Jutro Niedziela – XXIV zwykła C

Ojciec będzie zawsze czekał, wypatrywał nas z daleka. To właśnie jego miłosierdzie: absolutna gorliwość w poszukiwaniu czegoś najcenniejszego, co mu się zgubiło, ukochanego syna, umiłowanej córki

ks. Marcin Kowalski
ks. Marcin
Kowalski
zobacz artykuly tego autora >
ks. Piotr Jutkiewicz
ks. Piotr
Jutkiewicz
zobacz artykuly tego autora >

PUNKT WYJŚCIA


XXIV NIEDZIELA ZWYKŁARok CKOLEKTA: modlimy się o to, by Bóg wejrzał na nas i pobudził nasze serca do służby Jemu, abyśmy mogli doznawać skutków jego miłosierdzia • KOLOR: zielony  • CZYTANIA: Księga Wyjścia 32, 7-11. 13-14, Psalm 51 (50), 3-4. 12-13. 17 i 19 (R.: por. Łk 15, 18), Pierwszy List do Tymoteusza 1, 12-17, Ewangelia wg. św. Łukasza 15, 1-32

 

• CHMURA SŁOWA •

cs

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst I czytania

Czytanie z Księgi Wyjścia

(Wj 32, 7-11. 13-14)

Pan rzekł do Mojżesza: «Zstąp na dół, bo sprzeniewierzył się lud twój, który wyprowadziłeś z ziemi egipskiej. Bardzo szybko zawrócili z drogi, którą im nakazałem, i utworzyli sobie posąg cielca odlanego z metalu, i oddali mu pokłon, i złożyli mu ofiary, mówiąc: „Izraelu, oto twój bóg, który cię wyprowadził z ziemi egipskiej”». I jeszcze powiedział Pan do Mojżesza: «Widzę, że lud ten jest ludem o twardym karku. Pozwól Mi, aby rozpalił się gniew mój na nich. Chcę ich wyniszczyć, a ciebie uczynić wielkim ludem». Mojżesz jednak zaczął usilnie błagać Pana, Boga swego, i mówić: «Dlaczego, Panie, płonie gniew Twój przeciw ludowi Twemu, który wyprowadziłeś z ziemi egipskiej wielką mocą i silną ręką? Wspomnij na Abrahama, Izaaka i Izraela, Twoje sługi, którym przysiągłeś na samego siebie, mówiąc do nich: „Uczynię potomstwo wasze tak licznym jak gwiazdy niebieskie, i całą ziemię, o której mówiłem, dam waszym potomkom, i posiądą ją na wieki”». Wówczas to Pan zaniechał zła, jakie zamierzał zesłać na swój lud.

Oto słowo Boże

[01][02]

PIERWSZE CZYTANIE

Złoty cielec Wj 32, 7-11. 13-14

Bóg wysłuchuje ludzkiego wołania i przebacza grzech

KSIĘGA: Księga Wyjścia • AUTOR: kapłan (ostateczna redakcja) • CZAS POWSTANIA: ok. VI w przed Chr.
KATEGORIA:
wydarzenie • MIEJSCE: góra Synaj • CZAS: ok. XII w przed Chr. • BOHATEROWIE: Bóg, Mojżesz


KSIĘGA WYJŚCIA • Exodus, druga z ksiąg Pisma Świętego, opisuje dokładnie to, na co wskazuje jej nazwa: • uwolnienie Izraelitów z ziemi egipskiej. Drugim ważnym wydarzeniem przedstawionym w księdze jest • przymierze zawarte na Synaju i Dekalog.

KONTEKST • Usłyszymy krótki fragment pochodzący z końcowej części księgi. Po opisie praw związanych z Przybytkiem (rozdz. 25-31), począwszy od 32 rozdziału, księga opisuje zejście Mojżesza z góry Synaj z tablicami prawa. W międzyczasie dochodzi do poważnego grzechu: podczas gdy Mojżesz przez długi czas nie wraca, lud namawia Aarona do przygotowania fizycznego przedstawienia Boga w postaci cielca odlanego ze złota (ww. 1-4). Następnego dnia lud składa przed nim ofiary oraz świętuje (ww. 5-6).

ZANIM USŁYSZYSZ • Dzisiejszy fragment opisuje dialog Boga z Mojżeszem na temat grzechu ludu i jego konsekwencji. Bóg reaguje na prośbę Mojżesza i “przypomnienie” przez niego historii: wybrania i obietnicy Bożej. Dlatego rezygnuje z zamiaru ukarania ludu.

 

NAJWAŻNIEJSZE CYTATY

Bóg bardzo szczerze: Bardzo szybko zawrócili z drogi, którą im nakazałem…

Bóg odpowiada na modlitwę: Wówczas to Pan zaniechał zła, jakie zamierzał zesłać na swój lud.

 

LINKI


Bardzo szybko zawrócili z drogi, którą im nakazałem… (Wj 32,8)

Wj 20,3: Nie będziesz miał cudzych bogów obok Mnie!  

Sdz 2,17: Ale i sędziów swoich nie słuchali, gdyż uprawiali nierząd z innymi bogami, oddawali im pokłon. Zboczyli szybko z drogi, po której kroczyli ich przodkowie, którzy słuchali przykazań Pana: ci tak nie postępowali. 

Wówczas to Pan zaniechał zła, jakie zamierzał zesłać na swój lud (Wj 32,14).

Ps 106,45: I wspomniał dla ich dobra na swoje przymierze i pożałował ich w swej wielkiej łaskawości.  

Jon 3,10: Zobaczył Bóg czyny ich, że odwrócili się od swojego złego postępowania. I ulitował się Bóg nad niedolą, którą postanowił na nich sprowadzić, i nie zesłał jej. 

Jl 2,13: Rozdzierajcie jednak serca wasze, a nie szaty! Nawróćcie się do Pana Boga waszego! On bowiem jest łaskawy, miłosierny, nieskory do gniewu i wielki w łaskawości, a lituje się na widok niedoli. 

Oz 11,8: Jakże cię mogę porzucić, Efraimie, i jak opuścić ciebie, Izraelu? Jakże cię mogę równać z Admą i uczynić podobnym do Seboim? Moje serce na to się wzdryga i rozpalają się moje wnętrzności.

 

JESZCZE O PIERWSZYM CZYTANIU


Epizod ze złotym cielcem zapowiada grzech Jeroboama I, który we wzniesionych przez siebie sanktuariach czcić będzie dwa cielce (por. 1 Krl 12,28, 12,32, 2 Krl 10,29; 17,16; 2 Krn 11,15; 13,8Oz 8,5-6). Cześć oddawana obcym bogom w Królestwie Północnym ostatecznie doprowadzi je do upadku. Grzech oddawania czci złotemu cielcowi, który Izrael popełnia zaraz po zawarciu Przymierza z Bogiem, to swego rodzaju grzech pierworodny Izraela. Pragnienie posiadania boga, którego można oglądać i kontrolować, boga podobnego do innych narodów, będzie powracało wiele razy w historii narodu wybranego. Ostatecznie doprowadzi także do upadku Jerozolimy. Bóg chce wiary, która często prowadzi w nieznanym kierunku i wymaga nieustanego zaufania. Idolatria to manipulowanie Bogiem, uczynienie go narzędziem w rękach człowieka.

 

CZY WIESZ ŻE…


Dlaczego cielec?

Sam cielec mógł być reprezentantem kultów pogańskich, szczególnie tych powiązanych z bogiem El, ojcem bogów oraz Baalem, bogiem płodności w religii ugaryckiej. Kult ostatniego był związany z praktykami seksualnymi, do czego wydaje się nawiązywać w. 6: wstali, żeby się bawić. W obrazie cielca w Biblii podkreśla się jego niesforność. Pan sprawia, że Liban skacze jak cielec (por. Ps 29,6); w Jer 31,18 Efraim zostaje ukarany jak niesforne cielę. Dalej w Ps 68,31 cielec staje się symbolem pogańskich ludów. Przez cześć oddawaną zwierzęciu człowiek staje się do niego podobnym i co gorsza nie różni się niczym od pogan.

 

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst psalmu

(Ps 51, 3-4. 12-13. 17 i 19)

Refren: Wstanę i wrócę do mojego ojca.

Zmiłuj się nade mną, Boże, w łaskawości swojej, w ogromie swej litości zgładź moją nieprawość. Obmyj mnie zupełnie z mojej winy i oczyść mnie z grzechu mojego.

Stwórz, Boże, we mnie serce czyste i odnów we mnie moc ducha. Nie odrzucaj mnie od swego oblicza i nie odbieraj mi świętego ducha swego.

Panie, otwórz wargi moje, a usta moje będą głosić Twoją chwałę. Boże, moją ofiarą jest duch skruszony, pokornym i skruszonym sercem Ty, Boże, nie gardzisz.

