video-jav.net

Jutro Niedziela – XXI zwykła B

Bóg najpierw działa i objawia się w Twoim życiu. A potem wzywa, byś się opowiedział

ks. Przemysław Śliwiński
ks. Przemysław
Śliwiński
zobacz artykuly tego autora >
ks. Marcin Kowalski
ks. Marcin
Kowalski
zobacz artykuly tego autora >

Polub nas na Facebooku!

PUNKT WYJŚCIA


DWUDZIESTA PIERWSZA NIEDZIELA ZWYKŁA • Rok B • KOLOR: Zielony • KOLEKTA: Modlimy się, abyśmy wśród zmienności świata tam wznieśli nasze serca, gdzie są prawdziwe radości KOLOR: zielony • CZYTANIA: Księga Jozuego 24,1-2a.15-17.18b Psalm 34,2-3.16-23 List do Efezjan 5,21-32 Ewangelia wg św. Jana 6,54.60-69

 

CHMURA SŁOWA • Najczęściej – we wszystkich czytaniach – usłyszymy słowo PAN (13), jednak interesujące jest drugie popularne w Liturgii słowo: CIAŁO (7). Nie chodzi bowiem już tylko Ciało Chrystusa, lecz także ludzkie ciało, a nawet Mistyczne Ciało Chrystusa, czyli Kościół (w II czytaniu). Popularny jest również czasownik SŁUŻYĆ (6) oraz trzy inne określenia, których często używa Paweł w drugim czytaniu: CHRYSTUS (6), KOŚCIÓŁ (6) oraz ŻONY (6).

Jutro Niedziela - XXI zwykła B

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst I czytania

Czytanie z Księgi Jozuego

(Joz 24,1-2a.15-17.18b)

Jozue zgromadził w Sychem wszystkie pokolenia Izraela. Wezwał też starszych Izraela, jego książąt, sędziów i zwierzchników, którzy się stawili przed Bogiem. Jozue przemówił wtedy do całego narodu: Tak mówi Pan, Bóg Izraela: Gdyby jednak wam się nie podobało służyć Panu, rozstrzygnijcie dziś, komu służyć chcecie, czy bóstwom, którym służyli wasi przodkowie po drugiej stronie Rzeki, czy też bóstwom Amorytów, w których kraju zamieszkaliście. Ja sam i mój dom służyć chcemy Panu. Naród wówczas odrzekł tymi słowami: Dalekie jest to od nas, abyśmy mieli opuścić Pana, a służyć bóstwom obcym! Czyż to nie Pan, Bóg nasz, wyprowadził nas i przodków naszych z ziemi egipskiej, z domu niewoli? Czyż nie On przed oczyma naszymi uczynił wielkie znaki i ochraniał nas przez całą drogę, którą szliśmy, i wśród wszystkich ludów, pomiędzy którymi przechodziliśmy? My również chcemy służyć Panu, bo On jest naszym Bogiem.

Oto Słowo Boże

[01][02]

 

PIERWSZE CZYTANIE

“Referendum” w Sychem Joz 24, 1-2a.15-17.18b

W Sychem Jozue organizuje coś w rodzaju referendum. Każdy podejmuje wolną decyzję. Pytanie brzmi: chcesz służyć Panu czy innym bogom?

KSIĘGA: Jozuego • AUTOR: anonimowi autorzy • CZAS POWSTANIA:  VI-V w. przed Chrystusem

KATEGORIA: wydarzenie • CZAS AKCJI: 1200-1150 przed Chrystusem • MIEJSCE AKCJI: Sychem • UCZESTNICY: Jozue, lud


SEQUEL PIĘCIOKSIĘGU • Po raz pierwszy w cyklu “Jutro Niedziela” omawiamy Księgę Jozuego. Następuje zaraz po Pięcioksięgu i pod względem narracyjnym kontynuuje jego treść. Przypomnijmy: Księga Powtórzonego Prawa kończy się śmiercią Mojżesza, chwilę wcześniej Jozue zostaje wybrany na przywódcę Izraela. Ale Izraelici wciąż jeszcze nie docierają do celu swej wędrówki do Ziemi Obiecanej O tym właśnie opowiada Księga Jozuego. W pierwszej części (rozdziały 1-12) opisuje podbój Ziemi Obiecanej, w drugiej (13-21) – podział ziem pomiędzy plemiona, w trzeciej zakończenie misji Jozuego i jego mowy w Sychem.

ZGROMADZENIE W SYCHEM • Skoncentrujemy się na zakończeniu Księgi Jozuego. Ostatnim wystąpieniem Jozuego tuż przed śmiercią było zgrormadzenie w Sychem wszystkich pokoleń Izraela. Wygłosił do nich przemowę, po której lud raz jeszcze (LINK Twoja biblia) wybrał Boga na swego Pana. Zgromadzenie zakończyło się zawarciem przymierza: prawo i przepisy zostały spisane, a pod terebintem został ustawiony wielki kamień: będzie dla was świadectwem, ponieważ słyszał wszystkie słowa, które Pan mówił do nas (LINK Twoja biblia)

KAŻDY DECYDUJE • Usłyszymy fragment relacji ze zgromadzenia w Sychem, dotyczący wyboru Boga. Jozue zakończył już mowę opowieść o dziełach Boga, który dał ziemię: Nie dokonało się to ani waszym mieczem, ani łukiem. Poprosił, by Izrael odpowiedział szczerością i wiernością: służcie Panu. Jednak wybór pozostawia samym IzraelitomZwróćmy uwagę na dialog Jozuego z Izraelitami: wzywa ich do rozstrzygnięcia, komu chcą służyć. Potem usłyszymy odpowiedź ludu.

 

CZY WIESZ, ŻE…


Jozue i Jezus (Jeszua) są tym samym imieniem, o tym samym pochodzeniu i znaczeniu: ‘Jahwe jest wybawieniem’.

 

TWEETY


Jozue wzywa do podjęcia konkretnej decyzji: Rozstrzygnijcie dziś, komu chcecie służyć

Jozue składa osobiste świadectwo: Ja sam i mój dom służyć chcemy Panu

Decyzja Izraela: My również chcemy służyć Panu, bo On jest naszym Bogiem

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst psalmu

(Ps 34,2-3.16-23)

REFREN: Wszyscy, zobaczcie, jak nasz Pan jest dobry

Będę błogosławił Pana po wieczne czasy,

Jego chwała będzie zawsze na moich ustach.

