Jutro Niedziela – XXI zwykła B

Bóg najpierw działa i objawia się w Twoim życiu. A potem wzywa, byś się opowiedział

ks. Przemysław Śliwiński
ks. Przemysław
Śliwiński
zobacz artykuly tego autora >
ks. Marcin Kowalski
ks. Marcin
Kowalski
zobacz artykuly tego autora >

PUNKT WYJŚCIA


DWUDZIESTA PIERWSZA NIEDZIELA ZWYKŁA • Rok B • KOLOR: Zielony • KOLEKTA: Modlimy się, abyśmy wśród zmienności świata tam wznieśli nasze serca, gdzie są prawdziwe radości KOLOR: zielony • CZYTANIA: Księga Jozuego 24,1-2a.15-17.18b Psalm 34,2-3.16-23 List do Efezjan 5,21-32 Ewangelia wg św. Jana 6,54.60-69

 

CHMURA SŁOWA • Najczęściej – we wszystkich czytaniach – usłyszymy słowo PAN (13), jednak interesujące jest drugie popularne w Liturgii słowo: CIAŁO (7). Nie chodzi bowiem już tylko Ciało Chrystusa, lecz także ludzkie ciało, a nawet Mistyczne Ciało Chrystusa, czyli Kościół (w II czytaniu). Popularny jest również czasownik SŁUŻYĆ (6) oraz trzy inne określenia, których często używa Paweł w drugim czytaniu: CHRYSTUS (6), KOŚCIÓŁ (6) oraz ŻONY (6).

Jutro Niedziela - XXI zwykła B

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst I czytania

Czytanie z Księgi Jozuego

(Joz 24,1-2a.15-17.18b)

Jozue zgromadził w Sychem wszystkie pokolenia Izraela. Wezwał też starszych Izraela, jego książąt, sędziów i zwierzchników, którzy się stawili przed Bogiem. Jozue przemówił wtedy do całego narodu: Tak mówi Pan, Bóg Izraela: Gdyby jednak wam się nie podobało służyć Panu, rozstrzygnijcie dziś, komu służyć chcecie, czy bóstwom, którym służyli wasi przodkowie po drugiej stronie Rzeki, czy też bóstwom Amorytów, w których kraju zamieszkaliście. Ja sam i mój dom służyć chcemy Panu. Naród wówczas odrzekł tymi słowami: Dalekie jest to od nas, abyśmy mieli opuścić Pana, a służyć bóstwom obcym! Czyż to nie Pan, Bóg nasz, wyprowadził nas i przodków naszych z ziemi egipskiej, z domu niewoli? Czyż nie On przed oczyma naszymi uczynił wielkie znaki i ochraniał nas przez całą drogę, którą szliśmy, i wśród wszystkich ludów, pomiędzy którymi przechodziliśmy? My również chcemy służyć Panu, bo On jest naszym Bogiem.

Oto Słowo Boże

[01][02]

 

PIERWSZE CZYTANIE

“Referendum” w Sychem Joz 24, 1-2a.15-17.18b

W Sychem Jozue organizuje coś w rodzaju referendum. Każdy podejmuje wolną decyzję. Pytanie brzmi: chcesz służyć Panu czy innym bogom?

KSIĘGA: Jozuego • AUTOR: anonimowi autorzy • CZAS POWSTANIA:  VI-V w. przed Chrystusem

KATEGORIA: wydarzenie • CZAS AKCJI: 1200-1150 przed Chrystusem • MIEJSCE AKCJI: Sychem • UCZESTNICY: Jozue, lud


SEQUEL PIĘCIOKSIĘGU • Po raz pierwszy w cyklu “Jutro Niedziela” omawiamy Księgę Jozuego. Następuje zaraz po Pięcioksięgu i pod względem narracyjnym kontynuuje jego treść. Przypomnijmy: Księga Powtórzonego Prawa kończy się śmiercią Mojżesza, chwilę wcześniej Jozue zostaje wybrany na przywódcę Izraela. Ale Izraelici wciąż jeszcze nie docierają do celu swej wędrówki do Ziemi Obiecanej O tym właśnie opowiada Księga Jozuego. W pierwszej części (rozdziały 1-12) opisuje podbój Ziemi Obiecanej, w drugiej (13-21) – podział ziem pomiędzy plemiona, w trzeciej zakończenie misji Jozuego i jego mowy w Sychem.