[01][02]

PSALM

Oczyść mnie z grzechu  •  Ps 51 (50), 3-4. 12-13. 17 i 19

Tylko Bóg uwalnia od winy i daje nowe serce

PSALM 51 AUTOR: Dawid/lewita • CZAS POWSTANIA: VI w. przed Chr., po powrocie z niewoli babilońskiej


MODLITWA BŁAGALNAPsalm 51 należy do gatunku modlitwy błagalnej tefillah • To wołanie do Boga o interwencję w sytuacjach choroby, prześladowania czy grzechu • Modlitwy błagalne były częścią rytuału wielkich dni postu i pokuty, obchodzonych przez całą wspólnotę Izraela. Wyznawano wtedy grzechy i błagano o pomoc, gdy ludowi zagrażały nieszczęścia: wojna, przegrana bitwa, głód, susza, epidemia

O PSALMIE • W tytule psalmu odnajdujemy wzmiankę wiążącą jego autorstwo z Dawidem. Miałby on powstać jako odpowiedź króla na słowo proroka Natana i wyjawienie jego grzechu z Batszebą • Psalm inspiruje się modlitwą i szczerym nawróceniem Dawida, lecz jego pochodzenie jest późniejsze •  Wzmianka o ofiarach, które są puste bez nawrócenia, przywołuje myśl Amosa, Izajasza i Micheasza, a prośba o czyste serce to odniesienie do Jeremiasza i Ezechiela • Psalm powstał zapewne w czasach powygnaniowych i służył jako modlitwa wspólnoty gromadzącej się w świątyni podczas dni pokutnych.

ZANIM USŁYSZYSZ • W trzech strofach psalmu 51, które usłyszymy w liturgii, pojawiają się motywy przebaczenia grzechów i nowego serca, które wiążą psalm z pierwszym czytaniem. • Psalmista uznaje przebaczenie grzechów za niezasłużony i niemożliwy do osiągnięcia ludzkimi siłami dar Bożej łaski i miłosierdzia, które działa jak kąpiel zmywająca winy • Następnie prosi o nowe serce i nowego ducha – te same, które Bóg obiecuje w Jr 31,31-34 i Ez 36,26: I dam wam serce nowe i ducha nowego tchnę do waszego wnętrza, odbiorę wam serce kamienne, a dam wam serce z ciała. Jako refren zostało użyte zdanie z dzisiejszej Ewangelii: Wstanę i wrócę do mojego ojca (Łk 15, 18), które współgra idealnie z treścią samego psalmu.

 

NAJWAŻNIEJSZE CYTATY


Nowe stworzenie: Stwórz, Boże, we mnie serce czyste.

Prawdziwa ofiara: Boże, moją ofiarą jest duch skruszony.

 

LINKI


Stwórz, Boże, we mnie serce czyste (Ps 51,12).

Ez 36,26: I dam wam serce nowe i ducha nowego tchnę do waszego wnętrza, odbiorę wam serce kamienne, a dam wam serce z ciała. 

Mt 5,8: Błogosławieni czystego serca, albowiem oni Boga oglądać będą. 

Ef 2,10: Jesteśmy bowiem Jego dziełem, stworzeni w Chrystusie Jezusie dla dobrych czynów, które Bóg z góry przygotował, abyśmy je pełnili.

Ga 6,15: Bo ani obrzezanie nic nie znaczy ani nieobrzezanie, tylko nowe stworzenie. 

2Kor 5,17: Jeżeli więc ktoś pozostaje w Chrystusie, jest nowym stworzeniem. To, co dawne, minęło, a oto wszystko stało się nowe. 

Boże, moją ofiarą jest duch skruszony (Ps 51,19).

1Sm 15,22: Samuel odrzekł: «Czyż milsze są dla Pana całopalenia i ofiary krwawe od posłuszeństwa głosowi Pana? Właśnie, lepsze jest posłuszeństwo od ofiary, uległość od tłuszczu baranów.  

Ps 40,6: Nie chciałeś ofiary krwawej ani obiaty, lecz otwarłeś mi uszy; całopalenia i żertwy za grzech nie żądałeś. 

Iz 1,11: «Co mi po mnóstwie waszych ofiar? mówi Pan. Syt jestem całopalenia kozłów i łoju tłustych cielców. Krew wołów i baranów, i kozłów mi obrzydła. 

Oz 6,6: Miłości pragnę, nie krwawej ofiary, poznania Boga bardziej niż całopaleń. 

 

CZY WIESZ, ŻE…


Psalm 51 stał się źródłem inspiracji dla teologów (św. Augustyn, Wyznania, cz. II, rozdział 7; Grzegorz Wielki, PL 79,528n; Luter), muzyków (Bach, Lulli, Donizetti, Palestrina Gabrieli, Allegri, Van Guuren, Górecki), literatów (Max Scheler) i malarzy (G. Rouault). Najbardziej znanym Miserere jest utwór kompozytora z XVII w. ze szkoły rzymskiej, Gregorio Allegriego, którego partyturę czternastoletni Mozart odtworzył wiernie po zaledwie jednym przesłuchaniu.

 

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst I czytania

Czytanie z Pierwszego Listu Świętego Pawła Apostoła do Tymoteusza

(1 Tm 1, 12-17)

Dzięki składam Temu, który mnie umocnił, Chrystusowi Jezusowi, naszemu Panu, że uznał mnie za godnego wiary, skoro przeznaczył do posługi sobie mnie, dawniej bluźniercę, prześladowcę i oszczercę. Dostąpiłem jednak miłosierdzia, ponieważ działałem z nieświadomością, w niewierze. A nad miarę obfita okazała się łaska naszego Pana, wraz z wiarą i miłością, która jest w Chrystusie Jezusie. Nauka to godna wiary i zasługująca na całkowite uznanie, że Chrystus Jezus przyszedł na świat zbawić grzeszników, spośród których ja jestem pierwszy. Lecz dostąpiłem miłosierdzia po to, by we mnie pierwszym Jezus Chrystus pokazał całą wielkoduszność jako przykład dla tych, którzy w Niego wierzyć będą na życie wieczne. A Królowi wieków, nieśmiertelnemu, niewidzialnemu, Bogu samemu – cześć i chwała na wieki wieków. Amen.

Oto słowo Boże

[01][02]

DRUGIE CZYTANIE

Pierwszy z grzeszników 1 Tm 1, 12-17

Autorytet Pawła wynika z przeżytej na własnej skórze przemieniającej potęgi miłości Boga

KSIĘGA: Pierwszy List do Tymoteusza • NADAWCA: św. Paweł lub uczniowie • SKĄD: Macedonia lub Rzym • DATA: 63-65r. • ADRESAT: Tymoteusz


LIST PASTERSKI • Oprócz listów do wspólnot chrześcijan w Rzymie, Koryncie, Efezie, Galacji, Salonikach, Kolosach i Filippi, trzy listy św. Paweł skierował osobiście do swych współpracowników: Tymoteusza i Tytusa. To tak zwane listy pasterskie, pochodzą według tradycji z końcowego okresu życia apostoła, lub jak twierdzą inni zostały zredagowane już po jego śmierci przez ucznia Pawłowej szkoły. Jest w nich wiele wskazań na temat sposobu organizacji i prowadzenia wspólnot.

KONTEKST • Jak ma często w zwyczaju Paweł zanim przejdzie do różnych konkretnych zaleceń (rozdz. 2-5) w pierwszym rozdziale rozpoczyna od osobistej historii. Jego rozważania i nauczanie nie są czystą teorią, ale żywym doświadczeniem konkretnego życia. Jeśli Tymoteusz sam przyjmie osobiście to nauczanie (ww. 18-19) będzie mógł odpowiednio pełnić swój urząd pasterski.

ZANIM USŁYSZYSZ • Nawrócenie Pawła i całkowita przemiana jego życia jest powodem do składania dziękczynienia i oddania chwały  samemu tylko Bogu. Wydaje się, że Paweł potrzebuje ciągle przypominać sobie kim był wcześniej, po to bym nie zapomnieć jak wielka jest moc miłosiernej miłości Boga. To ta miłość właśnie staje w centrum tego “przypominania”, nie jest ono wcale jakimś samo-katowaniem się. W ten sposób również jego nauczanie nabiera innego rodzaju autorytetu: nie jest czymś narzuconym, ale samemu przeżytym.

 

NAJWAŻNIEJSZE CYTATY


Prawda wprost: …przeznaczył do posługi sobie mnie, dawniej bluźniercę, prześladowcę i oszczercę.

Znać swoje miejsce: Chrystus Jezus przyszedł na świat zbawić grzeszników, spośród których ja jestem pierwszy.