Dusza moja chlubi się Panem,

niech słyszą to pokorni i niech się weselą.

Oczy Pana zwrócone na sprawiedliwych,

uszy Jego otwarte na ich wołanie.

Pan zwraca swe oblicze przeciw zło czyniącym,

by pamięć o nich wymazać z ziemi.

Pan słyszy wołających o pomoc

i ratuje ich od wszelkiej udręki.

Pan jest blisko ludzi skruszonych w sercu,

ocala upadłych na duchu.

Liczne są nieszczęścia, które cierpi sprawiedliwy,

ale Pan go ze wszystkich wybawia.

On czuwa nad każdą jego kością

i żadna z nich nie zostanie złamana.

Zło sprowadza śmierć grzesznika,

wrogów sprawiedliwego spotka kara.

Pan odkupi dusze sług swoich,

nie zazna kary, kto się doń ucieka.

[01][02]

 

PSALM

Chlubię się Panem! Ps 34,2-3.10-15

Trzecia część eucharystycznego Psalmu 34, który opisuje doświadczenie ocalenia z krytycznej sytuacji

PSALM 34 AUTOR: lewita • CZAS POWSTANIA: powygnaniowy (po 586 r. przed Chr.)


DZIĘKCZYNIENIE ZA OCALENIE • Od dwóch tygodni Liturgia przewiduje śpiew kolejnych części Psalmu 34. Tym razem usłyszymy jego trzeci, ostatni fragment. Przypomnijmy, choć werset wprowadzający podpowiada, że Dawid wyśpiewał go, gdy wobec Abimeleka udawał szaleńca i odszedł wygnany przez niego (PATRZ 1 Sm 21,11-15), to jednak badania pokazały, że utwór jest znacznie późniejszego pochodzenia. Należy do gatunku dziękczynienia indywidualnego • Wierzący Izraelita, który rekrutuje się spośród anawim, sprawiedliwych, ubogich Pana, dziękuje Bogu za swoje ocalenie.

BÓG WYBAWIA Z NIESZCZĘŚĆ • Z dwóch powodów Psalm 34 został dobrany do Liturgii Słowa mówiącej o Chlebie Życia. Po pierwsze, w sytuacji śmiertelnego niebezpieczeństwa opisywanego przez psalm – jak wcześniej sam psalmista, jak wcześniej Dawid, Eliasz znajdował się Izrael, którego Pan wyzwolił z niewoli i doprowadził do Ziemi Obiecanej • Po drugie, to stąd pochodzą słowa doskonale ilustrujące prawdę Eucharystii: Skosztujcie i zobaczcie, jak Pan jest dobry.

 

TWEETY


Psalmista o trosce Boga: Oczy Pana zwrócone na sprawiedliwych, uszy Jego otwarte na ich wołanie

Autor psalmu o miłosierdziu Boga: Pan słyszy wołających o pomoc i ratuje ich od wszelkiej udręki

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst II czytania

je żywi i pielęgnuje, jak i Chrystus – Kościół, bo jesteśmy członkami Jego Ciała. Dlatego opuści człowiek ojca i matkę, a połączy się z żoną swoją, i będą dwoje jednym ciałem. Tajemnica to wielka, a ja mówię: w odniesieniu do Chrystusa i do Kościoła.

Oto Słowo Boże

‘]

[01][02]

 

DRUGIE CZYTANIE

Tajemnica Miłości Ef 5,21-32

List do Efezjan • AUTOR: św. Paweł (lub jego uczeń) • CZAS POWSTANIA: przed 61-63 r. (lub ok. 100 r.) • SKĄD: Rzym (albo Cezarea lub inne, nieznane miejsce) · DO KOGO: wspólnota w Efezie, chrześcijanie w Azji Mniejszej


DOJRZAŁY LIST Kończymy lekturę Listu do Efezjan w ramach niedzielnej Liturgii. Przypomnijmy: istnieją dwie hipotezy co do autorstwa oraz czasu i miejsca napisania listu. Według pierwszej, tradycyjnej, List do Efezjan uznawany jest za jeden z czterech listów więziennych św. Pawła i powstał w ostatnim okresie jego życia, w Rzymie. Według drugiej – pochodzi z jego szkoły i może być dziełem ucznia zainspirowanego myślą Apostoła Sercem i myślą przewodnią listu jest Pawłowa nauka o Kościele, która tutaj osiąga szczyt rozwoju. Apostoł, opierając się na 1-2 Kor, ukazuje Kościół uniwersalny i kosmiczny, w którym znajduje swoje miejsce Izrael i wszystkie narody.

EGZORTY List został podzielony na 6 rozdziałów i dzieli się na dwie części: pierwsze trzy rozdziały prezentują teologię: misterium Chrystusa w Kościele. Ostatnie 3 rozdziały to wnioski praktyczne, ubrane w formę napomnień, apeli, pouczeń – egzort • Fragment, który usłyszymy, pochodzi właśnie z tej drugiej części. Dotąd egzorty Pawła zawarte w 5 rozdziale miały charakter ogólnych wezwań skierowanych do całej wspólnoty (PATRZ Ef 5,1-20). Przestrzegał przed praktykowaniem pogańskiego stylu życia (5,1-7), zachęcał, aby strzec w sobie światłości Jezusa (5,8-14) oraz wzywał do napełniania wszystkich relacji i sfer życia Duchem Świętym (5,15-20) W końcu Paweł pisze o normach, którymi ma kierować się dom, rodzina. “Tablice Rodzinne” skierowane są do   małżonków   dzieci oraz (zgodnie z ówczesnym kontekstem społecznym)   niewolników.

TABLICE RODZINNE Usłyszymy fragment dotyczący małżonków: Paweł wyjaśni, co znaczy konkretnie strzec światłości Jezusa na przykładzie chrześcijańskiego małżeństwa Zwróćmy uwagę na to, że apel o miłość mężów do żon i żon do mężów Paweł uzasadnia przykładem relacji Chrystus Kościół. Z jednej strony małżeństwo staje się obrazem wyjaśniającym miłość między Chrystusem i Kościołem, z drugiej Chrystus staje się wzorem dla małżeństwa.