ZGROMADZENIE W SYCHEM • Skoncentrujemy się na zakończeniu Księgi Jozuego. Ostatnim wystąpieniem Jozuego tuż przed śmiercią było zgrormadzenie w Sychem wszystkich pokoleń Izraela. Wygłosił do nich przemowę, po której lud raz jeszcze (LINK Twoja biblia) wybrał Boga na swego Pana. Zgromadzenie zakończyło się zawarciem przymierza: prawo i przepisy zostały spisane, a pod terebintem został ustawiony wielki kamień: będzie dla was świadectwem, ponieważ słyszał wszystkie słowa, które Pan mówił do nas (LINK Twoja biblia)

KAŻDY DECYDUJE • Usłyszymy fragment relacji ze zgromadzenia w Sychem, dotyczący wyboru Boga. Jozue zakończył już mowę opowieść o dziełach Boga, który dał ziemię: Nie dokonało się to ani waszym mieczem, ani łukiem. Poprosił, by Izrael odpowiedział szczerością i wiernością: służcie Panu. Jednak wybór pozostawia samym IzraelitomZwróćmy uwagę na dialog Jozuego z Izraelitami: wzywa ich do rozstrzygnięcia, komu chcą służyć. Potem usłyszymy odpowiedź ludu.

 

CZY WIESZ, ŻE…


Jozue i Jezus (Jeszua) są tym samym imieniem, o tym samym pochodzeniu i znaczeniu: ‘Jahwe jest wybawieniem’.

 

TWEETY


Jozue wzywa do podjęcia konkretnej decyzji: Rozstrzygnijcie dziś, komu chcecie służyć

Jozue składa osobiste świadectwo: Ja sam i mój dom służyć chcemy Panu

Decyzja Izraela: My również chcemy służyć Panu, bo On jest naszym Bogiem

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst psalmu

(Ps 34,2-3.16-23)

REFREN: Wszyscy, zobaczcie, jak nasz Pan jest dobry

Będę błogosławił Pana po wieczne czasy,

Jego chwała będzie zawsze na moich ustach.

Dusza moja chlubi się Panem,

niech słyszą to pokorni i niech się weselą.

Oczy Pana zwrócone na sprawiedliwych,

uszy Jego otwarte na ich wołanie.

Pan zwraca swe oblicze przeciw zło czyniącym,

by pamięć o nich wymazać z ziemi.

Pan słyszy wołających o pomoc

i ratuje ich od wszelkiej udręki.

Pan jest blisko ludzi skruszonych w sercu,

ocala upadłych na duchu.

Liczne są nieszczęścia, które cierpi sprawiedliwy,

ale Pan go ze wszystkich wybawia.

On czuwa nad każdą jego kością

i żadna z nich nie zostanie złamana.

Zło sprowadza śmierć grzesznika,

wrogów sprawiedliwego spotka kara.

Pan odkupi dusze sług swoich,

nie zazna kary, kto się doń ucieka.

[01][02]

 

PSALM

Chlubię się Panem! Ps 34,2-3.10-15

Trzecia część eucharystycznego Psalmu 34, który opisuje doświadczenie ocalenia z krytycznej sytuacji

PSALM 34 AUTOR: lewita • CZAS POWSTANIA: powygnaniowy (po 586 r. przed Chr.)


DZIĘKCZYNIENIE ZA OCALENIE • Od dwóch tygodni Liturgia przewiduje śpiew kolejnych części Psalmu 34. Tym razem usłyszymy jego trzeci, ostatni fragment. Przypomnijmy, choć werset wprowadzający podpowiada, że Dawid wyśpiewał go, gdy wobec Abimeleka udawał szaleńca i odszedł wygnany przez niego (PATRZ 1 Sm 21,11-15), to jednak badania pokazały, że utwór jest znacznie późniejszego pochodzenia. Należy do gatunku dziękczynienia indywidualnego • Wierzący Izraelita, który rekrutuje się spośród anawim, sprawiedliwych, ubogich Pana, dziękuje Bogu za swoje ocalenie.

BÓG WYBAWIA Z NIESZCZĘŚĆ • Z dwóch powodów Psalm 34 został dobrany do Liturgii Słowa mówiącej o Chlebie Życia. Po pierwsze, w sytuacji śmiertelnego niebezpieczeństwa opisywanego przez psalm – jak wcześniej sam psalmista, jak wcześniej Dawid, Eliasz znajdował się Izrael, którego Pan wyzwolił z niewoli i doprowadził do Ziemi Obiecanej • Po drugie, to stąd pochodzą słowa doskonale ilustrujące prawdę Eucharystii: Skosztujcie i zobaczcie, jak Pan jest dobry.

 

TWEETY


Psalmista o trosce Boga: Oczy Pana zwrócone na sprawiedliwych, uszy Jego otwarte na ich wołanie

Autor psalmu o miłosierdziu Boga: Pan słyszy wołających o pomoc i ratuje ich od wszelkiej udręki

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst II czytania

je żywi i pielęgnuje, jak i Chrystus – Kościół, bo jesteśmy członkami Jego Ciała. Dlatego opuści człowiek ojca i matkę, a połączy się z żoną swoją, i będą dwoje jednym ciałem. Tajemnica to wielka, a ja mówię: w odniesieniu do Chrystusa i do Kościoła.

