojżeszowi, lecz przeciwko Bogu, który w mniemaniu Izraelitów nie wywiązuje się ze swego zadania Zbawcy i troskliwego władcy narodu. 

 

NAJWAŻNIEJSZE CYTATY


Syndrom „kiedyś było lepiej”: Czy po to wyprowadziłeś nas z Egiptu, aby nas, nasze dzieci i nasze bydło wydać na śmierć z pragnienia?

Woda, która przedłuża życie: Uderz w skałę, a wypłynie z niej woda, i lud zaspokoi swe pragnienie.

1/5
"Mojżesz wydobywa wodę ze skały" Bartolome Esteban Murillo
2/5
"Mojżesz uderzający w skałę" Jacopo Tintoretto
3/5
"Mojżesz uderzający w skałę" Nicolas Poussin
4/5
"Mojżesz wydobywa wodę na pustyni" James J. Tissot, Jewish Museum, Nowy Jork
5/5
"Mojżesz wydobywający wodę ze skały" Krzysztof Lubieniecki
poprzednie
następne

 

ZWRÓĆ UWAGĘ


 Konsekwencją tego wydarzenia jest nowa nazwa miejsca: I nazwał to miejsce Massa i Meriba, ponieważ tutaj kłocili się Izraeilici i Pana wystawiali na próbę, mówiąc: „Czy Pan jest rzeczywiście wśród nas, czy nie?”  Massapo hebrajsku znaczy „pokusa, próba” Meriba to po hebrajsku „kłótnia”  Nazwa ta miała służyć jako przypomnienie o tym buncie i przestroga  W Piśmie Świętym znajdziemy liczne nawiązania do tego miejsca i do wystawienia Boga na próbę: m. in. psalm 95 (o tym za chwilę) oraz druga pokusa Jezusa (kuszenie Jezusa było omawiane w II niedzielę Wielkiego Postu)

Szemranie i wystawianie Boga na próbę to jeden z ważniejszych tematów Pięcioksięgu. Jak refren będzie on towarzyszył ich wędrówce przez pustynię. To akt niewiary w Bożą Opatrzność i w autorytet Mojżesza W Księdze Wyjścia (zwłaszcza rozdziały 15-17) Bóg odpowiada jeszcze z ogromną cierpliwością, zaspokajając potrzeby Izraela. Tu, zważywszy na początek ich wspólnej drogi, Bóg jest jeszcze bardzo wyrozumiałym Ojcem Jednak w następnych księgach sytuacja się zmienia. Kiedy Bóg zdecyduje, że Izrael powinien już dojrzeć i przestać być kapryśnym dzieckiem, będzie surowo karał jego bunty (Księga Liczb 14-17 i 21).

 

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst Psalmu

(Ps 95,1-2.6-9) REFREN: Kiedy Bóg mówi, nie gardź Jego słowem

Przyjdźcie, radośnie śpiewajmy Panu, wznośmy okrzyki ku chwale Opoki naszego zbawienia. Stańmy przed obliczem Jego z uwielbieniem, radośnie śpiewajmy Mu pieśni.

Przyjdźcie, uwielbiajmy Go padajcie na twarze, zegnamy kolana przed Panem, który nas stworzył. Albowiem On jest naszym Bogiem, a my ludem Jego pastwiska i owcami w Jego ręku.

Obyście dzisiaj usłyszeli głos Jego: „Niech nie twardnieją wasze serca jak w Meriba, jak na pustyni w dniu Massa, gdzie Mnie kusili wasi ojcowie, doświadczali Mnie, choć widzieli moje dzieła”.

[01][02]

PSALM

Twarde serca   95,1-2.6-7ab.7c-9

O buncie w Massa i Meriba przypomina też psalm 95. Człowiek i dziś może dokonać “kuszenia Boga”, przed którym przestrzega autor psalmu

PSALM 95AUTOR: anonimowy lewita • CZAS POWSTANIA:V w. przed Chr.


PSALM WEZWANIA • Kto wie, czy Psalm 95 nie jest najczęściej odmawianym psalmem. Dziś jest to główny psalm wezwania; osoby odmawiające Liturgię Godzin właśnie nim przeważnie rozpoczynają każdy dzień. To psalm radosny, wychwalający Boga za Jego wielkość i moc.