 

LINKI


…ongiś bluźniercę, prześladowcę i oszczercę. Dostąpiłem jednak miłosierdzia, ponieważ działałem z nieświadomością, w niewierze (1Tm 1,13).

Dz 8,3: A Szaweł niszczył Kościół, wchodząc do domów porywał mężczyzn i kobiety, i wtrącał do więzienia. 

Dz 3,17: Lecz teraz wiem, bracia, że działaliście w nieświadomości, tak samo jak zwierzchnicy wasi. 

Ga 1,13: Słyszeliście przecież o moim postępowaniu ongiś, gdy jeszcze wyznawałem judaizm, jak z niezwykłą gorliwością zwalczałem Kościół Boży i usiłowałem go zniszczyć, 

Dz 9,1: Szaweł ciągle jeszcze siał grozę i dyszał żądzą zabijania uczniów Pańskich. Udał się do arcykapłana. 

Nauka to zasługująca na wiarę i godna całkowitego uznania, że Chrystus Jezus przyszedł na świat zbawić grzeszników, spośród których ja jestem pierwszy (1Tm 1,15).

1Kor 15,9: Jestem bowiem najmniejszy ze wszystkich apostołów i niegodzien zwać się apostołem, bo prześladowałem Kościół Boży. 

2Tm 2,11: Nauka to zasługująca na wiarę: Jeżeliśmy bowiem z Nim współumarli, wespół z Nim i żyć będziemy. 

Mk 2,17: Jezus usłyszał to i rzekł do nich: «Nie potrzebują lekarza zdrowi, lecz ci, którzy się źle mają. Nie przyszedłem powołać sprawiedliwych, ale grzeszników». 

Ef 3,8: Mnie, zgoła najmniejszemu ze wszystkich świętych, została dana ta łaska: ogłosić poganom jako Dobrą Nowinę niezgłębione bogactwo Chrystusa.

Rz 5,8: Bóg zaś okazuje nam swoją miłość właśnie przez to, że Chrystus umarł za nas, gdyśmy byli jeszcze grzesznikami. 

 

TRANSLATOR


…uznał mnie za godnego wiary… (1Tm 1,12)
Być może lepiej jest przetłumaczyć: zaufania.

…ongiś bluźniercę, prześladowcę i oszczercę. Dostąpiłem jednak miłosierdzia, ponieważ działałem z nieświadomością, w niewierze (1Tm 1,13).

Można też inaczej: gwałtownika.

Drugie zdanie może też być przetłumaczone jako skutkowe (tak np. Biblia Paulistów): ponieważ gdy nie wierzyłem, nie wiedziałem, co czynię.

 

JESZCZE O DRUGIM CZYTANIU


W Liście do Tymoteusza uczeń szkoły Pawłowej na podstawie relacji Pawła opisuje jego nawrócenie. Zapewne nie miałby tyle odwagi, aby nazwać apostoła “bluźniercą, prześladowcą i oszczercą”, gdyby słów tych nie słyszał od niego samego. Paweł w 1 Kor 15,9 nazywa siebie najmniejszym z apostołów, niegodnym tego imienia, ponieważ prześladował Kościół. Otwarcie mówi o swoim grzechu, ponieważ w jego świetle widać moc przemieniającej go łaski (1 Kor 15,10). Głos Pawła u kresu jego życia, który słyszymy w Liście do Tymoteusza, jest ostrzejszy niż ten z Listu do Koryntian. Apostoł osądza się surowiej, tylko po to, aby tym bardziej podkreślić tajemnicę miłosierdzia Boga względem siebie. Jeśli Paweł uznaje się za pierwszego z grzeszników to po to, aby ukazać, że łaska Chrystusa okazała się być w jego życiu super-obfitą (ulubione słowo Pawła). Popełnione błędy nie straszą go pod koniec życia. Tym bardziej motywują go, aby wychwalać Boże miłosierdzie.

 

 

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst Ewangelii

Słowa Ewangelii według Świętego Łukasza

Dłuższa (Łk 15, 1-32); Krótsza (Łk 15, 1-10)

W owym czasie przybliżali się do Jezusa wszyscy celnicy i grzesznicy, aby Go słuchać. Na to szemrali faryzeusze i uczeni w Piśmie, mówiąc: «Ten przyjmuje grzeszników i jada z nimi». Opowiedział im wtedy następującą przypowieść: «Któż z was, gdy ma sto owiec, a zgubi jedną z nich, nie zostawia dziewięćdziesięciu dziewięciu na pustyni i nie idzie za zgubioną, aż ją znajdzie? A gdy ją znajdzie, bierze z radością na ramiona i wraca do domu; sprasza przyjaciół i sąsiadów i mówi im: „Cieszcie się ze mną, bo znalazłem owcę, która mi zginęła”. Powiadam wam: Tak samo w niebie większa będzie radość z jednego grzesznika, który się nawraca, niż z dziewięćdziesięciu dziewięciu sprawiedliwych, którzy nie potrzebują nawrócenia. Albo jeśli jakaś kobieta, mając dziesięć drachm, zgubi jedną drachmę, czyż nie zapala światła, nie wymiata domu i nie szuka starannie, aż ją znajdzie? A znalazłszy ją, sprasza przyjaciółki i sąsiadki i mówi: „Cieszcie się ze mną, bo znalazłam drachmę, którą zgubiłam”. Tak samo, powiadam wam, radość nastaje wśród aniołów Bożych z powodu jednego grzesznika, który się nawraca».

Koniec krótszej perykopy

Powiedział też: «Pewien człowiek miał dwóch synów. Młodszy z nich rzekł do ojca: „Ojcze, daj mi część własności, która na mnie przypada”. Podzielił więc majątek między nich. Niedługo potem młodszy syn, zabrawszy wszystko, odjechał w dalekie strony i tam roztrwonił swoją własność, żyjąc rozrzutnie. A gdy wszystko wydał, nastał ciężki głód w owej krainie, i on sam zaczął cierpieć niedostatek. Poszedł i przystał na służbę do jednego z obywateli owej krainy, a ten posłał go na swoje pola, żeby pasł świnie. Pragnął on napełnić swój żołądek strąkami, którymi żywiły się świnie, lecz nikt mu ich nie dawał. Wtedy zastanowił się i rzekł: „Iluż to najemników mojego ojca ma pod dostatkiem chleba, a ja tu przymieram głodem. Zabiorę się i pójdę do mego ojca, i powiem mu: Ojcze, zgrzeszyłem przeciw Niebu i względem ciebie; już nie jestem godzien nazywać się twoim synem: uczyń mnie choćby jednym z twoich najemników”. Zabrał się więc i poszedł do swojego ojca. A gdy był jeszcze daleko, ujrzał go jego ojciec i wzruszył się głęboko; wybiegł naprzeciw niego, rzucił mu się na szyję i ucałował go. A syn rzekł do niego: „Ojcze, zgrzeszyłem przeciw Niebu i wobec ciebie, już nie jestem godzien nazywać się twoim synem”. Lecz ojciec powiedział do swoich sług: „Przynieście szybko najlepszą szatę i ubierzcie go; dajcie mu też pierścień na rękę i sandały na nogi! Przyprowadźcie utuczone cielę i zabijcie: będziemy ucztować i weselić się, ponieważ ten syn mój był umarły, a znów ożył; zaginął, a odnalazł się”. I zaczęli się weselić. Tymczasem starszy jego syn przebywał na polu. Gdy wracał i był blisko domu, usłyszał muzykę i tańce. Przywołał jednego ze sług i pytał go, co to ma znaczyć. Ten mu rzekł: „Twój brat powrócił, a ojciec twój kazał zabić utuczone cielę, ponieważ odzyskał go zdrowego”. Rozgniewał się na to i nie chciał wejść; wtedy ojciec jego wyszedł i tłumaczył mu. Lecz on odpowiedział ojcu: „Oto tyle lat ci służę i nie przekroczyłem nigdy twojego nakazu; ale mnie nigdy nie dałeś koźlęcia, żebym się zabawił z przyjaciółmi. Skoro jednak wrócił ten syn twój, który roztrwonił twój majątek z nierządnicami, kazałeś zabić dla niego utuczone cielę”. Lecz on mu odpowiedział: „Moje dziecko, ty zawsze jesteś ze mną i wszystko, co moje, do ciebie należy. A trzeba było weselić się i cieszyć z tego, że ten brat twój był umarły, a znów ożył; zaginął, a odnalazł się”».