Oto Słowo Boże

‘]

[01][02]

 

DRUGIE CZYTANIE

Tajemnica Miłości Ef 5,21-32

List do Efezjan • AUTOR: św. Paweł (lub jego uczeń) • CZAS POWSTANIA: przed 61-63 r. (lub ok. 100 r.) • SKĄD: Rzym (albo Cezarea lub inne, nieznane miejsce) · DO KOGO: wspólnota w Efezie, chrześcijanie w Azji Mniejszej


DOJRZAŁY LIST Kończymy lekturę Listu do Efezjan w ramach niedzielnej Liturgii. Przypomnijmy: istnieją dwie hipotezy co do autorstwa oraz czasu i miejsca napisania listu. Według pierwszej, tradycyjnej, List do Efezjan uznawany jest za jeden z czterech listów więziennych św. Pawła i powstał w ostatnim okresie jego życia, w Rzymie. Według drugiej – pochodzi z jego szkoły i może być dziełem ucznia zainspirowanego myślą Apostoła Sercem i myślą przewodnią listu jest Pawłowa nauka o Kościele, która tutaj osiąga szczyt rozwoju. Apostoł, opierając się na 1-2 Kor, ukazuje Kościół uniwersalny i kosmiczny, w którym znajduje swoje miejsce Izrael i wszystkie narody.

EGZORTY List został podzielony na 6 rozdziałów i dzieli się na dwie części: pierwsze trzy rozdziały prezentują teologię: misterium Chrystusa w Kościele. Ostatnie 3 rozdziały to wnioski praktyczne, ubrane w formę napomnień, apeli, pouczeń – egzort • Fragment, który usłyszymy, pochodzi właśnie z tej drugiej części. Dotąd egzorty Pawła zawarte w 5 rozdziale miały charakter ogólnych wezwań skierowanych do całej wspólnoty (PATRZ Ef 5,1-20). Przestrzegał przed praktykowaniem pogańskiego stylu życia (5,1-7), zachęcał, aby strzec w sobie światłości Jezusa (5,8-14) oraz wzywał do napełniania wszystkich relacji i sfer życia Duchem Świętym (5,15-20) W końcu Paweł pisze o normach, którymi ma kierować się dom, rodzina. “Tablice Rodzinne” skierowane są do   małżonków   dzieci oraz (zgodnie z ówczesnym kontekstem społecznym)   niewolników.

TABLICE RODZINNE Usłyszymy fragment dotyczący małżonków: Paweł wyjaśni, co znaczy konkretnie strzec światłości Jezusa na przykładzie chrześcijańskiego małżeństwa Zwróćmy uwagę na to, że apel o miłość mężów do żon i żon do mężów Paweł uzasadnia przykładem relacji Chrystus Kościół. Z jednej strony małżeństwo staje się obrazem wyjaśniającym miłość między Chrystusem i Kościołem, z drugiej Chrystus staje się wzorem dla małżeństwa.

 

LINKI


Żony niechaj będą poddane swym mężom jak Panu… (Ef 5,22)

Kol 3,18: Żony, bądźcie poddane mężom, jak przystało w Panu

1 P 3,1-6: Tak samo żony niech będą poddane swoim mężom, aby nawet wtedy, gdy niektórzy z nich nie słuchają nauki, przez samo postępowanie żon zostali dla wiary pozyskani bez nauki, gdy będą się przypatrywali waszemu pełnemu bojaźni świętemu postępowaniu. Ich ozdobą niech nie będzie to, co zewnętrzne: uczesanie włosów i złote pierścienie ani strojenie się w suknie, ale wnętrze serca człowieka o niezachwianym spokoju i łagodności ducha, co jest tak cenne w oczach Boga.

Mężowie, miłujcie żony, bo i Chrystus umiłował Kościół i wydał za niego samego siebie (Ef 5,25)

Kol 3,19: Mężowie, miłujcie żony i nie okazujcie im rozjątrzenia

1P 3,7: Mężowie we wspólnym pożyciu liczcie się rozumnie ze słabszym ciałem kobiecym. Darzcie żony czcią jako te, które razem z wami są dziedzicami łaski, aby nie stawiać przeszkód waszym modlitwom

…bo mąż jest głową żony, jak i Chrystus Głową Kościoła (Ef 5,22)

…bo Chrystus umiłował Kościół i wydał za niego samego siebie (Ef 5,25)

Ef 1,22-23: I wszystko poddał pod Jego stopy, a Jego samego ustanowił nade wszystko Głową dla Kościoła, który jest Jego Ciałem

Ef 5,2: Postępujcie drogą miłości, bo i Chrystus was umiłował i samego siebie wydał za nas w ofierze

 

TWEETY ŚW. PAWŁA


Paweł do żon i mężów: Bądźcie sobie wzajemnie poddani w bojaźni Chrystusowej

Paweł apeluje do mężczyzn: Mężowie, miłujcie żony, bo i Chrystus umiłował Kościół i wydał za niego samego siebie

Paweł apeluje do żon: Żony niechaj będą poddane swym mężom jak Panu, bo mąż jest głową żony, jak i Chrystus Głową Kościoła

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst Ewangelii

Słowa Ewangelii wg św. Jana

(J 6,54.60-69)