NA ŚWIĘTO NAMIOTÓW • Tymczasem kiedyś psalm mógł pełnić funkcję hymnu procesjonalnego na radosny czas Święta Namiotów. W trakcie tego święta Izrael wspominał wędrówkę przez pustynię i nadanie Prawa na Synaju. Aż do dziś Żydzi w czasie tego święta mają nakaz spożywania posiłków w namiotach, przez które widać niebo. To samo niebo, z którego Pan im błogosławił, zsyłał pokarm i patrzył z cierpliwością na ich bunty.

KUSZENIE BOGA • Nie usłyszymy jednak całego psalmu, ale początkowe strofy oraz końcówkę. Ostatnia zwrotka przypomina o buncie w Massa i Meriba (PATRZ: PIERWSZE CZYTANIE) To z tego powodu psalm wpisuje się w tematykę Liturgii Słowa. Bóg apeluje, by serca Jego uczniów nie były twarde, głuche na słowa upomnienia.

 

NAJWAŻNIEJSZE CYTATY


Psalm 95 o twardych sercach, o Massa i Meriba: Niech nie twardnieją wasze serca jak w Meriba, jak na pustyni w dniu Massa

Psalm 95 o kuszeniu Boga: …gdzie Mnie kusili wasi ojcowie, doświadczali Mnie, choć widzieli moje dzieła

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst II czytania

Czytanie z Listu świętego Pawła Apostoła do Rzymian

(Rz 5,1-2.5-8) Dostąpiwszy więc usprawiedliwienia przez wiarę, zachowajmy pokój z Bogiem przez Pana naszego Jezusa Chrystusa, dzięki któremu uzyskaliśmy przez wiarę dostęp do tej łaski, w której trwamy i chlubimy się nadzieją chwały Bożej. A nadzieja zawieść nie może, ponieważ miłość Boża rozlana jest w sercach naszych przez Ducha Świętego, który został nam dany. Chrystus bowiem umarł za nas, jako za grzeszników, w oznaczonym czasie, gdyśmy (jeszcze) byli bezsilni. A (nawet) za człowieka sprawiedliwego podejmuje się ktoś umrzeć tylko z największą trudnością. Chociaż może jeszcze za człowieka życzliwego odważyłby się ktoś ponieść śmierć. Bóg zaś okazuje nam swoją miłość (właśnie) przez to, że Chrystus umarł za nas, gdyśmy byli jeszcze grzesznikami.

Oto Słowo Boże

[01][02]

 

DRUGIE CZYTANIE

Pokonany grzech  Rz 5,1-2.5-8

KSIĘGA: List do Rzymian · NADAWCA: św. Paweł · SKĄD: Korynt · DATA: 57-58 · ADRESACI: mieszkańcy Rzymu


SUMMARIUM PASTORALNE • Podobnie jak dwa tygodnie temu, usłyszymy dziś fragment Listu do Rzymian. Przypomnijmy, list powstał dwa lata przed tym, jak Paweł po raz pierwszy zobaczył Wieczne Miasto. Powstał z powodów pragmatycznych: celem listu było zapewnienie sobie wsparcia ze strony wspólnoty w planowanej przez Pawła podróży misyjnej do Hiszpanii (>>Rz 15,23-24) Jednak zakres treści poruszonych w liście jest szerszy: Paweł głosi Rzymianom ewangelię, pisze do wspólnoty znajdującej się w stolicy imperium, w sercu antycznego świata. Rzym ma być kołem zamachowym dla głoszonej przez Pawła ewangelii. List przybiera zatem charakter summarium pastoralnego, w którym Paweł zbiera doświadczenie całego życia swej pracy i głoszenia Ewangelii.