 

LINKI


Żony niechaj będą poddane swym mężom jak Panu… (Ef 5,22)

Kol 3,18: Żony, bądźcie poddane mężom, jak przystało w Panu

1 P 3,1-6: Tak samo żony niech będą poddane swoim mężom, aby nawet wtedy, gdy niektórzy z nich nie słuchają nauki, przez samo postępowanie żon zostali dla wiary pozyskani bez nauki, gdy będą się przypatrywali waszemu pełnemu bojaźni świętemu postępowaniu. Ich ozdobą niech nie będzie to, co zewnętrzne: uczesanie włosów i złote pierścienie ani strojenie się w suknie, ale wnętrze serca człowieka o niezachwianym spokoju i łagodności ducha, co jest tak cenne w oczach Boga.

Mężowie, miłujcie żony, bo i Chrystus umiłował Kościół i wydał za niego samego siebie (Ef 5,25)

Kol 3,19: Mężowie, miłujcie żony i nie okazujcie im rozjątrzenia

1P 3,7: Mężowie we wspólnym pożyciu liczcie się rozumnie ze słabszym ciałem kobiecym. Darzcie żony czcią jako te, które razem z wami są dziedzicami łaski, aby nie stawiać przeszkód waszym modlitwom

…bo mąż jest głową żony, jak i Chrystus Głową Kościoła (Ef 5,22)

…bo Chrystus umiłował Kościół i wydał za niego samego siebie (Ef 5,25)

Ef 1,22-23: I wszystko poddał pod Jego stopy, a Jego samego ustanowił nade wszystko Głową dla Kościoła, który jest Jego Ciałem

Ef 5,2: Postępujcie drogą miłości, bo i Chrystus was umiłował i samego siebie wydał za nas w ofierze

 

TWEETY ŚW. PAWŁA


Paweł do żon i mężów: Bądźcie sobie wzajemnie poddani w bojaźni Chrystusowej

Paweł apeluje do mężczyzn: Mężowie, miłujcie żony, bo i Chrystus umiłował Kościół i wydał za niego samego siebie

Paweł apeluje do żon: Żony niechaj będą poddane swym mężom jak Panu, bo mąż jest głową żony, jak i Chrystus Głową Kościoła

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst Ewangelii

Słowa Ewangelii wg św. Jana

(J 6,54.60-69)

Ucząc w synagodze w Kafarnaum Jezus powiedział: Kto spożywa moje Ciało i pije moją Krew, ma życie wieczne, a Ja go wskrzeszę w dniu ostatecznym. A spośród Jego uczniów, którzy to usłyszeli, wielu mówiło: Trudna jest ta mowa. Któż jej może słuchać? Jezus jednak świadom tego, że uczniowie Jego na to szemrali, rzekł do nich: To was gorszy? A gdy ujrzycie Syna Człowieczego, jak będzie wstępował tam, gdzie był przedtem? Duch daje życie; ciało na nic się nie przyda. Słowa, które Ja wam powiedziałem, są duchem i są życiem. Lecz pośród was są tacy, którzy nie wierzą. Jezus bowiem na początku wiedział, którzy to są , co nie wierzą, i kto miał Go wydać. Rzekł więc: Oto dlaczego wam powiedziałem: Nikt nie może przyjść do Mnie, jeżeli mu to nie zostało dane przez Ojca. Odtąd wielu uczniów Jego odeszło i już z Nim nie chodziło. Rzekł więc Jezus do Dwunastu: Czyż i wy chcecie odejść? Odpowiedział Mu Szymon Piotr: Panie, do kogóż pójdziemy? Ty masz słowa życia wiecznego. A myśmy uwierzyli i poznali, że Ty jesteś Świętym Boga.

Oto Słowo Pańskie

[01][02]

 

EWANGELIA

“Czy i wy chcecie odejść?” J 6,54.60-59

Trudna Mowa Eucharystyczna dziesiątkuje grono uczniów. Również Dwunastu Jezus pozostawia wybór. Mogą odejść.

EWANGELISTA: św. Jan • CZAS POWSTANIA: ok. 90 r.

KATEGORIA: dialog • MIEJSCE: Kafarnaum • CZAS: po mowie eucharystycznej • BOHATEROWIE: Jezus, uczniowie, słuchające go tłumy • WERSJE: brak


CHLEB, WINO, WODA, PASTERZ • Przypomnijmy, że w pierwszej z dwóch części (w Księdze Znaków, po niej jest Księga Życia) Ewangelia św. Jana przedstawia cztery wielkie tematy: wino krzew winny, pasterz, chleb żywy oraz woda. Każdy z nich zostaje przedstawiony w podobny sposób: przez dyskusję, znak oraz przemowę.

MOWA I REAKCJE W poprzednie niedziele obserwowaliśmy, jak Jan przedstawia obraz Chleba przez • znak (opis rozmnożenia chleba) oraz • przemowę (mowę eucharystyczną wygłoszoną w synagodze w Kafarnaum). Jezus ukazał kompletny obraz tego, co ukrywa się pod symbolem Chleba: to Słowo i Ciało Chrystusa. Jednak Jan nie poprzestaje na relacjonowaniu słów Jezusa. Mowa przekształca się w dyskusję z faryzeuszami i uczniami. Jan dostrzega reakcje Żydów: szemrali przeciwko Niemu, dlatego że powiedział: “Ja jestem chlebem, który z nieba zstąpił”.

“DO KOGÓŻ PÓJDZIEMY?” • Usłyszymy dziś zakończenie szóstego rozdziału Ewangelii św. Jana, mówiącego o Chlebie. Zwróćmy uwagę na trzy elementy: • reakcję uczniów na słowa Jezusa o tym, że Jego Ciało jest chlebem, który należy spożywać zostało tylko Dwunastu • Wolny wybór, który Pan pozostawia swoim uczniom czy chcą zostać przy Nim, czy odejść • Wyznanie Piotra: pytanie, które tak naprawdę jest odpowiedzią.

 

TRANSLATOR


Trudna jest ta mowa. Któż jej może słuchać?” (J 6,60) W oryginale: Twarde jest słowo to. Kto może go słuchać?

•  “Panie, do kogóż pójdziemy?” (J 6,68) W oryginale: Panie, do kogo odejdziemy?

 

TWEETY


Jezus o słowach innych niż inne: Słowa, które Ja wam powiedziałem, są duchem i są życiem

Wyznanie wiary uczniów: Panie, do kogóż pójdziemy?