Ucząc w synagodze w Kafarnaum Jezus powiedział: Kto spożywa moje Ciało i pije moją Krew, ma życie wieczne, a Ja go wskrzeszę w dniu ostatecznym. A spośród Jego uczniów, którzy to usłyszeli, wielu mówiło: Trudna jest ta mowa. Któż jej może słuchać? Jezus jednak świadom tego, że uczniowie Jego na to szemrali, rzekł do nich: To was gorszy? A gdy ujrzycie Syna Człowieczego, jak będzie wstępował tam, gdzie był przedtem? Duch daje życie; ciało na nic się nie przyda. Słowa, które Ja wam powiedziałem, są duchem i są życiem. Lecz pośród was są tacy, którzy nie wierzą. Jezus bowiem na początku wiedział, którzy to są , co nie wierzą, i kto miał Go wydać. Rzekł więc: Oto dlaczego wam powiedziałem: Nikt nie może przyjść do Mnie, jeżeli mu to nie zostało dane przez Ojca. Odtąd wielu uczniów Jego odeszło i już z Nim nie chodziło. Rzekł więc Jezus do Dwunastu: Czyż i wy chcecie odejść? Odpowiedział Mu Szymon Piotr: Panie, do kogóż pójdziemy? Ty masz słowa życia wiecznego. A myśmy uwierzyli i poznali, że Ty jesteś Świętym Boga.

Oto Słowo Pańskie

[01][02]

 

EWANGELIA

“Czy i wy chcecie odejść?” J 6,54.60-59

Trudna Mowa Eucharystyczna dziesiątkuje grono uczniów. Również Dwunastu Jezus pozostawia wybór. Mogą odejść.

EWANGELISTA: św. Jan • CZAS POWSTANIA: ok. 90 r.

KATEGORIA: dialog • MIEJSCE: Kafarnaum • CZAS: po mowie eucharystycznej • BOHATEROWIE: Jezus, uczniowie, słuchające go tłumy • WERSJE: brak


CHLEB, WINO, WODA, PASTERZ • Przypomnijmy, że w pierwszej z dwóch części (w Księdze Znaków, po niej jest Księga Życia) Ewangelia św. Jana przedstawia cztery wielkie tematy: wino krzew winny, pasterz, chleb żywy oraz woda. Każdy z nich zostaje przedstawiony w podobny sposób: przez dyskusję, znak oraz przemowę.

MOWA I REAKCJE W poprzednie niedziele obserwowaliśmy, jak Jan przedstawia obraz Chleba przez • znak (opis rozmnożenia chleba) oraz • przemowę (mowę eucharystyczną wygłoszoną w synagodze w Kafarnaum). Jezus ukazał kompletny obraz tego, co ukrywa się pod symbolem Chleba: to Słowo i Ciało Chrystusa. Jednak Jan nie poprzestaje na relacjonowaniu słów Jezusa. Mowa przekształca się w dyskusję z faryzeuszami i uczniami. Jan dostrzega reakcje Żydów: szemrali przeciwko Niemu, dlatego że powiedział: “Ja jestem chlebem, który z nieba zstąpił”.

“DO KOGÓŻ PÓJDZIEMY?” • Usłyszymy dziś zakończenie szóstego rozdziału Ewangelii św. Jana, mówiącego o Chlebie. Zwróćmy uwagę na trzy elementy: • reakcję uczniów na słowa Jezusa o tym, że Jego Ciało jest chlebem, który należy spożywać zostało tylko Dwunastu • Wolny wybór, który Pan pozostawia swoim uczniom czy chcą zostać przy Nim, czy odejść • Wyznanie Piotra: pytanie, które tak naprawdę jest odpowiedzią.

 

TRANSLATOR


Trudna jest ta mowa. Któż jej może słuchać?” (J 6,60) W oryginale: Twarde jest słowo to. Kto może go słuchać?

•  “Panie, do kogóż pójdziemy?” (J 6,68) W oryginale: Panie, do kogo odejdziemy?

 

TWEETY


Jezus o słowach innych niż inne: Słowa, które Ja wam powiedziałem, są duchem i są życiem

Wyznanie wiary uczniów: Panie, do kogóż pójdziemy?

 

TWEETY


href=”https://twitter.com/hashtag/jutroniedziela”
data-widget-id=”505499076377333762″>tweety o #jutroniedziela

 


TRENDY


#Rozstrzygnijcie

Jak okręt bez sterów i kotwicy jest igraszką wiatrów, tak naszymi rozumem miotają błędne myśli bez kotwicy wiary. (św. Jan Chryzostom)

Człowiek bez wiary jest jak podróżnik bez celu, jak ktoś, kto walczy bez nadziei na zwycięstwo. (św. Augustyn)

 

 

#MężowieMiłujcieŻony

Nic tak dobrze nie robi mężczyźnie, jak księżniczka. (…) Kiedy się mężczyzna staje twardy? Kiedy się mężczyzna staje sejfem? Jak ma naprzeciwko siebie skarb. (ks. Piotr Pawlukiewicz)