PIĄTY ROZDZIAŁ • Ton listu momentami staje się polemiczny. Z jednej strony to próbka retoryki Pawła, który aby zdynamizować przekaz, “dyskutuje” z fikcyjnym rozmówcą (zabieg zwany diatrybą). Z drugiej strony ton polemiczny to efekt pytań, wątpliwości, a nawet oskarżeń wobec Pawła. Treścią listu i najczęściej pojawiającymi się w nim słowami są sprawiedliwość Boża oraz usprawiedliwienie płynące z wiary • Najpierw pisze o powodach osamotnienia, grzechu człowieka i o wybawieniu z niego przez Chrystusa. W końcowej części podejmuje temat ostatecznego zbawienia Izraela, wreszcie następują praktyczne upomnienia • Po wytłumaczeniu we wcześniejszych rozdziałach, że wszyscy na równi (i poganie i Żydzi) potrzebują usprawiedliwienia poprzez wiarę w Jezusa Chrystusa, w piątym rozdziale Paweł opisuje skutki tegoż usprawiedliwienia.

NOWE ŻYCIE • Dwa tygodnie temu fragment piątego rozdziału listu, dziś wracamy do początku piątego rozdziału. Paweł opisuje nowe życie w Jezusie, które charakteryzuje się pokojem z Bogiem oraz nadzieją przyszłej chwały, która nie może zawieść, bo umacnia ją w naszych sercach Duch Święty. Chwała, tak jak w Starym Testamencie, oznacza tu pełną mocy i miłości Bożą obecność. Chrześcijanin dzięki Duchowi Jezusa już dziś żyje w obecności Pana, ciesząc się tym, że w przyszłości – w Jego Królestwie, będzie doświadczał jej bez ograniczeń. Kluczowa jest tu rola Ducha, który przemienia naszą naturę, zamienia szemranie w posłuszeństwo Bożemu Słowu i już dziś pozwala żyć Bożym życiem.

 

NAJWAŻNIEJSZE CYTATY


Św. Paweł o boskiej nadziei: Nadzieja zawieść nie może

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst Ewangelii

Słowa Ewangelii według świętego Jana

(J 4,5-42)