 

TWEETY


href=”https://twitter.com/hashtag/jutroniedziela”
data-widget-id=”505499076377333762″>tweety o #jutroniedziela

 

TRENDY


#Rozstrzygnijcie

Jak okręt bez sterów i kotwicy jest igraszką wiatrów, tak naszymi rozumem miotają błędne myśli bez kotwicy wiary. (św. Jan Chryzostom)

Człowiek bez wiary jest jak podróżnik bez celu, jak ktoś, kto walczy bez nadziei na zwycięstwo. (św. Augustyn)

 

 

#MężowieMiłujcieŻony

Nic tak dobrze nie robi mężczyźnie, jak księżniczka. (…) Kiedy się mężczyzna staje twardy? Kiedy się mężczyzna staje sejfem? Jak ma naprzeciwko siebie skarb. (ks. Piotr Pawlukiewicz)

(…) przyroda ma swoje potrzeby: kwiat potrzebuje światła, wody, gleby. W świecie techniki samochód potrzebuje gładkiej nawierzchni na drodze, paliwa, opon. Lecz w świecie ludzi wspólnota potrzebuje rozmowy. Małżeństwo buduje się szczerą rozmową. (ks. Mirosław Czapla)

Małżeństwo to jest taki wózek który ma dwa kółka. Jedno kółko to wspólnota, bycie ze sobą, a drugie kółko to jest samotność. Jak jedno kółko odpada to wózek się kręci w kółko. (ks. Mirosław Maliński)

 

#DoKogóżPójdziemy

Faktycznie: do kogo się udać ze swoim życiem, troskami, lękami, radościami, jeśli nie do Chrystusa? Niektórzy szukają rozwiązań i odpowiedzi w horoskopach, inni w parapsychologii, jodze czy New Age (…) [ale dopiero] Chrystus, który jest samą miłością, potrafi dać człowiekowi wszystko, a nawet więcej. (ks. Mariusz Pohl)

Logika miłości nie liczy na tłumy. To w naszym ziemskim myśleniu tłumy coś znaczą. W miłości zaś liczy się konkretne serce. Jezusowi wystarczyło 0,2 procent Jego wielbicieli, by uczynić z nich fundament Kościoła. (ks. Edward Staniek)

Lepiej jest iść słuszną drogą, potykając się, niż wielkimi krokami błądzić po bezdrożach. Kto kuleje na słusznej drodze, idzie wprawdzie powoli, ale zbliża się do celu. (św. Tomasz z Akwinu)

 

STO SŁÓW


Po tym, jak Jezus powiedział: Chlebem, który Ja dam, jest moje ciało, zdecydowanie zmalała liczba Jego uczniów: Wielu… się wycofało i już z Nim nie chodzili. Trudna jest ta mowa, któż jej słuchać zdoła” – powiedzieli nawet ci, którzy zostali, zaledwie dwunastu. Jednak dodali znaczące pytanie: Do kogóż pójdziemy?

W Liturgii Słowa widzimy podobny schemat: po mowie przypominającej bądź objawiającej działanie Boga – człowiek zostaje wezwany do opowiedzenia się. Rozstrzygnijcie dziś, komu chcecie służyć – mówi Jozue do ludu Izraela (PIERWSZE CZYTANIE). Czy i wy chcecie odejść? – pyta Jezus najbliższych uczniów (EWANGELIA).

Choć zgromadzenie w Sychem przypomina referendum, w rzeczywistości nie rozstrzyga o postawie całej społeczności, lecz każdego człowieka indywidualnie. Lecz ten schemat – Bóg najpierw objawia człowiekowi prawdę, a potem wzywa do opowiedzenia się – jest uniwersalny. Dzieje się w życiu wiary każdego z nas.

1/6
Jozue, fresk z Palazzo Trinci, Foligno, Włochy, fot. Georges Jansoone
2/6
Jozue, Ephraim Moses Lilien, 1908 r.
3/6
Dwunastu Apostołów, Christian Schmid, drzeworyt z XVII wieku, Kunstmuseum w Augsburgu, Niemcy
4/6
Jezus i apostołowie, XII w., Kapadocja, Turcja
5/6
Jezus i dwunastu apostołów, Katakumby Domitilli, Rzym
6/6
Głowa apostoła, Jean-Michel Moreau, 1773 r., Ermitaż, Petersburg, Rosja
poprzednie
następne
ks. Przemysław Śliwiński

ks. Przemysław Śliwiński

Kapłan Archidiecezji Warszawskiej. Pochodzi z Lubawy. Ukończył studia specjalistyczne na Wydziale Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Santa Croce w Rzymie. Jesienią 2013 roku, objął stanowisko rzecznika prasowego Archidiecezji Warszawskiej oraz dyrektora Archidiecezjalnego Centrum Informacji. Wykłada edukację medialną w Wyższym Metropolitalnym Seminarium Duchownym w Warszawie. Na Stacji7.pl jest autorem wielu artykułów oraz popularnego cyklu Jutro Niedziela.

Zobacz inne artykuły tego autora >
ks. Marcin Kowalski

ks. Marcin Kowalski

Doktor nauk biblijnych, wykładowca KUL oraz WSD w Kielcach. Sekretarz czasopism biblijnych The Biblical Annals oraz Verbum Vitae. Uczestnik programów radiowych i telewizyjnych popularyzujących Biblię: W Namiocie Słowa, Szukając Słowa Bożego, Telewizyjny Uniwersytet Biblijny (Radio Maryja i Telewizja Trwam). Moderator Dzieła Biblijnego Diecezji Kieleckiej.

Zobacz inne artykuły tego autora >
ks. Przemysław Śliwiński
ks. Przemysław
Śliwiński
zobacz artykuly tego autora >
ks. Marcin Kowalski
ks. Marcin
Kowalski
zobacz artykuly tego autora >

Jutro Niedziela – XII zwykła B

Bóg nie śpi. Pokonując nadęte fale, prowadzi nas do bezpiecznej przystani

ks. Marcin Kowalski
ks. Marcin
Kowalski
zobacz artykuly tego autora >

Polub nas na Facebooku!

PUNKT WYJŚCIA


DWUNASTA NIEDZIELA ZWYKŁA • Rok B • KOLEKTA: Będziemy prosić Boga, aby obdarzył nas bojaźnią i miłością swego świętego imienia KOLOR: zielony • CZYTANIA: Księga Hioba 38,1.8-11 Psalm 107,23-26.28-31 • Drugi List do Koryntian 5,14-17 Ewangelia wg św. Marka 4,35-41

 

• CHMURA SŁÓW •

Jutro Niedziela - XII zwykła B

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst I czytania

Czytanie z Księgi Hioba

(Hi 38,1.8-11)

I z wichru Pan odpowiedział Hiobowi te słowa: Kto bramą zamknął morze, gdy wyszło z łona wzburzone, gdym chmury mu dał za ubranie, za pieluszki ciemność pierwotną? Złamałem jego wielkość mym prawem, wprawiłem wrzeciądze i bramę. I rzekłem: Aż dotąd, nie dalej! Tu zapora dla twoich nadętych fal.