Oto słowo Pańskie

[01][02]

 

EWANGELIA

Przyjaciel grzeszników Łk 15, 1-32

Priorytetem Boga jest znaleźć to, co się zgubiło

EWANGELISTA: św. Łukasz • CZAS POWSTANIA: 70-80 r.
KATEGORIA: dialog • MIEJSCE: w drodze do Jerozolimy • CZAS: ok. 33 r. • KTO MÓWI: Jezus ADRESACI: celnicy, grzesznicy, faryzeusze, uczeni w Piśmie, uczniowie i inni słuchacze


EWANGELIA GŁOSZĄCYCH • Wedle najstarszych tradycji, mających potwierdzenie w Dziejach Apostolskich, św. Łukasz był towarzyszem św. Pawła i spisał głoszoną przez niego Dobrą Nowinę. Pochodził z Antiochii Syryjskiej, z wykształcenia był lekarzem (>> Dz 4,14) • Jego dzieło dzieli się na dwie księgi: • pierwsza to Ewangelia • druga − jej kontynuacja − to Dzieje Apostolskie • W Ewangelii można wyróżnić kilka części: • ewangelię dzieciństwa (1,5-2,52) • ewangelię cudów i przypowieści w Galilei (4,14-9,50) • wypełnioną nauczaniem podróż do Jerozolimy (9,51-19,28) • nauczanie o charakterze eschatologicznym w Jerozolimie (19,29-21,38) • ewangelię Męki i Zmartwychwstania zakończoną wezwaniem do głoszenia (22,1-24,53). Ewangelia przeznaczona jest do formacji głosicieli Słowa.

W DRODZE DO JEROZOLIMY • W piętnastym rozdziale Ewangelii Łukasza jesteśmy w trakcie drugiego etapu drogi Jezusa do Jerozolimy. Widzimy Jezusa otoczonego przez celników i grzeszników, którzy przychodzą, aby go słuchać. Widząc to faryzeusze i uczeni w Piśmie szemrają przeciw jego bliskim kontaktom z grzesznikami.

ZANIM USŁYSZYSZ • W odpowiedzi Jezus opowiada trzy przypowieści: o zagubionej owcy, o zagubionej drachmie i o synu marnotrawnym. • Dwa pierwsze przykłady pochodzą odpowiednio z codziennych męskich i damskich zajęć. • Motywem wspólnym wszystkich jest Boże miłosierdzie poszukujące tych, którzy giną. Trzy przykłady wydają się różnić udziałem “woli” w zagubieniu się:  • owca ginie pewnie przez przypadek, choć sama tego nie chciała • moneta nie ma na swoje zaginięcie żadnego wpływu • tylko człowiek oddala się sam, z własnej woli. Więcej: może być fizycznie obecny, a jednak obcy, może wcale nie czuć się synem, tak jak starszy syn. W pewnym sensie to właśnie na tym drugim synu skupia się Jezus, kierując swoje nauczanie do zgorszonych i pewnych swych racji faryzeuszy. Dlatego też zakończenie jest “otwarte” – nie wiemy czy starszy syn zaakceptował wytłumaczenie ojca i ostatecznie przyjął zaproszenie, nie wiemy też jak zareagowali faryzeusze.

 

NAJWAŻNIEJSZE CYTATY


Najsłabsi najbliżej Najmocniejszego: zbliżali się do Jezusa wszyscy celnicy i grzesznicy, aby Go słuchać.

Bóg wypatruje za nami: A gdy był jeszcze daleko, ujrzał go jego ojciec i wzruszył się głęboko.

Wlewa w nas życie: ten mój syn był umarły, a znów ożył.

 

JESZCZE O EWANGELII


W XV rozdziale swojej Ewangelii Łukasz zamknął trzy przypowieści, o zaginionej owcy, zgubionej drachmie i synu marnotrawnym, wyznaczając im wspólną rolę – ukazać miłosierne oblicze Boga i jego bliskość wobec grzeszników.

Paradoks. Przypowieści kryją też w sobie pewien paradoks. Działanie ich bohaterów wykracza poza schematy, zaskakuje i dziwi. Czy troskliwy pasterz porzuciłby 99 owiec, aby poszukiwać jednaj zaginionej? Czy pani domu gotowa byłaby narazić cały swój dobytek dla odnalezienia niewiele znaczącej monety? Czy dobry ojciec bez chwili wahania znów powierzyłby rozrzutnemu synowi cały swój majątek?

Zagubieni. Sytuację w każdej z historii określa się jednym greckim słowem apolomai. Oznacza ono „zgubić się” lecz także „być zniszczonym”, „ginąć”, czyli dotrzeć w swym zagubieniu aż do śmierci. To może wytłumaczyć nam nieoczekiwany sposób w jaki działają bohaterowie przypowieści Jezusa.  Próbują oni wydrzeć śmierci to, co jest dla nich drogie. W sytuacji, gdy idzie o życie, nie ma miejsca na chłodne kalkulacje, wszystko stawia się na jedną kartę. Upewniają nas w tym słowa, które wypowiada o swym powracającym synu ojciec: „oto mój syn był już umarły, a teraz znów żyje; był zaginiony i oto znów odnalazł się” (Łk 15, 24.32).

Śmierć pośrodku życia. „Był umarły”, greckie nekros brzmi tu bardzo twardo. W żadnym miejscu Nowego Testamentu nie używa się jednak greckiego przymiotnika nekros w sposób metaforyczny.  Na czy polega ta śmierć pośrodku życia? Tłumaczy to święty Paweł w Liście do Efezjan: „I wy byliście umarłymi na skutek waszych występków i grzechów” (2,1). Poszukiwanie szczęścia poza Bogiem, wyruszenie nawet w najbardziej fascynującą podróż bez Niego kończy się zawsze śmiercią.

Przyjaciel grzeszników. Co stałoby się z nami gdyby nie Ten, który wyruszył na nasze poszukiwanie na krętych drogach egoistycznego szczęścia, którego wszyscy poszliśmy szukać? „Ten przyjmuje grzeszników i jada z nimi” (Łk 15,1), zarzucali Jezusowi faryzeusze. Te oskarżenia są dla nas źródłem nadziei. Jezus przyszedł głosić swoją Ewangelię, aby ci, którzy są umarli, usłyszeli Jego głos i żyli (por. J 5,25).

Jaki tytuł? Ostatnia przypowieść należy do najbardziej znanych fragmentów całego Pisma Świętego. Najczęściej bywa nazywana “przypowieścią o synu marnotrawnym”, a także, choć rzadziej “o miłosiernym ojcu” albo “o dwóch synach”. Rzeczywiście, jak zawsze ustawienie środka ciężkości jest istotne i zależy od niego nasza uwaga. Pierwszorzędnym tematem wydaje się być przede wszystkim miłosierdzie ojca, które “odnajduje” zagubionego syna i dalej poszukuje także drugiego.

 

TWEETY





 

STO SŁÓW


Każdy z nas nieraz coś zgubił. I znamy to uczucie niepewności i jakiejś specyficznej złości, która uprzytamnia nam na ile coś dla nas było ważne. Im ważniejsze, tym gorliwiej tego szukamy i jesteśmy w stanie poświęcić bardzo wiele. A co dopiero, kiedy zgubił się człowiek…

Bóg nas szuka, ciągle, za każdym razem, nawet gdy choć trochę się pogubimy. To właśnie jego miłosierdzie: ta absolutna gorliwość w poszukiwaniu czegoś najcenniejszego, co mu się zgubiło, ukochanego syna, umiłowanej córki. Ludzkie zagubienie to grzech, który prowadzi to wewnętrznej, egzystencjalnej śmierci, to służenie innym bogom, idolom tego świata, które sprawia, że opuszczamy jedynego Boga (I CZYTANIE).

Miłosierny Ojciec będzie jednak zawsze cierpliwie czekał, wypatrywał nas z daleka. Wystarczy tylko, że uznam swoje zagubienie i zacznę wołać (PSALM). Św. Paweł doświadczył tego tak wyraźnie: Bóg go odnalazł i przemienił całkowicie jego życie. Dlatego nie ma on żadnych wątpliwości co jest centrum chrześcijańskiego przesłania: odradzające miłosierdzie Ojca (II CZYTANIE).

Pierwszy syn z dzisiejszej Ewangelii zechciał za wszelką cenę spróbować swojej wolności i nie potrafił być posłusznym, a drugi-starszy był zawsze posłuszny, ale nigdy nie czuł się wolnym. Przychodzi dziś do nas w liturgii pewien “trzeci syn”, to Jezus Chrystus, który jest całkowicie wolny i absolutnie posłuszny, w nim te dwie rzeczywistości nie są sobie w ogóle przeciwstawne, nam brakuje jednego albo drugiego. On ma moc, by każdego, kto staje się chrześcijaninem takim samym Duchem wolności i posłuszeństwa napełniać. Zakończenie Ewangelii jest w pewnym sensie “otwarte” także dla nas dzisiaj, Ojciec czeka na twoją odpowiedź, chce cię wprowadzić na ucztę.