Jezus przybył do miasteczka samarytańskiego, zwanego Sychar, w pobliżu pola, które /niegdyś/ dał Jakub synowi swemu, Józefowi. Było tam źródło Jakuba. Jezus zmęczony drogą siedział sobie przy studni. Było to około szóstej godziny. Nadeszła /tam/ kobieta z Samarii, aby zaczerpnąć wody. Jezus rzekł do niej: Daj Mi pić! Jego uczniowie bowiem udali się przedtem do miasta dla zakupienia żywności. Na to rzekła do Niego Samarytanka: Jakżeż Ty będąc Żydem, prosisz mnie, Samarytankę, bym Ci dała się napić? Żydzi bowiem z Samarytanami unikają się nawzajem. Jezus odpowiedział jej na to: O, gdybyś znała dar Boży i /wiedziała/, kim jest Ten, kto ci mówi: Daj Mi się napić - prosiłabyś Go wówczas, a dałby ci wody żywej. Powiedziała do Niego kobieta: Panie, nie masz czerpaka, a studnia jest głęboka. Skądże więc weźmiesz wody żywej? Czy Ty jesteś większy od ojca naszego Jakuba, który dał nam tę studnię, z której pił i on sam, i jego synowie i jego bydło? W odpowiedzi na to rzekł do niej Jezus: Każdy, kto pije tę wodę, znów będzie pragnął. Kto zaś będzie pił wodę, którą Ja mu dam, nie będzie pragnął na wieki, lecz woda, którą Ja mu dam, stanie się w nim źródłem wody wytryskającej ku życiu wiecznemu. Rzekła do Niego kobieta: Daj mi tej wody, abym już nie pragnęła i nie przychodziła tu czerpać. A On jej odpowiedział: Idź, zawołaj swego męża i wróć tutaj. A kobieta odrzekła Mu na to: Nie mam męża. Rzekł do niej Jezus: Dobrze powiedziałaś: Nie mam męża. Miałaś bowiem pięciu mężów, a ten, którego masz teraz, nie jest twoim mężem. To powiedziałaś zgodnie z prawdą. Rzekła do Niego kobieta: Panie, widzę, że jesteś prorokiem. Ojcowie nasi oddawali cześć Bogu na tej górze, a wy mówicie, że w Jerozolimie jest miejsce, gdzie należy czcić Boga. Odpowiedział jej Jezus: Wierz Mi, kobieto, że nadchodzi godzina, kiedy ani na tej górze, ani w Jerozolimie nie będziecie czcili Ojca. Wy czcicie to, czego nie znacie, my czcimy to, co znamy, ponieważ zbawienie bierze początek od Żydów. Nadchodzi jednak godzina, owszem już jest, kiedy to prawdziwi czciciele będą oddawać cześć Ojcu w Duchu i prawdzie, a takich to czcicieli chce mieć Ojciec. Bóg jest duchem; potrzeba więc, by czciciele Jego oddawali Mu cześć w Duchu i prawdzie. Rzekła do Niego kobieta: Wiem, że przyjdzie Mesjasz, zwany Chrystusem. A kiedy On przyjdzie, objawi nam wszystko. Powiedział do niej Jezus: Jestem Nim Ja, który z tobą mówię. Na to przyszli Jego uczniowie i dziwili się, że rozmawiał z kobietą. Jednakże żaden nie powiedział: Czego od niej chcesz? - lub: - Czemu z nią rozmawiasz? Kobieta zaś zostawiła swój dzban i odeszła do miasta. I mówiła tam ludziom: Pójdźcie, zobaczcie człowieka, który mi powiedział wszystko, co uczyniłam: Czyż On nie jest Mesjaszem? Wyszli z miasta i szli do Niego. Tymczasem prosili Go uczniowie, mówiąc: Rabbi, jedz! On im rzekł: Ja mam do jedzenia pokarm, o którym wy nie wiecie. Mówili więc uczniowie jeden do drugiego: Czyż Mu kto przyniósł coś do zjedzenia? Powiedział im Jezus: Moim pokarmem jest wypełnić wolę Tego, który Mnie posłał, i wykonać Jego dzieło. Czyż nie mówicie: Jeszcze cztery miesiące, a nadejdą żniwa? Oto powiadam wam: Podnieście oczy i popatrzcie na pola, jak bieleją na żniwo. żniwiarz otrzymuje już zapłatę i zbiera plon na życie wieczne, tak iż siewca cieszy się razem ze żniwiarzem. Tu bowiem okazuje się prawdziwym powiedzenie: Jeden sieje, a drugi zbiera. Ja was wysłałem żąć to, nad czym wyście się nie natrudzili. Inni się natrudzili, a w ich trud wyście weszli. Wielu Samarytan z owego miasta zaczęło w Niego wierzyć dzięki słowu kobiety świadczącej: Powiedział mi wszystko, co uczyniłam. Kiedy więc Samarytanie przybyli do Niego, prosili Go, aby u nich pozostał. Pozostał tam zatem dwa dni. I o wiele więcej ich uwierzyło na Jego słowo, a do tej kobiety mówili: Wierzymy już nie dzięki twemu opowiadaniu, na własne bowiem uszy usłyszeliśmy i jesteśmy przekonani, że On prawdziwie jest Zbawicielem świata.

Oto Słowo Pańskie

[01][02]

 

EWANGELIA

Historia miłosna  J 4,5-42

Przy studni rozpoczynają się piękne biblijne historie miłosne. Prawdziwa miłość Jezusa to odpowiedź na pragnienie, które trawi kobietę

EWANGELISTA: św. Jan • CZAS POWSTANIA: ok. 90

KATEGORIA: wydarzenie MIEJSCE AKCJI: Sychar, przy studni Jakuba • CZAS AKCJI: 30-33, południe • BOHATEROWIE: Jezus, samarytanka, uczniowie


JAN I JEGO DZIEŁA • Przerywamy trwającą w roku „A” lekturę Ewangelii św. Mateusza. Tym razem usłyszymy fragment Ewangelii wg św. Jana. Ewangelia, która powstała najpóźniej, napisana przez najmłodszego z apostołów – który stworzył również Apokalipsę i trzy listy – uważana jest również za najgłębszą, najbardziej duchową. Choć autorem jest Jan, wiadomo, że tekst w Efezie ok. 90 r. opracowali później jego uczniowie

KSIĘGA ZNAKÓW • Styl opisu wydarzeń z życia Jezusa wg św. Jana bardzo różni się od trzech pozostałych. Jeśli u synoptyków przeważa narracja i opis wydarzeń, u św. Jana widzimy raczej dialogi i wejście w głąb misterium i osoby Jezusa. Jeśli w ewangeliach synoptycznych możemy odnaleźć wiele wersji opisów, a nawet wersji tego samego wydarzenia, u św. Jana znajdziemy najwięcej opisów wyjątkowych wydarzeń, których w innych ewangeliach nie znajdziemy. Jana interesuje nie tyle chronologia życia Jezusa, co misterium osoby Syna Bożego • Ewangelię dzieli się zazwyczaj na dwie części – Księgę Znaków (J 1 – 11) i Księgę Krzyża (13 – 21).