Oto Słowo Boże

[01][02]

 

PIERWSZE CZYTANIE

Ujarzmione morze Hi 38,1.8-11

KSIĘGA: Hioba • AUTOR: nieznany • CZAS POWSTANIA:  ok. VI w. przed Chr. • MIEJSCE: nieznane  • KATEGORIA: dialog • BOHATEROWIE: Bóg i Hiob


O KSIĘDZE • Księga Hioba należy do zbioru ksiąg mądrościowych Starego Testamentu. Opisuje ona historię sprawiedliwego dotkniętego próbą cierpienia i wynagrodzonego przez Boga za swoją wierność. Księga dzieli się na napisane prozą • Prolog (1-2) i Epilog (42,7-17), a także znacznie starszy, spisany wierszem • poemat o cierpiącym sprawiedliwym, będący sercem dzieła (3,1-42,6). Część zasadnicza księgi to poetycki opis zmagań Hioba z cierpieniem: dramatyczne dialogi z przyjaciółmi, które nie przynoszą ulgi (3-27), monologi głównego bohatera (28-31), mowy proroka Elihu (32-37) oraz rozwiązujące wszystko paradoksalne słowa Boga (38,1-42,6). Przesłanie Księgi Hioba koncentruje się na dwóch prawdach: człowiek jest zdolny do bezinteresownej miłości Boga, a cierpienie nie musi być karą za grzechy, lecz może stać się okazją do nawiązania nowej, bliższej relacji ze Stwórcą: “dotąd znałem Cię ze słyszenia, obecnie ujrzałem Cię wzrokiem” (42,5).

 

KONTEKSTRozdział 38 Księgi Hioba to początek pierwszej mowy Boga, która ma naszemu bohaterowi ostatecznie wytłumaczyć sens cierpienia i próby, która na niego spadłaPan wzywa Hioba, aby przepasał swoje biodra i stanął do pojedynku ze swoim Stwórcą (38,1-3). Pyta go o to, czy był przy stwarzaniu świata i czy jest w stanie zrozumieć jego konstrukcję (38,4-11). Hiob nie rozumie zjawisk atmosferycznych, na które patrzy (38,22-38), ani zachowań ptaków i zwierząt (38,39-39,30). Nie ma nad nimi mocy i nie potrafi im niczego nakazaćPierwsza mowa doprowadza do tego, że Hiob uznaje swą małość i milknie (40,1-5), pozwalając Bogu na rozpoczęcie drugiej mowy na temat Bożych rządów nad  światem (40,6-41,26).

 

ZANIM USŁYSZYSZBóg rozpoczyna swój dialog z Hiobem ze środka burzy. Pyta go o to, kto zamknął morze w jego granicach, ubrał go w chmury i wyprowadził z pierwotnej ciemnościPrawa Boże złamały jego żywioł i postawiły granicę dla jego “nadętych fal”.

 

JESZCZE O PIERWSZYM CZYTANIU


Bóg na ławie oskarżonych. Słyszymy dzisiaj długo oczekiwaną odpowiedź, jakiej Bóg udziela swojemu oskarżycielowi. Jesteśmy świadkami procesu, w którym sprawiedliwy Hiob oskarża Boga. Główny bohater obawiał się, że kiedy Stwórca odpowie, zmiażdży go burzą (9,16-17). Bóg rzeczywiście odpowiada ze środka burzy (38,1), odpowiada jednak nie błyskawicami, lecz obroną swojego planu stworzenia (38,1-40,5) oraz sprawiedliwości we władaniu światem (40,6-42,6).

 

Ludzka niewiedza Hioba. Stwórca rozmawia z Hiobem twarzą w twarz. Nie ma za złe lamentacji i oskarżeń rzucanych pod swoim adresem. W prowadzonej dyskusji ze Stwórcą Hiob winien jest tylko jednego – ignorancji, ograniczonej, ludzkiej niewiedzy. Czy Hiob wie, jak powstał wszechświat, jak jest skonstruowany, czemu służy rozrzutne bogactwo żyjących w nim stworzeń? Czy potrafiłby nie tylko ogarnąć je swoją myślą, ale także zatroszczyć się o nie wszystkie (38,1-40,5)?

 

Świat ma sens. Bóg w odpowiedzi wskazuje na funkcjonalność i porządek świata, pełnego wszakże paradoksów. Stwórca unika uproszczonych odpowiedzi i łatwej aplikacji prawa o karze za zło i o nagrodzie za dobro. Wzywa raczej Hioba do tego, aby spojrzał na swoje życie w świetle całego Bożego planu. W tym świecie pełnym paradoksów Bóg nieustannie posługuje się przeciwieństwami jak: śmierć i życie, chaos i porządek, wolność i kontrola, zło i błogosławieństwo. Siły chaosu nie są unicestwiane, lecz redukowane do roli elementów służących Bożemu zamysłowi (38,10-11). To, do czego wzywa Stwórca, to wiara w sens jego świata, zaufanie Temu, który nad nim czuwa.

 

TWEETY


Odpowiedź Boga na pretensje Hioba: Kto bramą zamknął morze, gdy wyszło z łona wzburzone

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst psalmu

(Ps 107,23-26.28-31)

REFREN: Chwalmy na wieki miłosierdzie Pana.

Ci, którzy statkami ruszyli na morze,

by handlować na wodach ogromnych,

widzieli dzieła Pana

i Jego cuda wśród głębin.

Rzekł i zerwał się wicher

burzliwe piętrząc fale.

Wznosili się pod niebo, zapadali w otchłań,

ich dusza truchlała w nieszczęściu.

Wołali w niedoli do Pana,

a On ich uwolnił od trwogi.

Zamienił burzę na powiew łagodny,

umilkły morskie fale.

Radowali się w ciszy, która nastała,

przywiódł ich do upragnionej przystani.

Niechaj dziękują Panu za Jego miłosierdzie,

za Jego cuda wobec synów ludzkich.