(…) przyroda ma swoje potrzeby: kwiat potrzebuje światła, wody, gleby. W świecie techniki samochód potrzebuje gładkiej nawierzchni na drodze, paliwa, opon. Lecz w świecie ludzi wspólnota potrzebuje rozmowy. Małżeństwo buduje się szczerą rozmową. (ks. Mirosław Czapla)

Małżeństwo to jest taki wózek który ma dwa kółka. Jedno kółko to wspólnota, bycie ze sobą, a drugie kółko to jest samotność. Jak jedno kółko odpada to wózek się kręci w kółko. (ks. Mirosław Maliński)

 

#DoKogóżPójdziemy

Faktycznie: do kogo się udać ze swoim życiem, troskami, lękami, radościami, jeśli nie do Chrystusa? Niektórzy szukają rozwiązań i odpowiedzi w horoskopach, inni w parapsychologii, jodze czy New Age (…) [ale dopiero] Chrystus, który jest samą miłością, potrafi dać człowiekowi wszystko, a nawet więcej. (ks. Mariusz Pohl)

Logika miłości nie liczy na tłumy. To w naszym ziemskim myśleniu tłumy coś znaczą. W miłości zaś liczy się konkretne serce. Jezusowi wystarczyło 0,2 procent Jego wielbicieli, by uczynić z nich fundament Kościoła. (ks. Edward Staniek)

Lepiej jest iść słuszną drogą, potykając się, niż wielkimi krokami błądzić po bezdrożach. Kto kuleje na słusznej drodze, idzie wprawdzie powoli, ale zbliża się do celu. (św. Tomasz z Akwinu)

 

STO SŁÓW


Po tym, jak Jezus powiedział: Chlebem, który Ja dam, jest moje ciało, zdecydowanie zmalała liczba Jego uczniów: Wielu… się wycofało i już z Nim nie chodzili. Trudna jest ta mowa, któż jej słuchać zdoła” – powiedzieli nawet ci, którzy zostali, zaledwie dwunastu. Jednak dodali znaczące pytanie: Do kogóż pójdziemy?

W Liturgii Słowa widzimy podobny schemat: po mowie przypominającej bądź objawiającej działanie Boga – człowiek zostaje wezwany do opowiedzenia się. Rozstrzygnijcie dziś, komu chcecie służyć – mówi Jozue do ludu Izraela (PIERWSZE CZYTANIE). Czy i wy chcecie odejść? – pyta Jezus najbliższych uczniów (EWANGELIA).

Choć zgromadzenie w Sychem przypomina referendum, w rzeczywistości nie rozstrzyga o postawie całej społeczności, lecz każdego człowieka indywidualnie. Lecz ten schemat – Bóg najpierw objawia człowiekowi prawdę, a potem wzywa do opowiedzenia się – jest uniwersalny. Dzieje się w życiu wiary każdego z nas.

1/6
Jozue, fresk z Palazzo Trinci, Foligno, Włochy, fot. Georges Jansoone
2/6
Jozue, Ephraim Moses Lilien, 1908 r.
3/6
Dwunastu Apostołów, Christian Schmid, drzeworyt z XVII wieku, Kunstmuseum w Augsburgu, Niemcy
4/6
Jezus i apostołowie, XII w., Kapadocja, Turcja
5/6
Jezus i dwunastu apostołów, Katakumby Domitilli, Rzym
6/6
Głowa apostoła, Jean-Michel Moreau, 1773 r., Ermitaż, Petersburg, Rosja
poprzednie
następne

Jeśli podobają Ci się nasze artykuły, możesz nas wesprzeć:

Wesprzyj nas
ks. Przemysław Śliwiński

ks. Przemysław Śliwiński

Kapłan Archidiecezji Warszawskiej. Pochodzi z Lubawy. Ukończył studia specjalistyczne na Wydziale Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Santa Croce w Rzymie. Jesienią 2013 roku, objął stanowisko rzecznika prasowego Archidiecezji Warszawskiej oraz dyrektora Archidiecezjalnego Centrum Informacji. Wykłada edukację medialną w Wyższym Metropolitalnym Seminarium Duchownym w Warszawie. Na Stacji7.pl jest autorem wielu artykułów oraz popularnego cyklu Jutro Niedziela.

Zobacz inne artykuły tego autora >
ks. Marcin Kowalski

ks. Marcin Kowalski

Doktor nauk biblijnych, wykładowca KUL oraz WSD w Kielcach. Sekretarz czasopism biblijnych The Biblical Annals oraz Verbum Vitae. Uczestnik programów radiowych i telewizyjnych popularyzujących Biblię: W Namiocie Słowa, Szukając Słowa Bożego, Telewizyjny Uniwersytet Biblijny (Radio Maryja i Telewizja Trwam). Moderator Dzieła Biblijnego Diecezji Kieleckiej.