WODA ŻYCIA • Jeśli ksiądz wybierze dłuższą wersję, usłyszymy dużą dawkę Słowa: całą rozmowę Jezusa z Samarytanką. Ten niezwykły fragment zapoczątkowuje jeden z wielkich tematów Ewangelii św. Jana: woda żywa (>>JESZCZE O EWANGELII) Będziemy mieli do czynienia z dyskusją, rozmową między Jezusem i kobietą z Samarii • W przyszłą niedzielę usłyszymy kontynuację tematu wody żywej: znak.

1/6
"Jezus i kobieta z Samarii przy studni", Giovanni Francesco Barbieri (Guercino), 1640, Muzeum Thyssen-Bornemisza w Madrycie
2/6
"Chrystus i Samarytanka" Domenico Fiasella, Galeria Palazzo Bianco w Genui
3/6
"Jezus i Samarytanka" Étienne Parrocel, Muzeum Sztuk Pięknych Ajaccio
4/6
"Chrystus i kobieta z Samarii" Duccio di Buoninsegna, 1310, Muzeum Thyssen-Bornemisza w Madrycie
5/6
"Chrystus i kobieta z Samarii" Stefano Erardi, Narodowe Muzeum Sztuk Pięknych, Valletta, Malta
6/6
"Chrystus i Samarytanka" Giovanni Francesco Barbieri (Guercino), 1647
poprzednie
następne

 

JESZCZE O EWANGELII


CZTERY TEMATY JANA • Ewangelia św. Jana przedstawia cztery wielkie tematy: wino – krzew winny, pasterz, chleb żywy oraz woda. Każdy z nich zostaje przedstawiony w podobny sposób: przez dyskusję, znak oraz przemowę Jak to wygląda w przypadku tematu wody życia? Woda w Ewangelii św. Jana pojawia się już podczas wesela w Kanie Galilejskiej (>>J 2), a w czasie rozmowy z Nikodemem (>>J 3) jest zestawiona z Duchem Świętym: Jeśli się ktoś nie narodzi z wody i z Ducha, nie może wejść do królestwa Bożego  Wprowadzeniem wielkiego tematu o wodzie jest właśnie rozmowa z Samarytanką. Temat wody powraca w rozdziale dziewiątym: już nie w rozmowie, ale w znaku dokonanym przez Jezusa: uzdrowieniu niewidomego od urodzenia (PATRZ: IV niedziela wielkiego postu A), który musi obmyć martwe oczy w sadzawce Siloam – wydarzenie to jest ilustracją, a może lepiej: czynem potwierdzającym wcześniejszą przemowę Jezusa (>> J 8) dotyczącą wody żywej: Jeśli ktoś jest spragniony, a wierzy we mnie – niech przyjdzie do Mnie i pije  Jak dopowie Benedykt XVI: cały ten rozdział jest objaśnieniem chrztu, który sprawia, że widzimy. Chrystus jest Dawcą światła, który za pośrednictwem sakramentu otwiera nam oczy. Chodzi przecież o sakrament, którego materią jest woda.

• CZAS I MIEJSCE • Miejsce akcji – przy studni, czas – godzina szósta, pora największych upałów. Dlaczego właśnie wtedy Samarytanka przychodzi po wodę? Przychodzi o godzinie, o której spodziewa się nie znaleźć przy studni nikogo • DLACZEGO? Jak za chwilę się przekonamy ma ku temu powody: jej życie nie układa się zgodnie z klasycznymi normami społecznymi. Kobieta, która ukrywa się przed oczami ludzi, spotka przy studni Jezusa. Ta, która nie ma męża, spotka Oblubieńca.