[01][02]

 

PSALM

Bezpieczna przystań 107,23-26.28-31

PSALM 107• AUTOR: anonimowy lewita • CZAS POWSTANIA: powygnaniowy, po 538 r. przed Chr.


KSIĘGA • Psalm 107 trudno zakwalifikować do jednego gatunku literackiegoNosi cechy poezji mądrościowejwzywa do refleksji nad działaniem Boga w historii oraz w stworzonym świecie Równocześnie wybrzmiewa w nim wezwanie do dziękczynienia, co zbliża go do gatunku hymnicznego, bezinteresownego uwielbiania Boga (hebr. todah)Psalm otwiera piątą księgę Psałterza (Ps 107-150) i uznawany jest w pewnym sensie za utwór programowy. Wraz z Ps 145 wzywa do świętowania łaski i potęgi Jahwe obejmujących całe stworzenie. Utwór towarzyszył wspólnocie powygnaniowej gromadzącej się na modlitwie w świątyni i uwielbiającej Boga za wybawienie z życiowych i historycznych “burz” i przeciwności.

 

ZANIM USŁYSZYSZ • W liturgii usłyszymy pierwszą część psalmu, która opowiada historię ocalonych przez Pana z niebezpieczeństw na morzuPierwsza strofa opisuje ich jako tych, którzy wyruszają statkami, aby handlować w odległych stronach, i oglądają cuda Pana wśród głębinW strofie drugiej atmosfera ulega nagłej zmianie. Słowo Pana podrywa wiatr piętrzący morskie fale i napełniający żeglarzy strachemW strofie trzeciej widzimy wołających do Boga o ratunek. Modlitwa sprawia, że groźna burza zamienia się w łagodny powiew wiatru, a fale ustająStrofa czwarta opisuje żeglarzy sprowadzonych przez Pana do upragnionej przystani i kończy się wezwaniem do uwielbienia Bożego miłosierdzia.

ZAUWAŻ, ŻE:


Psalm łączy się z pierwszym czytaniem motywem burzy. Pan ze środka burzy przemawia do Hioba i do żeglujących po morzu Hebrajczyków. Jego Słowo wybawia ich ze śmiertelnego niebezpieczeństwa i prowadzi do bezpiecznej przystani. Obrazy, którymi posługuje się psalmista, przygotowują przesłanie Ewangelii wg św. Marka: opis burzy na jeziorze, wołanie uczniów i wybawienie, które przynosi im Jezus.  

 

CYTATY


Psalmista o tym, że Bóg zawsze jest blisko: Zamienił burzę na powiew łagodny, umilkły morskie fale.

Bóg ratuje z każdej opresji: przywiódł ich do upragnionej przystani.

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst II czytania

Czytanie z II Listu św. Pawła Apostoła do Koryntian

(2Kor 5,14-17)

Miłość Chrystusa przynagla nas, pomnych na to, że skoro Jeden umarł za wszystkich, to wszyscy pomarli. A właśnie za wszystkich umarł /Chrystus/ po to, aby ci, co żyją, już nie żyli dla siebie, lecz dla Tego, który za nich umarł i zmartwychwstał. Tak więc i my odtąd już nikogo nie znamy według ciała; a jeśli nawet według ciała poznaliśmy Chrystusa, to już więcej nie znamy Go w ten sposób. Jeżeli więc ktoś pozostaje w Chrystusie, jest nowym stworzeniem. To, co dawne, minęło, a oto wszystko stało się nowe.

Oto Słowo Boże

[01][02]

 

DRUGIE CZYTANIE

Nowe stworzenie 2 Kor 5, 14-17

KSIĘGA: List do Koryntian· NADAWCA: św. Paweł · SKĄD: Efez lub w drodze między Troadą a Macedonią · DATA:  54/55 r. · ADRESACI: gmina w Koryncie


KSIĘGA • Drugi List do Koryntian powstał w ciekawych i nie do końca jasnych okolicznościach. Podczas jednej z wizyt w Koryncie Paweł został znieważony przez jednego z członków wspólnoty. Koryntianie nie okazali przy tym dostatecznego wsparcia apostołowi, który musiał opuścić miasto, niezdolny do ukarania winowajcy. Zamiast kolejnej wizyty przysłał do Koryntian tzw. List we łzach – pismo, które nie zachowało się do naszych czasów. Kiedy winny wykroczenia został ukarany, Paweł w odpowiedzi pisze list, zwany dziś Drugim Listem do Koryntian. Znajdujemy w nim obraz apostolatu Pawła opartego na Bożej łasce, nie na ludzkiej sile. W rozdziałach 1-7 Paweł ukazuje wzór apostoła opierającego się na Bożej mocy i bez reszty oddanego misji pojednania. W części drugiej (8-9) przygotowuje wspólnotę do kolekty, którą zbierze na rzecz wiernych w Jerozolimie. W części trzeciej (10-13) Paweł zdecydowanie rozprawia się z fałszywymi apostołami w Koryncie, którzy bardziej niż Ukrzyżowanego głoszą ewangelię sukcesu.

 

KONTEKST • Kontynuujemy lekturę piątego rozdziału Listu do Koryntian. Paweł ukazuje w nim swoją motywację i siłę do ponoszenia cierpień i trudów dla Ewangelii. Wpatruje się w to co niewidzialne, postępuje za wzrokiem wiary i oczekuje nagrody zmartwychwstania (5,1-10). Wzorem jest dla niego Ukrzyżowany i Zmartwychwstały (5,11-21).

ZANIM USŁYSZYSZ • W dzisiejszym drugim czytaniu Paweł skupia się na osobistym przykładzie Chrystusa. Jego śmierć oznacza, że nikt nie może już żyć dla siebie, lecz żyje dla Tego, który za nas umarł i zmartwychwstał. Życie w Chrystusie to nie życie według ciała, czyli według wzorców tego świata. Wszyscy, którzy trwają w Chrystusie, według Pawła są nowym stworzeniem.

 

 

 

JESZCZE O DRUGIM CZYTANIU


Paweł odkrywa dziś przed nami swój życiowy wzór, którym jest Ukrzyżowany i Zmartwychwstały. Pociągnięty przez Niego apostoł nie potrafi już i nie chce żyć “według ciała”, czyli według stylu proponowanego przez ten świat. Jego poznanie Chrystusa także nie jest już poznaniem “według ciała”. Być może odnosi się tu do znajomości Chrystusa przed nawróceniem, może mówi o Jezusie historycznym, a może chodzi o obraz Pana, który dominuje w Koryncie. Koryntianie widzą w Chrystusie Mesjasza sukcesu i takimi chcą widzieć swoich apostołów.