Zobacz inne artykuły tego autora >
ks. Przemysław Śliwiński
ks. Przemysław
Śliwiński
zobacz artykuly tego autora >
ks. Marcin Kowalski
ks. Marcin
Kowalski
zobacz artykuly tego autora >

Jutro Niedziela – XX zwykła B

Bóg zaprasza na ucztę. Tu czekają wszystkie Jego dary, z najcenniejszym darem życia wiecznego

ks. Marcin Kowalski
ks. Marcin
Kowalski
zobacz artykuly tego autora >

PUNKT WYJŚCIA


DWUDZIESTA NIEDZIELA ZWYKŁA • Rok B • KOLEKTA: Modlimy się, abyśmy miłując Boga we wszystkim i ponad wszystko, doszli do obiecanego dziedzictwa w niebie KOLOR: zielony • CZYTANIA: Księga Przysłów 9,1-6 Psalm 34,2-3.10-15 • List do Efezjan 5,15-20 Ewangelia wg św. Jana 6,51-58.

• CHMURA SŁOWA •

Jutro Niedziela - XX zwykła B

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst I czytania

Czytanie z Księgi Przysłów

(Prz 9,1-6)

Mądrość zbudowała sobie dom i wyciosała siedem kolumn, nabiła zwierząt, namieszała wina i stół zastawiła. Służące wysłała, by wołały z wyżynnych miejsc miasta: Prostaczek niech do mnie tu przyjdzie. Do tego, komu brak mądrości, mówiła: Chodźcie, nasyćcie się moim chlebem, pijcie wino, które zmieszałam. Odrzućcie głupotę i żyjcie, chodźcie drogą rozwagi!

Oto Słowo Boże

[01][02]

 

PIERWSZE CZYTANIE

Zaproszenie na ucztę Prz 9,1-6

KSIĘGA: Przysłów • AUTOR: Salomon, anonimowi mędrcy • CZAS POWSTANIA:  X-IV w. przed Chr. • MIEJSCE: starożytny Izrael  • KATEGORIA: przysłowia


PRZEWODNIK DLA ZAGUBIONYCH • Księga Przysłów należy do ksiąg mądrościowych Starego Testamentu. Jej tytuły grecki i hebrajski (Przysłowia Salomona) – wiążą dzieło z postacią izraelskiego króla, a jednocześnie zdradzają najczęściej stosowany w księdze gatunek literacki. Z pewnością księga nie pochodzi w całości od Salomona. Sugerowane autorstwo miało zapewne na celu nadanie księdze powagi mocą królewskiego autorytetu. Księga to praktyczny przewodnik dla tych, którzy żyjąc w czasach po wygnaniu, otoczeni kulturą perską i hellenistyczną oraz konkurującymi ze sobą religiami i filozofiami, chcą trzymać się Mądrości Pana i Jego Prawa.

KONTEKST • W księdze można wyróżnić kilka części: pierwsza to wprowadzenie pochodzące z okresu perskiego lub hellenistycznego (Prz 1-9) druga to przysłowia przypisywane Salomonowi (Prz 10,1-22,16) trzecia to Słowa Mędrców (Prz 22,17-24,34) czwarta – drugi zbiór przysłów Salomona, zebrany prawdopodobnie przez dwór Ezechiasza, króla judzkiego (Prz 25-29)i wreszcie dodatek, dołączony przez autora Prz 1-9: Słowa Agura (Prz 30) i Słowa Lemuela (Prz 31). W niedzielnej liturgii usłyszymy fragment Prz 9, końcówkę pierwszej, najmłodszej części księgi. W rozdziale tym autor przeciwstawia dwie kobiety symbolizujące mądrość i głupotę. Obie zapraszają do swego domu wszystkich przechodzących obok.  

 

ZANIM USŁYSZYSZ • W pierwszym czytaniu słuchamy słów Mądrości, która przygotowała ucztę i zachęca przechodniów, aby się do niej przyłączyli. Autor opisuje jej dom oraz obficie zastawiony stół. Mądrość posyła swe służące, aby zapraszały na ucztę wszystkich “prostaczków” oraz tych, którym brak mądrości. Zachęca ich, aby nasycili się jej chlebem i pili jej wino. Mają porzucić drogę głupoty i żyć, chodząc drogą rozwagi.   

 

JESZCZE O PIERWSZYM CZYTANIU


• Mądrość – Królowa Życia. Mądrość opisywana w Księdze Przysłów jest sztuką życia, życia, w którym człowiek chodzi Bożymi drogami. Początek rozdziału 9 przedstawia ją dalej jako postać, kobietę, która zachęca przechodzących drogą, aby zwrócili ku niej swoje kroki (Prz 9,5-6). Obraz jej domu wspartego na siedmiu kolumnach można zinterpretować jako obraz kosmosu (siedem kolumn to fundamenty świata, siedem sfer niebieskich, siedem planet, siedem sfer klimatycznych lub regionów ziemi), jako aluzję do pałacu, arystokratycznego domu, w którym zamieszkują studenci, lub do świątyni. Mądrość zamieszkująca pośród swoich stworzeń podkreśla w ten sposób swoje panowanie nad ziemią.