 POZOSTAWIONY DZBAN  Dzięki ranie serca, której dotknął Jezus, kobieta odkryje kim jest Ten, który stoi przed nią. Zostawi dzban i z radości pobiegnie do wsi, aby opowiedzieć o Nim innym. Już nie czuje lęku przed ludźmi i nie musi się ukrywać. Samarytanka nie jest już tą samą kobietą. Znalazła swojego Oblubieńca. Niesie w sobie Jego dające życie Słowo. Woda życia, woda nowego życia kobiety to jego Ewangelia, Słowo Jezusa.

DAJ MI PIĆEpilog spotkania przy studni to Golgota. Tam Jezus raz jeszcze wypowie słowo: Pragnę (J 19,28). Miłość umiera z miłości, źródło wody żywej usycha z pragnienia. Ta scena tłumaczy ostatecznie, jakie pragnienie (Daj mi pić) trawi Jezusa, kiedy rozmawia z Samarytanką To pragnienie wypełnienia woli Bożej do końca, pragnienie zapalenia wiary w kobiecie, pragnienie ofiarowania jej miłości, która zmieni jej życie.

 

TRANSLATOR


 O, gdybyś znała dar Boży i wiedziała, kim jest Ten, kto ci mówi: Daj Mi się napić – prosiłabyś Go wówczas, a dałby Ci wody żywej  (J 4,10)  I w tym wersecie, i w każdym, który mówi o wodzie żywej, w oryginale chodzi dokładnie o wodę żyjącą.

 Rzekła do Niego kobieta: “Panie, widzę, że jesteś prorokiem. Ojcowie nasi oddawali cześć Bogu na tej górze, a wy mówicie, że w Jerozolimie jest miejsce, gdzie należy czcić Boga” (J 4,24)  Tam gdzie polski przekład mówi o „czczeniu Boga” albo o „oddawaniu czci”, w oryginale znajdujemy słowo kłaniać się  Ojcowie nasi na górze tej zaczęli kłaniać się. A wy mówicie, że w Jerozolimie jest miejsce, gdzie kłaniać się trzeba. Wy kłaniacie się temu, kogo nie znacie, my kłaniamy się temu, kogo znamy. Bo wybawienie z Judejczyków jest. Ale przychodzi godzina, i teraz jest, gdy prawdziwi kłaniający się będą się kłaniać Ojcu w Duchu i prawdzie. Bowiem Ojciec takich szuka, kłaniających się mu. Duchem Bóg i kłaniającym się mu, w duchu i prawdzie trzeba kłaniać się.

 Powiedział do niej Jezus: “Jestem Nim Ja, który z tobą mówię” (J 4,26)  Odpowiedź Jezusa w oryginale bezpośrednio nawiązuje do imienia Boga (patrz: linki): Mówi jej Jezus: Ja jestem, mówiący ci

Jednakże żaden nie powiedział: “Czego od niej chcesz?” lub “Czemu z nią rozmawiasz?” (J 4,27)  W oryginale nie jest takie pewne, czy pierwszy zwrot był adresowany do Jezusa: Nikt jednakże nie powiedział: “Czego szukasz?” lub “Dlaczego mówisz z nią?”

“Pójdźcie, zobaczcie człowieka, który mi powiedział wszystko, co uczyniłam: Czyż On nie jest Mesjaszem?” (J 4,29) • W oryginale słowo “Christos”, czyli Chrystus, Pomazaniec.

 

LINKI


 STUDNIA JAKUBA  Jezus przybył do miasteczka samarytańskiego, zwanego Sychar, w pobliżu pola, które Jakub dał synowi swemu, Józefowi (J 4,5)

Wj 33,18-20: Wreszcie Jakub po powrocie z Paddan-Aram dotarł szczęśliwie do Sychem w Kanaanie. Obrawszy sobie miejsce w pobliżu tego miasta, nabył od synów Chamora, ojca Sychema, za sto kesitów kawał pola, na którym rozbił swe namioty. Tam też ustawił ołtarz i nazwał go: „El, Bóg Izraela”.

Wj 48,21-22: A potem Izrael rzekł do Józefa: „Ja niebawem umrę, ale Bóg będzie z wami i sprawi, że wrócicie do kraju waszych przodków. Ja zaś daję tobie o jedną więcej niż twym braciom wyżynę, którą sam zdobyłem na Amorytach mieczem i łukiem.