 

1/8
"Adoracja złotego cielca", Nicolas Poussin, kwiecień 1633 r., National Gallery, Londyn
2/8
"Czczenie złotego cielca", ilustracja Biblii opublikowanej w 1901 przez Providence Lithograph Company
3/8
"Dobry Pasterz", Basilica di Sant Apollinare Nuovo, Ravenna
4/8
"Dobry Pasterz", fragment mozaiki, Kościół San Lorenzo, Rzym
5/8
"Dobry pasterz", James Tissot, m. 1886 a 1894 r., Brooklyn Museum, USA
6/8
"Dobry pasterz", Jean Baptiste de Champaigne, XVII w., Palais des Beaux-Arts de Lille, Francja
7/8
Obraz Jezusa jako Dobrego Pasterza, katakumby Domitylli, Rzym
8/8
"Przypowieść o zagubionej drachmie", John Everett Millais, ok. 1864 r.
poprzednie
następne

 


Jeśli podobają Ci się nasze artykuły, możesz nas wesprzeć:

Wesprzyj nas
ks. Marcin Kowalski

ks. Marcin Kowalski

Doktor nauk biblijnych, wykładowca KUL oraz WSD w Kielcach. Sekretarz czasopism biblijnych The Biblical Annals oraz Verbum Vitae. Uczestnik programów radiowych i telewizyjnych popularyzujących Biblię: W Namiocie Słowa, Szukając Słowa Bożego, Telewizyjny Uniwersytet Biblijny (Radio Maryja i Telewizja Trwam). Moderator Dzieła Biblijnego Diecezji Kieleckiej.

Zobacz inne artykuły tego autora >
ks. Piotr Jutkiewicz

ks. Piotr Jutkiewicz

Pochodzi z Gdańska. Prezbiter Archidiecezji Warszawskiej, gdzie ukończył Archidiecezjalne Seminarium Misyjne Redemptoris Mater. Studiuje na Papieskim Instytucie Biblijnym w Rzymie.

Zobacz inne artykuły tego autora >
Show comments
ks. Marcin Kowalski
ks. Marcin
Kowalski
zobacz artykuly tego autora >
ks. Piotr Jutkiewicz
ks. Piotr
Jutkiewicz
zobacz artykuly tego autora >

Jutro Niedziela – XXIII zwykła C

Tylko prawdziwa mądrość prowadzi do rzeczywistej wolności. Bo prawdziwa wolność to stan serca

ks. Marcin Kowalski
ks. Marcin
Kowalski
zobacz artykuly tego autora >
ks. Piotr Jutkiewicz
ks. Piotr
Jutkiewicz
zobacz artykuly tego autora >

PUNKT WYJŚCIA


XXIII NIEDZIELA ZWYKŁA C • KOLEKTA: Modlimy się do Boga, aby wejrzał na nas łaskawie i obdarzył nas prawdziwą wolnością i wiecznym dziedzictwem • CZYTANIA: Księga Mądrości 9,13-18b; Psalm 90,3-6.12-14.17; List do Filemona 9b-10.12-17; Ps 119,135; Ewangelia Łukasza 14,25-33

 

• CHMURA SŁOWA •

cs

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst I czytania

(Mdr 9, 13-18b)

Czytanie z Księgi Mądrości

Któż z ludzi rozezna zamysł Boży albo któż pojmie wolę Pana? Nieśmiałe są myśli śmiertelników i przewidywania nasze zawodne, bo śmiertelne ciało przygniata duszę i ziemski przybytek obciąża lotny umysł. Mozolnie odkrywamy rzeczy tej ziemi, z trudem znajdujemy, co mamy pod ręką, a któż wyśledzi to, co jest na niebie? Któż poznał Twój zamysł, gdybyś nie dał Mądrości, nie zesłał z wysoka Świętego Ducha swego? I tak ścieżki mieszkańców ziemi stały się proste, a ludzie poznali, co Tobie przyjemne, a wybawiła ich Mądrość.

[01][02]

PIERWSZE CZYTANIE

Światło z wysoka Mdr 9,13-18b

Bez Bożej Mądrości i Bożego Ducha skazani jesteśmy na błądzenie w ciemnościach

KSIĘGA: Mądrości • AUTOR: anonimowy mędrzec • CZAS POWSTANIA: czasy hellenistyczne, I w. przed Chr. • KATEGORIA: literatura mądrościowa


KSIĘGA MISYJNA. Dawniej księga nazywana była “Mądrością Salomona” – uważano bowiem, że to właśnie król Salomon, postać stojąca u początków literatury mądrościowej Starego Testamentu, był jej autorem. Jednak szczegółowe badania językowe nad księgą dowiodły, że autorem księgi jest raczej zhellenizowany Żyd żyjący w Aleksandrii ok. I w przed Chr. Celem dzieła jest przekonanie prześladowanych i żyjących w pogańskim kontekście kulturowym rodaków do trwania przy swej wierze. Autor ukazuje religię Izraela jako ponadczasową i uniwersalną drogę zbawienia dla wszystkich narodów. Izrael ma pełnić rolę ich misjonarza. Księga nie znalazła się w hebrajskim kanonie pisma natchnionych.

HISTORIA MĄDROŚCI. Księga Mądrości opowiada dzieje zbawienia jako historię Bożej Mądrości. Pierwsza część (rozdziały 1-5) mówi o Mądrości kierującej życiem człowieka • druga (rozdziały 6-9) to hymn pochwalny na cześć upersonifikowanej Mądrości, ukazanej tu niemal jako osoba • trzecia zaś (10-19) skupia się na roli, jaką Mądrość Boża odgrywa w historii Izraela.

ŚWIATŁO Z WYSOKA. Usłyszymy fragment zamykający drugiej części Księgi Mądrości. Po modlitwie o dar Mądrości, która wypełnia rozdział 9, autor przechodzi do końcowych rozważań nad słabością człowieka, których bez światła z wysoka nie rozumie nawet samego siebie i rzeczy doczesnych. Jak zatem ma poznać tajemnice nieba? Bez Bożej Mądrości i Bożego Ducha skazani jesteśmy na błądzenie w ciemnościach.

 

NAJWAŻNIEJSZE CYTATY


Jedyne źródło mądrości: Któż poznał Twój zamysł, gdyś nie dał Mądrości, nie zesłał z wysoka Świętego Ducha swego?

 

LINKI


Któż poznał Twój zamysł, gdyś nie dał Mądrości, nie zesłał z wysoka Świętego Ducha swego? (Mdr 9,17)

2Krn 1,10: Daj mi obecnie mądrość i wiedzę, abym mógł występować wobec tego ludu: któż bowiem zdoła sądzić ten lud Twój wielki?  

Jk 1,5: Jeśli zaś komuś z was brakuje mądrości, niech prosi o nią Boga, który daje wszystkim chętnie i nie wymawiając; a na pewno ją otrzyma. 

 

TRANSLATOR


Nieśmiałe są myśli śmiertelników i przewidywania nasze zawodne (Mdr 9,14).

Dosłownie w tekście gr.: Pełne strachu (gr. deiloi) są myśli śmiertelnych, ich intencje są niebezpieczne (gr. episphaleis).

 

JESZCZE O PIERWSZYM CZYTANIU


Jakby na przekór pochwalnemu hymnowi na cześć ludzkiego rozumu, który poprzedza dzisiejszy fragment (9,1-12) Księga Mądrości wypowiada teraz bardzo krytyczne słowa pod adresem naszych zdolności poznawania świata.

Strach przed nieznanym. Nasz myśli są pełne strachu i często prowadzą nas na bezdroża (cf. TRANSLATOR). Ktoś mógłby zarzucić, że te słowa opisywały raczej stan umysłu starożytnych, w których każde niewyjaśnialne stanowisko budziło bojaźń i przekonanie o jego pochodzeniu od siły wyższej. Dziś wiele z cudowności zostało zdemaskowanych. A jednak pozostają sfery, w  które myśl ludzka zapuszcza się z drżeniem. Z trudem przebijamy się poprzez zasłonę oddzielającą teraźniejszość od przyszłości. Nieuchronny koniec, cierpienie, porażka, sens życia – jak często brakuje nam odwagi, by mierzyć się z nimi nawet w myślach.

Niebezpieczna podróż życia. Niebezpieczne intencje, ostatnie określenie brzmi nieco dziwnie, ale zyskuje bardzo ciekawą i obrazową perspektywę, kiedy zestawimy je z tekstem Dz 27,9, opowiadającym o niebezpiecznej podróży morskiej św. Pawła. Myśl przypomina podróż, w której człowiek przemierza czasem ogromne przestrzenie i epoki, mierząc się jak każdy podróżnik z niebezpieczeństwami. Tu doświadczenie starożytnych nie różni się wiele od naszego. Narażamy się na niepewność i pomyłki. Nasze poznanie przypomina czasem czytanie w gwiazdach, więcej w nim intuicji i odgadywania. Błąkalibyśmy się w ciemnościach, gdyby nie posłany nam Duch Boży i Mądrość.

