Pamiętacie synod o synodalności? Oto jak już wkrótce może on zmienić prawo kanoniczne

Obowiązkowe rady duszpasterskie w każdej parafii, możliwość powierzania świeckim kolejnych funkcji kościelnych, większy udział wiernych w podejmowaniu decyzji, jawne sprawozdania finansowe oraz regularne synody diecezjalne. To tylko część propozycji zawartych w raporcie Komisji Kanonicznej powołanej w związku z Synodem o synodalności.

Raport Komisji ukazał się 22 września 2026 roku. To zestaw propozycji zmian w obowiązujących kanonach przygotowany na podstawie Dokumentu Końcowego Synodu z 2024 roku. Komisja podkreśla, że obowiązujące prawo już dziś pozwala świeckim, kobietom i mężczyznom, pełnić wiele odpowiedzialnych funkcji, ale część istniejących możliwości nie jest wykorzystywana, a inne wymagają wyraźniejszego umocowania prawnego.

Propozycje są szerokie. Dotyczą pozycji świeckich, kurii diecezjalnych, sądownictwa kościelnego, konferencji episkopatów, synodów i soborów partykularnych, rad duszpasterskich oraz sposobu rozliczania władz kościelnych z podejmowanych decyzji i zarządzania majątkiem. Omawiamy niektóre z nich.

Świeccy bliżej kościelnego zarządzania

Jednym z głównych kierunków raportu jest mocniejsze wpisanie w prawo udziału świeckich w życiu i zarządzaniu Kościołem.

Komisja proponuje m.in. dodanie do kan. 208 stwierdzenia, że do właściwej władzy kościelnej należy rozpoznawanie i wspieranie wspólnej misji wszystkich wiernych oraz włączanie ich w procesy wspólnotowego rozeznawania potrzebne w kierowaniu Kościołem.

Zmiana miałaby dotyczyć także kurii diecezjalnych. Obok wikariuszy generalnych i biskupich pojawiłaby się wyraźnie w prawie funkcja delegata biskupiego, którym mógłby być odpowiednio przygotowany wierny świecki. Taka osoba wykonywałaby zadania na podstawie władzy delegowanej przez biskupa.

Komisja proponuje ponadto zmianę kan. 275, która wprost nakładałaby na duchownych obowiązek wspólnotowego rozeznawania potrzeb i charyzmatów przy powierzaniu urzędów i zadań odpowiednim wiernym. Towarzyszyć temu miałby nowy paragraf kan. 212 zobowiązujący pasterzy do słuchania opinii wiernych w sprawach dotyczących dobra Kościoła.

Świeccy sędziowie bez dotychczasowego ograniczenia

Jedna z propozycji dotyczy sądownictwa kościelnego.

Obecnie kan. 1421 stanowi zasadniczo, że sędziami diecezjalnymi są duchowni, natomiast konferencja episkopatu może dopuścić do tej funkcji świeckich. Komisja proponuje odwrócenie tej logiki: biskup miałby ustanawiać sędziami diecezjalnymi zarówno duchownych, jak i świeckich. Pozostałby wymóg odpowiedniej reputacji oraz doktoratu lub przynajmniej licencjatu z prawa kanonicznego.

Jeszcze dalej idzie propozycja dotycząca procesów prowadzonych przez jednego sędziego. Według proponowanego brzmienia kan. 1425 mógłby nim zostać zarówno duchowny, jak i świecki, kobieta lub mężczyzna.

Świeccy przy zawieraniu małżeństwa bez zgody Rzymu

Dokument wraca także do możliwości delegowania osób świeckich do asystowania przy zawieraniu małżeństw tam, gdzie brakuje księży i diakonów.

Przypomnijmy: w Polsce zwyczajowo sakramentowi małżeństwa asystuje ksiądz – nie jest on szafarzem tego sakramentu, bo szafarzami są dla siebie narzeczeni. Jednak w szczególnych sytuacjach prawo kanoniczne już teraz zakłada możliwość asystowania sakramentowi przez osobę świecką.

Dziś wymaga to m.in. zgody Stolicy Apostolskiej. Komisja proponuje usunięcie tego warunku. Wystarczyć miałaby pozytywna opinia konferencji episkopatu oraz wysłuchanie rady kapłańskiej przez biskupa diecezjalnego. Wprost zapisano także, że chodzi o świeckich kobiet i mężczyzn.

W kan. 230 proponuje się ponadto uwzględnienie ustanowionej już posługi katechisty obok lektora i akolity, a także szersze określenie zadań, które w pewnych okolicznościach mogą wykonywać świeccy. Wśród nich wymieniono także asystowanie przy małżeństwach.

Rada duszpasterska w każdej parafii

Bardzo odczuwalna w praktyce parafialnej byłaby proponowana zmiana kan. 536.