Joz 24,32: A kości Józefa, które synowie Izraela zabrali ze sobą z Egiptu, pochowano w Sychem, na części pola kupionego przez Jakuba od synów Chamora, ojca Sychema, za sumę stu kesitów.

 PRAGNIENIE  Jezus rzekł do niej: “Daj Mi pić” (J 4,7)

Wj 15,24: Szemrał lud przeciw Mojżeszowi i mówił: „Cóż będziemy pili?”.

Wj 17,2 (patrz: Pierwsze czytanie): I kłócił się lud z Mojżeszem, mówiąc: „Daj nam wody do picia!”.

Ps 42,2: Jak łania pragnie wody ze strumieni, tak dusza moja pragnie Ciebie, Boże!

Ps 62,2: Boże, Ty Boże mój, Ciebie szukam. Ciebie pragnie moja dusza, za Tobą tęskni moje ciało, jak ziemia zeschła, spragniona, bez wody.

J 19,28: Potem Jezus świadom, że już wszystko się dokonało, aby się wypełniło Pismo, rzekł: „Pragnę”.

JA JESTEM  Powiedział do niej Jezus: “Jestem Nim Ja, który z tobą mówię” (J 4,26)

Wj 3,13-14: „…Lecz gdy oni mnie zapytają, jakie jest Jego imię, cóż im mam powiedzieć?” Odpowiedział Bóg Mojżeszowi: „JESTEM, KTÓRY JESTEM”. I dodał: „Tak powiesz synom Izraela: JESTEM posłał mnie do was” .

J 8,24.28: „…Jeżeli bowiem nie uwierzycie, że JA JESTEM, pomrzecie w grzechach waszych… Gdy wywyższycie Syna Czowieczego, wtedy poznacie, że JA JESTEM i że Ja nic sam z siebie nie czynię, ale że mówię to, czego mnie Ojciec nauczył”.

J 18,4: „Kogo szukacie?” Odpowiedzieli Mu: „Jezusa z Nazaretu”. Rzekł do nich Jezus: „JA JESTEM”.

Ap 1,4: Łaska wam i pokój od Tego, Który jest i Który był i Który przychodzi.

 

CZY WIESZ, ŻE


Historie przy źródle (czyli studni) to znany ze starożytności gatunek historii miłosnych. Przy źródle sługa Abrahama spotkał Rebekę, przyszłą żonę Izaaka, Jakub zakochuje się w Racheli, przy źródle także Mojżesz odnalazł swoją przyszłą żonę.

 

BIBLIJNY INSIDER


czyli na co zwrócić uwagę podczas dialogu Jezusa z Samarytanką

 NIEPOROZUMIENIE  Dostrzeżemy typową dla św. Jana technikę nieporozumienia. Polega ona na tym, że Jezus posługuje się pewnym obrazem czy metaforą – w tym wypadku wodą w znaczeniu dosłownym i duchowym. Jego rozmówczyni zaś zauważa i rozumie tylko sens dosłowny wody i tylko w tym znaczeniu o niej mówi. Rozmowa pozwala jednak Jezusowi na wprowadzenie w temat i zafascynowanie rozmówczyni Jego nauką. Prześledźmy ten fragment rozmowy:

– O, gdybyś znała dar Boży i wiedziała, kim jest Ten, kto ci mówi: Daj Mi się napić – prosiłabyś Go wówczas, a dałby Ci wody żywej. 

– Panie, nie masz czerpaka, a studnia jest głęboka. Skądże więc weźmiesz wody żywej? Czy Ty jesteś większy od ojca naszego Jakuba, który dał nam tę studnię, z której pił i on sam, i jego synowie, i jego bydło?

– Każdy, kto pije tę wodę, znów będzie pragnął. Kto zaś będzie pił wodę, którą Ja mu dam, nie będzie pragnął na wieki, lecz woda, którą Ja mu dam, stanie się w nim źródłem wody wytryskującej ku życiu wiecznemu. 

– Daj mi tej wody, abym już nie pragnęła i nie przychodziła tu czerpać.