    

• Rywalka Mądrości – Głupota. W jaki sposób Mądrość sprawuje swoją władzę? Właśnie przez udzielane nauki. Zaprasza wszystkich niedoświadczonych i tych, którzy odczuwają brak mądrości, aby dołączyli do jej uczty. Nie chodzi tylko o miłe spędzanie czasu razem. Zaproszenie mądrości poprzedza nawoływanie innej kobiecej postaci – Głupoty, która także przygotowała ucztę, kusząc nią przechodzących obok (Prz 9,13-17). Skorzystanie z jej zaproszenia prowadzi jednak do śmierci (Prz 9,18). To od niej próbuje ocalić Mądrość niedoświadczonych, wołając: „Odrzućcie głupotę i żyjcie, chodźcie drogą rozwagi!” (Prz 9,6).

• Mądrość, czyli Prawo. Klasyczna nauka o dwóch drogach, życia i śmierci (Pwt 6,1-3; 8,11-20; 11,13-17; 28,1-68; Joz 24,2-28; Jer 7,1-15) oraz „chodzenie drogą rozwagi” pozwalają już się domyślić, co ukrywa się pod obrazami uczty Mądrości. To obraz Prawa, którego zachowywanie daje życie, a łamanie lub ignorowanie przynosi śmierć. Słodkie wino, do którego picia Mądrość zaprasza swoich uczniów, to życiodajne wino Prawa, posłuszeństwo Bożym przykazaniom (por. Pwt 4,6; Syr 15,1; 19,20; 21,11; Bar 4,1).   

 

TRANSLATOR


Prostaczek niech do mnie tu przyjdzie (Prz 9,4). “Młodzi i niewykształceni” to odpowiednik “prostaczków” (hebr. peti). Słowem tym określa się nie tyle głupców, tych, którym brak wiedzy, ile ludzi niedoświadczonych, którzy łatwo tracą serce. Oni uczą się praktycznie życia, stawiając w nim pierwsze odpowiedzialne kroki. Oni także łatwo paść mogą łupem Głupoty.

 

CZY WIESZ, ŻE…


Przysłowia Salomona, hebr. miszle Szelomo. W Biblii pod szerokim terminem miszle może ukrywać się wiele znaczeń: powiedzenie ludowe (1 Sa 10,12; 24:13), alegoria (Ez 17,2), enigmatyczne stwierdzenie (Ez 20,49), szyderstwo, kpina (Iz 14,4; Ha 2,6), lamentacja (Mi 2,4), mowa prorocka (Lb 23,7; 24,15), mowa dydaktyczna (Ps 49,4); prośba (Hi 29,1). W Księdze Przysłów miszle oznacza aforyzmy (10,1–22,16), mowy (1–9; i 23,29–35; 27,23–27).

Termin w języku hebrajskim oznacza także panowanie: mądrość dzięki, której człowiek potrafi okiełznać otaczający go świat lub też powiedzenia, które nie ulegają próbie czasu, trwają.

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst psalmu

(Ps 34,2-3.10-15)

REFREN: Wszyscy, zobaczcie, jak nasz Pan jest dobry

Będę błogosławił Pana po wieczne czasy, Jego chwała będzie zawsze na moich ustach. Dusza moja chlubi się Panem, niech słyszą to pokorni i niech się weselą.

Bójcie się Pana wszyscy Jego święci, ci, co się Jego boją, nie zaznają biedy. Bogacze zubożeli i zaznali głodu, szukającym Pana niczego nie zabraknie.

Zbliżcie się, synowie, posłuchajcie, co mówię, będę was uczył bojaźni Pańskiej. Kim jest ten człowiek, co pożąda życia i długich dni pragnie, by się nimi cieszyć?

Powściągnij swój język od złego, a wargi swoje od kłamstwa. Od zła się odwróć, czyń dobrze, szukaj pokoju i dąż do niego.

[01][02]

 

PSALM

Droga bojaźni Bożej Ps 34,2-3.10-15

PSALM 34 AUTOR: lewita • CZAS POWSTANIA: powygnaniowy (po 586 r. przed Chr.)


DAWID SZALONY i MĘDRZEC • W zeszłym tygodniu słyszeliśmy pierwszą część Psalmu 34, który – jak podpowiada werset wprowadzający, Dawid wyśpiewał, gdy wobec Abimeleka udawał szaleńca i odszedł wygnany przez niego. Chodzi o historię opisaną w Pierwszej Księdze Samuela (1 Sm 21,11-15) •  Błąd pojawiający się w tytule – Dawid udaje się do króla Gat, Akisza, nie Abimeleka, oraz charakter literacki i teologia psalmu pozwalają stwierdzić, że utwór jest znacznie późniejszego pochodzenia. Ma charakter alfabetyczny i nosi w sobie podobieństwo do Deutero-Izajasza i literatury mądrościowej, co każe go umieścić w czasach powygnaniowych. Należy do gatunku dziękczynienia indywidualnego. Wierzący Izraelita, który rekrutuje się spośród anawim, sprawiedliwych, ubogich Pana, dziękuje Bogu za swoje ocalenie. Zagrożenie życia i doświadczenie wybawienia musiało autorowi psalmu przypominać dramatyczną historię Dawida, stąd skojarzenie przywołane w tytule. Psalmista przypomina jednak bardziej mędrca z pierwszego czytania, który zachęca wszystkich do chodzenia drogami Bożego Prawa. Sprawiedliwi zawsze mogą liczyć na Bożą pomoc.