 


Wybierz 02, aby zobaczyć tekst psalmu

(Ps 90)

Refren: Panie, Ty zawsze byłeś nam ucieczką.

Obracasz w proch człowieka i mówisz: «Wracajcie, synowie ludzcy». Bo tysiąc lat w Twoich oczach jest jak wczorajszy dzień, który minął, albo straż nocna.

Porywasz ich, stają się niby sen poranny, jak trawa, która rośnie: rankiem zielona i kwitnąca, wieczorem więdnie i usycha.

Naucz nas liczyć dni nasze, byśmy zdobyli mądrość serca. Powróć, o Panie, jak długo będziesz zwlekał? Bądź litościwy dla sług Twoich!

Nasyć nas o świcie swoją łaską, abyśmy przez wszystkie dni nasze mogli się radować i cieszyć. Dobroć Pana Boga naszego niech będzie nad nami i wspieraj pracę rąk naszych, dzieło rąk naszych wspieraj.

[01][02]

PSALM

Mądrość serca  Ps 90,12-17

Modlitwa na nowy początek: “Naucz nas liczyć dni nasze, byśmy zdobyli mądrość serca”

PSALM 90 • AUTOR: nieznany • CZAS POWSTANIA: po powrocie z niewoli, po 538 przed Chr.


PSALM MOJŻESZA • Psalm 90 otwiera Czwartą Księgę Psałterza i jako jedyny przypisywany jest Mojżeszowi. Powodem może być to, że przypomina on słowa Mojżesza z Pwt 32, gdzie mąż Boży streszcza historię Bożej opieki nad Izraelem, wzywa naród do wierności Bożemu Prawu i przygotowuje się na swą bliską śmierć. Psalm ma charakter medytacji mądrościowej, w której pobrzmiewa “my”, przez które przemawia wracający z wygnania Izrael. Być może umieszczenie Psalmu 90 na początku Czwartej Księgi Psałterza oznacza, że utwór ten opisuje nowy początek dla tych, którzy powróciwszy z Babilonii, chcą budować swoje kruche, ocalone z kataklizmu życie na Panu.

BÓG UCIECZKĄ • Psalm Panie, Ty dla nas byłeś ucieczką mówi o Bogu, który jest oparciem kruchego ludzkiego życia (ww. 1-2). To On wzywa człowieka, aby powrócił do prochu, z którego został wzięty (ww. 3-6) i poraża swoim gniewem (ww. 7-11). Psalmista modli się o takie kierowanie swoim krótkim ludzkim życiem, które przyniesie mu mądrość serca. Prosi o łaskę i radość życia oraz dobroć Pana, która towarzyszyć będzie jego każdemu dniowi (ww. 13-17).

MĄDROŚĆ SERCA • Usłyszymy drugą połowę psalmu 90. To w niej znajduje się werset, który jest modlitwą o mądrość serca. Autor wiąże mądrość ze świadomością kruchości ludzkiego życia. To właśnie ten motyw mądrości łączy psalm z pierwszym czytaniem i był powodem wybrania go do dzisiejszej liturgii.

 


NAJWAŻNIEJSZE CYTATY


Praktyczna mądrość: Naucz nas liczyć dni nasze, abyśmy osiągnęli mądrość serca.

 


LINKI


Naucz nas liczyć dni nasze, abyśmy osiągnęli mądrość serca (Ps 90,12).

Ps 39,4: O Panie, mój kres pozwól mi poznać i jaka jest miara dni moich, bym wiedział, jak jestem znikomy.  

Łk 12,35: Niech będą przepasane biodra wasze i zapalone pochodnie!  

J 9,4: Potrzeba nam pełnić dzieła Tego, który Mnie posłał, dopóki jest dzień. Nadchodzi noc, kiedy nikt nie będzie mógł działać.  

Ef 5,16: Wyzyskujcie chwilę sposobną, bo dni są złe.  

 


Wybierz 02, aby zobaczyć tekst II czytania

(Flm 9b-10. 12-17)

Czytanie z Listu do Filemona

Czytanie z Listu świętego Pawła Apostoła do Filemona

Najdroższy: Jako stary Paweł, a teraz jeszcze więzień Chrystusa Jezusa, proszę cię za moim dzieckiem, za tym, którego zrodziłem w kajdanach, za Onezymem. Jego ci odsyłam; ty zaś jego, to jest serce moje, przyjmij do domu. Zamierzałem go trzymać przy sobie, aby zamiast ciebie oddawał mi usługi w kajdanach noszonych dla Ewangelii. Jednakże postanowiłem nie uczynić niczego bez twojej zgody, aby dobry twój czyn był nie jakby z musu, ale z dobrej woli. Może bowiem po to oddalił się od ciebie na krótki czas, abyś go odebrał na zawsze, już nie jako niewolnika, lecz więcej niż niewolnika, jako brata umiłowanego. Takim jest on zwłaszcza dla mnie, ileż bardziej dla ciebie zarówno w doczesności, jak w Panu. Jeśli więc się poczuwasz do łączności ze mną, przyjmij go jak mnie. Oto słowo Boże

[01][02]

DRUGIE CZYTANIE

W wolności Flm 9b-10.12-17

Wolność to stan serca. Można być niewolnikiem i jej doświadczać, można być pozornie wolnym i nie potrafić jej używać

List do Filemona • AUTOR: św. Paweł • CZAS POWSTANIA: 52/53 r.lub 59-61 • SKĄD: prawd. Efez; inne lokalizacje: Cezarea, Rzym • DO KOGO: Filemon, patron wspólnoty w Kolosach


LIST DO PRZYJACIELA. List do Filemona powstał prawdopodobnie w Efezie, kiedy Paweł przebywał w tamtejszym więzieniu. To list prywatny adresowany do dobrze sytuowanego chrześcijanina, patrona goszczącego w swym domu wspólnotę w Kolosach. Paweł nazywa go swoim współpracownikiem w dziele Ewangelii, zaangażowanym w pomoc braterską. List można zakwalifikować do starożytnej kategorii pism polecających. Według tradycyjnej interpretacji Paweł wstawia się za zbiegłym niewolnikiem Filemona, Onezymem, prosząc, aby jego pan okazał mu miłosierdzie. Onezym udał się być może po pomoc do Pawła, będąc przy nim w więzieniu oddawał mu posługi i tam nawrócił się na chrześcijaństwo.

NAJKRÓTSZY LIST. List do Filemona to najkrótszy, liczący zaledwie 25 wersów list Pawła. Dzieli się na wstęp, w którym Paweł pozdrawia Filemona i kościół zbierający się w jego domu (ww. 1-3), część zasadniczą zawierającą dziękczynienie za wiarę i miłość Filemona (ww. 5-7), prośbę o przebaczenie dla Onezyma (ww. 8-19) oraz zakończenie zawierające apel o przyjęcie listu, przygotowanie miejsca dla Pawła i końcowe pozdrowienia (ww. 20-25).

BRATERSKIE PRZYJĘCIE. Usłyszymy dziś fragment zasadniczej części listu, w której Paweł prosi o przyjęcie Onezyma. Opisuje go jako zrodzonego w kajdanach – prawdopodobnie nawrócił się w więzieniu przy Pawle. Apostoł odsyła go do jego pana, choć chętnie pozostawiłby go przy sobie w więzieniu. Prosi, aby Filemon przyjął go już nie jako niewolnika, ale jak swojego brata.

 


NAJWAŻNIEJSZE CYTATY


W wolności serca: Jednakże postanowiłem nie uczynić niczego bez twojej zgody, aby dobry twój czyn był nie jakby z musu, ale z dobrej woli.

 

LINKI


Jednakże postanowiłem nie uczynić niczego bez twojej zgody, aby dobry twój czyn był nie jakby z musu, ale z dobrej woli (Flm 1,14).

2Kor 9,7: Każdy niech przeto postąpi tak, jak mu nakazuje jego własne serce, nie żałując i nie czując się przymuszonym, albowiem radosnego dawcę miłuje Bóg.  

1P 5,2: …paście stado Boże, które jest przy was, strzegąc go nie pod przymusem, ale z własnej woli, jak Bóg chce; nie ze względu na niegodziwe zyski, ale z oddaniem.  

Rz 12,1: A zatem proszę was, bracia, przez miłosierdzie Boże, abyście dali ciała swoje na ofiarę żywą, świętą, Bogu przyjemną, jako wyraz waszej rozumnej służby Bożej. 

 

CZY WIESZ ŻE…


Aby zrozumieć, o co Paweł prosi Filemona, musimy przenieść się w realia I w. z wszechobecną wówczas instytucją niewolnictwa.