• IRONIA  Odnajdziemy również technikę ironii: rozmówca Jezusa ironicznie wyraża jakąś myśl, chcąc Go ośmieszyć lub ironicznie coś skomentować. W rzeczywistości ironiczna myśl jest prawdziwa. Najdobitniejszym przykładem jest ironiczny w zamierzeniu napis umieszczony na krzyżu: Jezus Nazarejczyk Król Żydowski. A oto ironia w dialogu Jezusa z Samarytanką:

– O, gdybyś znała dar Boży i wiedziała, kim jest Ten, kto ci mówi: Daj Mi się napić – prosiłabyś Go wówczas, a dałby Ci wody żywej. 

– Panie, nie masz czerpaka, a studnia jest głęboka. Skądże więc weźmiesz wody żywej? Czy Ty jesteś większy od ojca naszego Jakuba, który dał nam tę studnię, z której pił i on sam, i jego synowie, i jego bydło?

 OD OGÓŁU DO KONKRETU  Nieporozumienie, dwuznaczność i ironia ustąpią w pewnym momencie miejsca innej technice, którą stosuje Jezus: przechodzi od ogółu do konkretu życia Samarytanki.

– Idź, zawołaj swego męża i wróć tutaj.

– Nie mam męża · Kobieta odpowiada ze smutkiem

– Dobrze powiedziałaś: Nie mam męża. Miałaś bowiem pięciu mężów, a ten, którego masz teraz, nie jest twoim mężem: To powiedziałaś zgodnie z prawdą  Jezus pokazuje, że zna jej życie i jego dramat. Ten bardzo osobisty dialog otwiera kobietę i pozwala jej dostrzec w Jezusie kogoś więcej niż jednego z mężczyzn, który staje na jej drodze. Krok po kroku kobieta odkryje w Nim proroka, oczekiwanego Mesjasza, w końcu Oblubieńca:

– Panie, widzę, że jesteś prorokiem. Ojcowie nasi oddawali cześć Bogu na tej górze, a wy mówicie, że w Jerozolimie jest miejsce, gdzie należy czcić Boga.

– Wierz Mi, niewiasto, że nadchodzi godzina, kiedy ani na tej górze, ani w Jerozolimie nie będziecie czcili Ojca. Wy czcicie to, czego nie znacie, my czcimy to, co znamy, ponieważ zbawienie bierze początek od Żydów. Nadchodzi jednak godzina, owszem, już jest, kiedy to prawdziwi czciciele będą oddawać cześć Ojcu w Duchu i prawdzie, i takich to czcicieli chce mieć Ojciec. Bóg jest duchem; potrzeba więc, by czciciele Jego oddawali Mu cześć w Duchu i prawdzie. 

– Wiem, że przyjdzie Mesjasz, zwany Chrystusem. A kiedy On przyjdzie, objawi nam wszystko.

Jestem Nim Ja, który z tobą mówię. 


Jeśli podobają Ci się nasze artykuły, możesz nas wesprzeć:

Wesprzyj nas
ks. Marcin Kowalski

ks. Marcin Kowalski

Doktor nauk biblijnych, wykładowca KUL oraz WSD w Kielcach. Sekretarz czasopism biblijnych The Biblical Annals oraz Verbum Vitae. Uczestnik programów radiowych i telewizyjnych popularyzujących Biblię: W Namiocie Słowa, Szukając Słowa Bożego, Telewizyjny Uniwersytet Biblijny (Radio Maryja i Telewizja Trwam). Moderator Dzieła Biblijnego Diecezji Kieleckiej.

Zobacz inne artykuły tego autora >
ks. Przemysław Śliwiński

ks. Przemysław Śliwiński

Kapłan Archidiecezji Warszawskiej. Pochodzi z Lubawy. Ukończył studia specjalistyczne na Wydziale Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Santa Croce w Rzymie. Jesienią 2013 roku, objął stanowisko rzecznika prasowego Archidiecezji Warszawskiej oraz dyrektora Archidiecezjalnego Centrum Informacji. Wykłada edukację medialną w Wyższym Metropolitalnym Seminarium Duchownym w Warszawie. Na Stacji7.pl jest autorem wielu artykułów oraz popularnego cyklu Jutro Niedziela.

Zobacz inne artykuły tego autora >
ks. Marcin Kowalski
ks. Marcin
Kowalski
zobacz artykuly tego autora >
ks. Przemysław Śliwiński
ks. Przemysław
Śliwiński
zobacz artykuly tego autora >