 

Dla Pawła Ukrzyżowani i Zmartwychwstały to przykład ofiarnego życia, przykład mocy Bożej działającej w życiu pełnym słabości i cierpienia. To łączy drugie czytanie z Księgą Hioba, która także ukazuje cierpienie nie jako karę i brak błogosławieństwa, lecz jako test wiary, sposób na nawiązanie tym bliższej relacji z Panem. Wchodząc w tajemnicę Ukrzyżowanego i Zmartwychwstałego, myśląc o Nim i żyjąc jego życiem, stajemy się “nowym stworzeniem”, czyli przygotowujemy się już dziś do życia w Jego Królestwie.

 

TWEETY ŚW. PAWŁA


Św. Paweł o tym, że miłość nie jest statyczna: Miłość przynagla nas

Paweł o skutkach poznania Chrystusa: To co dawne, minęło, i wszystko stało się nowe

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst Ewangelii

Czytanie z Ewangelii wg św. Marka

(Mk 4,35-41)

Gdy zapadł wieczór owego dnia, Jezus rzekł do swoich uczniów: Przeprawmy się na drugą stronę. Zostawili więc tłum, a Jego zabrali, tak jak był w łodzi. Także inne łodzie płynęły z Nim. Naraz zerwał się gwałtowny wicher. Fale biły w łódź, tak że łódź już się napełniała. On zaś spał w tyle łodzi na wezgłowiu. Zbudzili Go i powiedzieli do Niego: Nauczycielu, nic Cię to nie obchodzi, że giniemy? On wstał, rozkazał wichrowi i rzekł do jeziora: Milcz, ucisz się! Wicher się uspokoił i nastała głęboka cisza. Wtedy rzekł do nich: Czemu tak bojaźliwi jesteście? Jakże wam brak wiary? Oni zlękli się bardzo i mówili jeden do drugiego: Kim właściwie On jest, że nawet wicher i jezioro są Mu posłuszne?

Oto słowo Pańskie

[01][02]

 

EWANGELIA

Burza Mk 4,35-41

EWANGELISTA: Marek • CZAS POWSTANIA:  ok. 60-70 r.

KATEGORIA: wydarzenie • CZAS AKCJI: ok. 30-33 • MIEJSCE AKCJI: Galilea • BOHATEROWIE: Jezus, uczniowie • WERSJE:


O KSIĘDZE • Ewangelia według św. Marka to najstarsza z Ewangelii, z której korzystać mieli także Łukasz i JanWedług Hieronima Marek napisał swoją Ewangelię na prośbę braci w RzymiePunktem centralnym Ewangelii jest wyznanie Piotra pod Cezareą Filipową (8,27-30). Podsumowuje ono pierwszą część i wskazuje na główny temat Marka: kim jest JezusW pierwszej części Ewangelii Marka (1,1-8,30) Jezus przez cuda objawia się jako Mesjasz i zaprasza swoich uczniów do zrozumienia Królestwa Bożego (4,12; 6,52; 7,14; 8,17.21)W części drugiej wyjaśnia uczniom swoją misję przez odwołanie do cierpiącego i uwielbionego Syna Człowieczego i wyraźnie wzywa do wejścia do Królestwa Bożego (9,47; 10,15.23-25).

 

KONTEKST •  Czwarty rozdział Ewangelii Marka zawiera głównie Jezusowe nauczanie w przypowieściach. Pan porównuje Królestwo niebieskie do ziarna posianego na różnej glebie (4,4,1-20.26-29), do światła, które stawia się na świeczniku (4,21-25), czy do ziarna gorczycy (4,30-32). Od nauczania w przypowieściach Jezus przechodzi do cudów mających ukazać moc Królestwa Bożego, które przychodzi w Nim. Pierwszym z nich jest cud uciszenia burzy na jeziorze (4,35-41).

 

ZANIM USŁYSZYSZ • Dzisiejsza Ewangelia rozpoczyna się od słowa Jezusa nakazującego uczniom przeprawienie się na drugą stronę jeziora. Jest wieczór, Jezus zasypia zmęczony po całym dniu nauczania. Za uczniami płyną inne łodzie. Nagle zrywa się gwałtowny wicher, wzbijając fale, które zaczynają zalewać łódź. Zrozpaczeni uczniowie budzą Mistrza i oskarżają Go o to, że nie interesuje się ich losem. Jezus ucisza burzę na jeziorze, po czym wyrzuca swoim uczniom bojaźliwość i brak wiary. Wydarzenie kończy się pytaniem, kim jest ten, któremu posłuszne są nawet śmiercionośne żywioły.

 

JESZCZE O EWANGELII


Kiedy Bóg śpi. Jezus w łodzi na środku Jeziora Genezaret robi to samo, co Bóg Stwórca w historii Hioba doświadczanego do kresu swych sił: śpi, wydaje się być odległy i nieobecny (4,38a). Co uczynili wówczas jego uczniowie? Rzecz podobną do tej, którą uczynił Hiob. Zaczęli wołać i zapytali, czy nie zależy mu na tym, że oni giną (4,38b). Pytanie w istocie podobne do Hiobowego, ale łatwo można rozszerzyć je na uniwersalne ludzkie oskarżenie, które tak często słyszymy w naszych uszach.  Ba, może nawet powtarzamy sami: gdzie był Bóg, kiedy doszło do tej tragedii? Dlaczego giną i cierpią niewinni?

Giniemy, Ty i ja. W przeciwieństwie do Hioba uczniowie Jezusa nie muszą długo czekać na odpowiedź, a Bóg nie przemawia z tajemniczej „wichury”. Bóg-Człowiek, Jezus wraz z nimi znalazł się przecież pośrodku burzy i to jest pierwsza odpowiedź. Bóg wraz z nimi dzieli życie i śmierć, nie ma już przepaści pomiędzy nim a stworzeniem. Po to właśnie stał się człowiekiem. Taki też wydaje się być sens słowa „giniemy”, razem, ty i my, które wypowiadają zrozpaczeni uczniowie.