 

NIEWOLNICY W STAROŻYTNOŚCI

 

Podstawowa siła robocza. Niewolnicy stanowili podstawową siłę roboczą w starożytności. Najbogatsi mieli ich nawet kilka tysięcy, inni kilku lub kilkudziesięciu, w zależności od statusu społecznego. Pozyskiwani byli poprzez wyprawy wojenne, spośród porzucanych w starożytności dzieci lub tych, którzy sami sprzedawali się w niewolę.

Różne losy niewolników. Ich status i pozycja były bardzo różne. Niewolnicy w bogatych domach mogli liczyć na dostatnie życie, w przeciwieństwie do strasznego losu tych w kopalniach lub na galerach. Niewolnicy bogatych właścicieli mogli nawet żyć osobno prowadząc interesy swych panów i dorabiając się znacznego bogactwa. Mogli posiadać pieniądze, nabywać ziemię, a nawet posiadać swoich niewolników. Niewola w przypadku długów miała zawsze określony czas. Wielu z niewolników, odłożywszy sumę na swój wykup mogło liczyć na odzyskanie wolności. Wolność była także nagrodą za wierną służbę.

Wyzwoleńcy. Tzw. “wyzwoleńcy” pozostawali wciąż związani ze swoimi panami świadcząc im usługi lub pracując dla nich. Pan gwarantował im nazwisko oraz pewien majątek, a także obywatelstwo rzymskie. W ten sposób obywatelem rzymskim mógł stać się Paweł. W I w. zjawisko uwalniania niewolników i obdarzania ich prawami obywatelskimi było tak powszechne, że władze rzymskie musiały je ograniczać.

Trwałość systemu. Wymownym jest, że powstania niewolników walczyły o poprawę ich bytu, nie o zniesienie systemu. W podobnym duchu Seneka krytykuje okrucieństwo panów, ale nigdy nie dopomina się zniesienia niewolnictwa. Było to nie do pomyślenia, biorąc pod uwagę ówczesny system ekonomiczny. Niewolnictwo funkcjonowało jeszcze bardzo długo w świecie Zachodnim, a zaczęto je znosić dopiero w erze następującej po rewolucji przemysłowej (XVIII/XIX w.), kiedy nie potrzeba już było tylu rąk do pracy.

Chrześcijańscy panowie. Badacze zgodnie twierdzą, że I w. to szczyt okresu niewolnictwa. W zależności od rejonu, niewolnicy mogli stanowić nawet ⅔ populacji. Wspólnoty chrześcijańskie nie dysponowały funduszami, które pozwalałyby na masowy wykup niewolników. Ze świadectw historycznych wiemy, że praktyki takie się pojawiały, lecz nie były żadną regułą. Pan, który stawał się chrześcijaninem, z reguły nie uwalniał swoich niewolników, ponieważ uniemożliwiło by to funkcjonowanie jego domu.

Zasadnicza zmiana. Ze świadectw epoki wiemy także, że wbrew panującym zwyczajom niewolnicy w domach chrześcijańskich nie byli zmuszani do przejścia na nową religię. Mogli to zrobić sami, pod wpływem świadectwa innych domowników. Przykładem jest Onezym, który nawraca się dopiero w więzieniu, przy Pawle. Paweł w swoich listach będzie nawet wzywał niewolników do posłuszeństwa swym panom (Ef; Kol). Równocześnie od panów będzie wymagał miłosiernego i ludzkiego traktowania swoich niewolników. To skok cywilizacyjny, biorąc pod uwagę, że niewolnicy, zgodnie z definicją Arystotelesa, nie byli w pełni ludźmi. Traktowano ich raczej jako przedmioty i majątek domowy. Pan w każdej chwili mógł pozbawić ich życia lub sprzedać.

 

HISTORIA ONEZYMA


Zbiegły niewolnik. Onezym to według tradycyjnej interpretacji prawdopodobnie zbiegły niewolnik (fugitivus) Filemona. Ucieczka niewolnika należała do porządku dziennego w czasach starożytnych. Powodowani pragnieniem wolności, strachem przed karą czy popełniwszy jakieś wykroczenie niewolnicy oddalali się od panów szukając pracy na wsi, wtapiając się w miejski tłum lub uciekając się do azylu w sanktuarium (np. Artemida Efeska).

Ucieczka. Poszukiwał ich pan, lub specjalny wyspecjalizowany tropiciel (fugitarius) wspomagani przez aparat państwowy. Doprowadzeni do pana mogli zostać nawet ukarani śmiercią. Znalazłszy azyl w sanktuarium mogli pojednać się z panem i wrócić do niego, pozostać na służbie bóstwa lub zostać sprzedanymi innemu panu.

Pomoc Pawła. W jaki sposób Onezym znalazł się u Pawła? Onezym mógł zbiec ponieważ wykroczył przeciw Filemonowi (ukradł coś), ale chce powrócić do pana. Ucieka się zatem pod protekcję Pawła (amicus domini), aby wstawił się za nim i zapewnił mu przyjazne przyjęcie. Paweł wstawia się za nim u Filemona. Onezym w więzieniu nawraca się na chrześcijaństwo (w. 10) i przez to staje się bratem w wierze Filemona (w. 16).

 

ZNACZENIE LISTU PAWŁA


List dotyczy tego, jak zmienić ma się pan Onezyma. Ma nie traktować już swojego niewolnika jako zbiegłego sługi, lecz jako brata w Chrystusie. Status Onezyma się zmienił. Choć Filemon i Onezym tkwią wciąż w starym systemie społecznym, przeżywają swoją relację inaczej, na nowo, jako bracia w Chrystusie.

 

 

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst Ewangelii

Słowa Ewangelii według świętego Łukasza

(Łk 14, 25-33)

Wielkie tłumy szły z Jezusem. On zwrócił się i rzekł do nich: «Jeśli kto przychodzi do Mnie, a nie ma w nienawiści swego ojca i matki, żony i dzieci, braci i sióstr, nadto i siebie samego, nie może być moim uczniem. Kto nie nosi swego krzyża, a idzie za Mną, ten nie może być moim uczniem. Bo któż z was, chcąc zbudować wieżę, nie usiądzie wpierw, a nie oblicza wydatków, czy ma na wykończenie? Inaczej, gdyby założył fundament, a nie zdołałby wykończyć, wszyscy patrząc na to zaczęliby drwić z niego: „Ten człowiek zaczął budować, a nie zdołał wykończyć”. Albo który król, mając wyruszyć, aby stoczyć bitwę z drugim królem, nie usiądzie wpierw i nie rozważy, czy w dziesięć tysięcy ludzi może stawić czoło temu, który z dwudziestu tysiącami nadciąga przeciw niemu? Jeśli nie, wyprawia poselstwo, gdy tamten jest jeszcze daleko, i prosi o warunki pokoju. Tak więc nikt z was, kto nie wyrzeka się wszystkiego, co posiada, nie może być moim uczniem».

Oto słowo Pańskie

[01][02]

EWANGELIA

Chrystus Głowa Łk 14,25-33

Kto chce zostać chrześcijaninem musi znać swoje najgłębsze intencje, bo i tak życie i wydarzenia zweryfikują je z czasem na pewno

EWANGELISTA: św. Łukasz • CZAS POWSTANIA: 70-80 r.
KATEGORIA: wydarzenie • MIEJSCE: w drodze do Jerozolimy • CZAS: rok 30-33 • BOHATEROWIE: • Jezus, uczniowie


W DRODZE DO JEROZOLIMY • Jezus po decyzji o ruszeniu w kierunku Jerozolimy (Łk 9,51) pozostaje teraz ciągle ku niej skierowany. To druga część Ewangelii Łukasza, po wcześniejszych wydarzeniach w Galilei. Wstępowanie do Jerozolimy (rozdz. 9-19) będzie przeplatane nauczaniem na różne tematy (modlitwa, wolność od bogactw, przebaczenie, czasy ostateczne itd.), często przedstawionym także w przypowieściach.

KONTEKST • Tydzień temu rozpoczęliśmy lekturę czternastego rozdziału. Wysłuchaliśmy perykopy o uczcie (w. 1-14), pomięto po niej przypowieść o wymawiających się od zaproszenia (w. 15-24).