Obecnie rada duszpasterska powstaje w parafii wtedy, gdy biskup diecezjalny po wysłuchaniu rady kapłańskiej uzna ją za stosowną. Proponowana norma jest znacznie prostsza: „W każdej parafii należy ustanowić radę duszpasterską”. Dziś ten obowiązek dotyczy tylko rady ekonomicznej.

Nie miałaby ona przejmować kompetencji proboszcza. Nadal zachowywałaby głos konsultacyjny, ale miałaby uczestniczyć w opracowywaniu kierunków i decyzji duszpasterskich. Proboszcz zachowywałby władzę podjęcia ostatecznej decyzji.

Rada kapłańska z prawem zgody w kilku sprawach

Jeszcze mocniejsza jest propozycja dotycząca rady kapłańskiej, która funkcjonuje we wszystkich diecezjach. Obecnie ma ona zasadniczo głos doradczy, a zgoda rady jest wymagana tylko wtedy, gdy przewiduje to prawo. Komisja proponuje wymienienie kilku konkretnych spraw, w których biskup potrzebowałby jej zgody.

Chodzi m.in. o tworzenie, znoszenie i zmianę granic parafii, przeznaczenie kościoła do użytku świeckiego lub budowę nowej świątyni, erygowanie i likwidację seminarium, inkardynację prezbiterów i przyjmowanie duchownych pochodzących ze wspólnot niepozostających w pełnej komunii z Kościołem katolickim oraz sprzedaż dóbr kultury o szczególnej wartości.

Jawniejsze finanse parafii i diecezji

Osobny blok propozycji dotyczy odpowiedzialności i przejrzystości.

Komisja chce, aby parafialna rada ekonomiczna przygotowywała coroczny publiczny raport finansowy, w miarę możliwości poświadczony przez niezależnych audytorów. Dokument miałby pokazywać sposób zarządzania majątkiem i środkami finansowymi parafii.

Analogiczny mechanizm przewidziano dla diecezji. Diecezjalna rada ekonomiczna miałaby przedstawiać coroczne sprawozdanie radzie kapłańskiej i diecezjalnej radzie duszpasterskiej, również, jeśli byłoby to możliwe, po zewnętrznym audycie.

Raport wskazuje także na potrzebę corocznego sprawozdania dotyczącego realizacji misji Kościoła, obejmującego m.in. działania w zakresie ochrony małoletnich i osób bezbronnych oraz informacje o udziale świeckich w stanowiskach odpowiedzialności.

Synod diecezjalny co dziesięć lat

Ciekawa propozycja dotyczy także sprawozdania, które każdy biskup diecezjalny składa co pięć lat Stolicy Apostolskiej przed wizytą ad limina. Komisja proponuje, aby przed wysłaniem dokumentu do Rzymu biskup przedstawił wiernym swojej diecezji przynajmniej jego streszczenie, przede wszystkim poprzez radę kapłańską i radę duszpasterską.

Nowy paragraf kan. 391 zobowiązywałby ponadto biskupa do określenia zasad sprawozdawczości i oceny instytucji podlegających jego władzy lub nadzorowi, z wykorzystaniem kompetencji specjalistów, również świeckich.

W obowiązującym prawie synod diecezjalny zwołuje się wtedy, gdy zdaniem biskupa przemawiają za tym okoliczności.

Komisja proponuje konkret: synod diecezjalny miałby odbywać się co najmniej raz na dziesięć lat. Jego zadaniem miałoby być nie tylko rozpatrywanie określonych zagadnień, lecz także okresowa ocena realizacji planu duszpasterskiego diecezji i przygotowanie kierunków na przyszłość. Co więcej, świeccy wybrani do synodu mieliby stanowić większość jego członków.

Podobny dziesięcioletni rytm komisja proponuje dla soborów prowincjalnych. Obecnie zwołuje się je wtedy, gdy większość biskupów danej prowincji uważa to za stosowne.

To dopiero propozycje

Autorzy raportu sami zastrzegają, że ich praca nie jest jeszcze zakończona. Komisja uważa dokument za niepełny, ponieważ ostateczne propozycje powinny uwzględnić również rezultaty prac innych grup powołanych po Synodzie. Raport dotyczy ponadto wyłącznie łacińskiego Kodeksu Prawa Kanonicznego.

Jeżeli jednak choć część przedstawionych propozycji zostałaby przyjęta, zmiany byłyby znaczące, bo dotknęłyby codziennego funkcjonowania diecezji i parafii. Żadna z proponowanych zmian nie umniejsza w najmniejszym stopniu władzy biskupa Rzymu ani biskupów diecezjalnych – przypominają autorzy projektu.

mt/stacj7.pl

Więcej ciekawych artykułów znajdziesz na stronie głównej: stacja7.pl