Burza w… sercu. Wołanie pobudza Jezusa do działania. Wówczas w pełni ukazuje się moc i autorytet, które łączą go z Bogiem Stwórcą ze ST. Rozkazuje (gr. epitimeo) wichrowi, podobnie jak Jahwe rozkazał Morzu Czerwonemu, by się rozdzieliło (Ps 105,8 LXX). Dwoma słowami zmusza go do milczenia i zapada wielka cisza (4,39). O wiele trudniej jednak uciszyć nieufne, pełen strachu ludzkie serce. Nie tyle brak odwagi, nie ludzkie załamanie, ile właśnie beznadzieja i brak wiary zdumiewają Jezusa w jego uczniach (4,40). Czy po tym, co już razem przeżyli, nie powinni mieć więcej zaufania do Niego?

Pytania zadane Hiobom. W finałowej scenie tego opowiadania diametralnie zmieniają się role. Uczniowie, którzy jeszcze przed chwilą z wyrzutem, niemal z oskarżeniem wołali do Jezusa, teraz sami muszą zmierzyć się z jego pytaniem. Podobnie jak wcześniej Bóg w Księdze Hioba, tak teraz Jezus w Ewangelii Marka broni się, zadając pytanie: czy twoje nieszczęście tak bardzo cię zaślepia, że nie zauważasz mojej obecności? Czy myślisz, że Bóg opuszcza ten świat w chwili kryzysu i próby? Czy myślisz, że to, co się dzieje, wymyka się Stwórcy spod kontroli?

 

CZY WIESZ, ŻE…


Tamtej feralnej, burzowej nocy uczniowie znaleźli się na łodzi pośrodku Jeziora Galilejskiego. Przesadą byłoby porównywać je z morzem z Księgi Hioba, chociaż oba określa się tym samym greckim słowem thalassa (morze). Powierzchnia jeziora Genezaret (166 km2) jest o ponad ¼ większa od największego mazurskiego akwenu Śniardwy. Ze względu na gorący półtropikalny klimat panujący na jego brzegach i chłodniejsze powietrze nadpływające ze znajdujących się nieopodal gór, może nad nim dochodzić do gwałtownych burz. Wiatr nabiera wówczas prędkości w dolinach między wzgórzami i uderzając o powierzchnię wody powoduje fale dochodzące do 4 metrów. Mieli się czego bać.

 

TWEETY


Pytanie Jezusa w obliczu nadchodzącego niebezpieczeństwa: Czemu tak bojaźliwi jesteście? Jakże wam brak wiary?

 

TWEETY



 

TRENDY


#ZaWszystkichUmarł

Bóg ma szczególne upodobanie do tego co małe, nieudolne i słabe, podobnie jak matka, która zawsze najbardziej kocha to nieudane dziecko. (Stefan Kardynał Wyszyński)

Bóg w historii zbawienia zbawił lud. Nie ma się pełnej tożsamości bez przynależności do ludu. Nikt z nas nie zbawia się sam, jako pojedyncza jednostka, lecz Bóg przyciąga nas ku sobie, mając na uwadze złożoną sieć relacji międzyosobowych, które tworzą wspólnotę ludzką. (Franciszek)

Naczynie musi być puste, by mogło być napełnione. Serce musi być samotne i opuszczone, by mogło doznać olśnienia Obliczem Boga. Na audiencję przed oblicze władcy do sali pałacu królewskiego wchodzi się samotnie. (Augustyn Pelanowski OSPPE)

#OnZaśSpał

W pracy pedagogicznej wychowywanie ludzi odważnych stanowi jedno z najtrudniejszych zadań. Podstawowa trudność polega na tym, że może to czynić jedynie odważny wychowawca, a takich nigdy na ziemi nie było zbyt wielu. (ks. Edward Staniek)

Bóg jest jak dobry trener: dodaje kolejnych wyzwań, abyśmy byli silniejsi. (Krzysztof Pałys OP)

 

STO SŁÓW


Dzisiejsze czytania prowadzą nas przez wichry, burze, zawieruchy aż do spokojnej, bezpiecznej przystani.

Bóg wywołany przez Hioba, oskarżony o brak reakcji, cierpliwie broni swego planu stworzenia i sprawiedliwości. Kolejny raz wszystko porządkuje: Aż dotąd, nie dalej! Tu zapora dla twoich nadętych fal. Gdy uczniowie ze strachu wpadają w panikę, i podobnie jak Hiob mają pretensje do Boga: Nauczycielu, nic Cię to nie obchodzi, że giniemy? Jezus broni się pytaniem:  Czemu tak bojaźliwi jesteście? Jakże wam brak wiary?

 

Za każdym razem nieszczęście tak bardzo nas zaślepia, że nie widzimy Jego obecności. Mała wiara to sprawia, że wydaje się nam, że Bóg opuszcza ten świat w chwili kryzysu i próby. Że to co się dzieje, wymyka się Stwórcy spod kontroli. Panikujemy.

 

Żeby pokonać ten strach, żeby się nie bać, potrzeba jak pisze Paweł, żyć w Chrystusie, nie według wzorców tego świata (nie według ciała), nie dla siebie ale dla Tego, który za nas umarł. Tylko dla Niego. Tylko żyjąc na Jego zasadach, dobijamy do bezpiecznej przystani.

1/5
Burza na Jeziorze Genezaret, Ludolf Bakhuizen, 1695 r., Indianapolis Museum of Art
2/5
Burza na Jeziorze Genezaret, Rembrandt, 1633 r.,
3/5
Cierpiący Hiob, Gerard Seghers, XVII w., Galeria Narodowa w Pradze, Czechy
4/5
Hiob wyszydzany przez żonę, Georges de La Tour, 1625-1650 r., Musée Départemental des Vosges, Épinal, Francja
5/5
Hiob z żoną, skrzydło Ołtarza Jabacha, Wallraf-Richartz-Museum, ok. 1504 r., Kolonia, Niemcy
poprzednie
następne
ks. Marcin Kowalski

ks. Marcin Kowalski

Doktor nauk biblijnych, wykładowca KUL oraz WSD w Kielcach. Sekretarz czasopism biblijnych The Biblical Annals oraz Verbum Vitae. Uczestnik programów radiowych i telewizyjnych popularyzujących Biblię: W Namiocie Słowa, Szukając Słowa Bożego, Telewizyjny Uniwersytet Biblijny (Radio Maryja i Telewizja Trwam). Moderator Dzieła Biblijnego Diecezji Kieleckiej.

Zobacz inne artykuły tego autora >
ks. Marcin Kowalski
ks. Marcin
Kowalski
zobacz artykuly tego autora >