ZANIM USŁYSZYSZ • Dzisiejszy fragment to pewnie jedne z najmocniejszych, a może najbardziej skandalicznych (a pewnie także niezrozumianych) słów spośród wszystkich Ewangelii. Jezus znajduje się w szczytowym okresie swojej działalności, idą za Nim tłumy. On jednak nie zachłysnął się wcale takim sukcesem. Odwrotnie: wyraża teraz jasno co oznacza bycie Jego uczniem w 3 konkretnych warunkach-konsekwencjach, w których nie ma nic z politycznej poprawności: kto… nie może być moim uczniem. Te 3 “kierunki” w których realizuje się bycie uczniem Chrystusa to: relacje z bliskimi, stosunek do osobistego krzyża oraz do dóbr materialnych. Pomocy z zrozumieniu mają służyć także 2 przykłady: o budowaniu i o wojnie, które ilustrują fakt, że początkowa dobra intencja musi zostać zweryfikowana przez dalszy przebieg zdarzeń. Kto chce zostać chrześcijaninem naprawdę (tzn. uczniem Chrystusa) musi zbadać najpierw swoje najgłębsze intencje, bo i tak życie i wydarzenia zweryfikują je z czasem na pewno.

 

NAJWAŻNIEJSZE CYTATY


3 fundamentalne punkty:

1. Jeśli kto przychodzi do Mnie, a nie ma w nienawiści swego ojca i matki, żony i dzieci, braci i sióstr, nadto siebie samego, nie może być moim uczniem.

2. Kto nie nosi swego krzyża, a idzie za Mną, ten nie może być moim uczniem.

3. …nikt z was, kto nie wyrzeka się wszystkiego, co posiada, nie może być moim uczniem.

 


LINKI


J 12,25: Ten, kto kocha swoje życie, traci je, a kto nienawidzi swego życia na tym świecie, zachowa je na życie wieczne. 

Dz 20,24: Lecz ja zgoła nie cenię sobie życia, bylebym tylko dokończył biegu i posługiwania, które otrzymałem od Pana Jezusa: bylebym dał świadectwo o Ewangelii łaski Bożej. 

Ap 12,11: A oni zwyciężyli dzięki krwi Baranka i dzięki słowu swojego świadectwa i nie umiłowali dusz swych aż do śmierci. 

Ga 6,14: Co do mnie, nie daj Boże, bym się miał chlubić z czego innego, jak tylko z krzyża Pana naszego Jezusa Chrystusa, dzięki któremu świat stał się ukrzyżowany dla mnie, a ja dla świata. 

Flp 3,7-8: Ale to wszystko, co było dla mnie zyskiem, ze względu na Chrystusa uznałem za stratę.  Phi 3:8 I owszem, nawet wszystko uznaję za stratę ze względu na najwyższą wartość poznania Chrystusa Jezusa, Pana mojego. Dla Niego wyzułem się ze wszystkiego i uznaję to za śmieci, bylebym pozyskał Chrystusa 

Łk 18,28: Wówczas Piotr rzekł: «Oto my opuściliśmy swoją własność i poszliśmy za Tobą». 

J 19,17: A On sam dźwigając krzyż wyszedł na miejsce zwane Miejscem Czaszki, które po hebrajsku nazywa się Golgota. 

 


JESZCZE O EWANGELII


Dość podejrzaną wydaje się być mądrość, która każe wyrzekać się tego, co mamy najcenniejsze na ziemi, naszych relacji z innymi. Ewangelia pełna jest paradoksów, w których ten kto chce zyskać swoje życie musi je stracić (Mk 8, 35), największy musi stać się sługą (Mt 20, 26), a w drodze do prawdziwej miłości trzeba znienawidzić.

Radykalne przykazanie stanie się może nieco jaśniejsze, jeśli uświadomimy sobie, że w tych słowach wyraża się hebrajska mentalność Jezusa. Według niej serce w sposób całkowity może być zwrócone tylko ku jednej osobie, nie można wszystkich kochać jednakowo. Lea skarży się do Boga, że jest mniej kochana (dosł. nienawidzona) przez swojego męża niż Rachela (Wj 29, 33). Kiedy na scenę naszego życia wkracza osoba tak wyjątkowa jak Bóg w Jezusie, nie można stawiać go na równi z innymi osobami. Nie jest na tyle zazdrosny i nieludzki, aby domagać się dla siebie wyłączności w miłości, pozostawiając dla innych nienawiść. Jezus chce po prostu, aby jego uczniowie kochali Go bardziej niż swoich bliskich, nawet niż siebie samych. Mądrość Ewangelii polega na uznaniu, że najcenniejszy skarb naszego życia to nasz Bóg.

 

CZY WIESZ ŻE…


Swoimi słowami o pozostawieniu rodziny Jezus kwestionuje także starożytny model familii, w której nadrzędną rolę odrywał mężczyzna, paterfamilas. To do niego należały dzieci (w pewnym okresie dysponował prawem ich życia i śmierci) oraz cały majątek. Pod jego władzą znajdowała się także żona.  Dopiero po śmierci ojca, synowie i córki mogli uzyskać pewne środki materialne i samodzielność. Jezus nie kwestionuje rodziny jako fundamentu starożytnego i współczesnego społeczeństwa, ale rzuca wyzwanie panującym w niej relacjom. Od teraz, to Jemu przysługuje wyłączny tytuł paterfamilias. W nowej rodzinie uczniów Jezusa, to Mistrz jest dającą życie głową, decyduje o wszystkim i wymaga posłuszeństwa swemu Słowu.

 

TWEETY



 

STO SŁÓW


Dziś wiele z dawnych tajemnic zostało zdemaskowanych. Stare pytania mają wiele nowych odpowiedzi. Wydaje się, że dzięki nauce i technice poznaliśmy naturę człowieka i świata pod wieloma względami. A jednak pozostają wciąż sfery, w  które myśl ludzka zapuszcza się z drżeniem. Z trudem przebijamy się poprzez zasłonę oddzielającą teraźniejszość od przyszłości. Nieuchronny koniec, cierpienie, porażka, sens życia – jak często brakuje nam odwagi, by mierzyć się z nimi nawet w myślach.

Czym więc jest prawdziwa mądrość? Gdzie ją znaleźć? Bóg przychodzi do nas z konkretną odpowiedzią w dzisiejszej liturgii Słowa. Prawdziwa mądrość pochodzi wprost od Niego. Pozwala ona zaakceptować kruchość ludzkiego życia, jego przemijalność, nie-samowystarczalność (I CZYTANIE, PSALM). Dlatego taka mądrość może prowadzić do rzeczywistej wolności, która realizuje się w właśnie 3 bardzo konkretnych “kierunkach” nakreślonych nam dziś przez Jezusa: w relacjach z bliskimi, w stosunku do osobistego krzyża oraz do dóbr materialnych (EWANGELIA).

Taką wolnością Bóg obdarzał w starożytności ludzi całkowicie różnych: zarówno chrześcijańskich niewolników, jak i ich panów (II CZYTANIE). Bo wolność to stan serca. Można być niewolnikiem i jej doświadczać, można być pozornie wolnym i nie potrafić jej używać. Taką prawdziwą wolnością Bóg chce i może obdarzać każde swoje dziecko, także dzisiaj, także nas.

 

1/6
Przedstawienie Onezyma z Konstantynopola, Menologium Bazylego II, ok 1000 r., Biblioteka Watykańska, Rzym
2/6
Ikona przedstawiająca Onezyma
3/6
"Święta Mądrość", fresk na suficie pałacu Rosenau, Coburg, Niemcy
4/6
Wyobrażenie Ducha Świętego z ołtarza Bazyliki św. Piotra, Bernini, XVII w.
5/6
Obraz Rodzącego się Kościoła w kościele pw. św. Radzyma Gaudentego w Gnieźnie, fot. Lukasz19930915, Wikimedia Commons
6/6
Góra Krzyży w Szawlach na Litwie
poprzednie
następne

 


Jeśli podobają Ci się nasze artykuły, możesz nas wesprzeć:

Wesprzyj nas
ks. Marcin Kowalski

ks. Marcin Kowalski

Doktor nauk biblijnych, wykładowca KUL oraz WSD w Kielcach. Sekretarz czasopism biblijnych The Biblical Annals oraz Verbum Vitae. Uczestnik programów radiowych i telewizyjnych popularyzujących Biblię: W Namiocie Słowa, Szukając Słowa Bożego, Telewizyjny Uniwersytet Biblijny (Radio Maryja i Telewizja Trwam). Moderator Dzieła Biblijnego Diecezji Kieleckiej.

Zobacz inne artykuły tego autora >
ks. Piotr Jutkiewicz

ks. Piotr Jutkiewicz

Pochodzi z Gdańska. Prezbiter Archidiecezji Warszawskiej, gdzie ukończył Archidiecezjalne Seminarium Misyjne Redemptoris Mater. Studiuje na Papieskim Instytucie Biblijnym w Rzymie.

Zobacz inne artykuły tego autora >
Show comments
ks. Marcin Kowalski
ks. Marcin
Kowalski
zobacz artykuly tego autora >
ks. Piotr Jutkiewicz
ks. Piotr
Jutkiewicz
zobacz artykuly tego autora >