ZANIM USŁYSZYSZ • W pierwszej strofie psalmu, którą słyszymy w liturgii, psalmista odsłania nam swą twarz: chce, aby uwielbienie, Boża chwała i chluba z Jego dzieł dotarły do uszu pokornych, anawim, ubogich Pana, z którymi się identyfikuje. Psalm dziękczynienia za ocalenie ma podnieść ich na duchu i upewnić, że Pan troszczy się o swoich wiernych • W drugiej strofie święci Pana wezwani są do bojaźni Bożej z motywacją w postaci zapewnienia, że tym, którzy szukają Pana, niczego nie zabraknie • Strofa trzecia i czwarta tłumaczą, na czym polega bojaźń Boża: to powściąganie języka od złego, a warg od kłamstwa; to odwrócenie się od zła, czynienie dobra i dążenie do pokoju. Takim postępowaniem człowiek zapewnia sobie szczęśliwe i długie życie. Oto prawdziwa droga Mądrości.

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst II czytania

Czytanie z Listu św. Pawła Apostoła do Efezjan

(Ef 5,15-20)

Baczcie pilnie, jak postępujecie, nie jako niemądrzy, ale jako mądrzy. Wyzyskujcie chwilę sposobną, bo dni są złe. Nie bądźcie przeto nierozsądni, lecz usiłujcie zrozumieć, co jest wolą Pana. A nie upijajcie się winem, bo to jest (przyczyną) rozwiązłości, ale napełniajcie się Duchem, przemawiając do siebie wzajemnie w psalmach i hymnach, i pieśniach pełnych ducha, śpiewając i wysławiając Pana w waszych sercach. Dziękujcie zawsze za wszystko Bogu Ojcu w imię Pana naszego Jezusa Chrystusa!

Oto Słowo Boże

[01][02]

 

DRUGIE CZYTANIE

Upojeni Duchem Ef 5,15-20

List do Efezjan • AUTOR: św. Paweł (lub jego uczeń) • CZAS POWSTANIA: przed 61-63 r. (lub ok. 100 r.) • SKĄD: Rzym (albo Cezarea lub inne, nieznane miejsce) · DO KOGO: wspólnota w Efezie, chrześcijanie w Azji Mniejszej


DOJRZAŁY LIST Kontynuujemy lekturę listu do Efezjan. Istnieją dwie hipotezy co do autorstwa oraz czasu i miejsca napisania listu. Według pierwszej, tradycyjnej, List do Efezjan uznawany jest za jeden z czterech listów więziennych św. Pawła i powstał w ostatnim okresie jego życia, w Rzymie. Według drugiej – pochodzi z jego szkoły i może być dziełem ucznia zainspirowanego myślą Apostoła Sercem i myślą przewodnią listu jest Pawłowa nauka o Kościele, która tutaj osiąga szczyt rozwoju. Apostoł, opierając się na 1-2 Kor, ukazuje Kościół uniwersalny i kosmiczny, w którym znajduje swoje miejsce Izrael i wszystkie narody.

KONTEKST • W piątym rozdział listu do Efezjan autor przechodzi od ogólnych wezwań skierowanych do całej wspólnoty (egzorty w 5,1-20) do tzw. “tablic rodzinnych”, czyli norm, którymi ma kierować się chrześcijański dom, rodzina (5,21-33). Przestrzega przed praktykowaniem pogańskiego stylu życia (5,1-7), zachęca, aby strzec w sobie światłości Jezusa (5,8-14) oraz wzywa do napełniania wszystkich relacji i sfer życia Duchem Świętym (5,15-20). Następnie ukazuje, co to znaczy – na konkretnym przykładzie chrześcijańskich małżonków (5,21-33).  

 

ZANIM USŁYSZYSZ Usłyszymy fragment, który znajduje się w sercu piątego rozdziału Listu do Efezjan Autor wzywa wierzących do mądrego życia i wydobywania tego co najlepsze z obecnego trudnego czasu. Powinni starać się zrozumieć wolę Pana wobec siebie. Zamiast upijać się winem, mają upijać się Duchem Świętym, przemawiając do siebie i dziękując za wszystko w imię Jezusa.

 

JESZCZE O DRUGIM CZYTANIU


Autor Listu do Efezjan wzywa chrześcijan do chodzenia drogą mądrości, która nie oznacza tylko przestrzegania Prawa, ale poddanie się prowadzeniu Ducha Świętego. To On pozwala rozeznać wolę Bożą wobec nas. To jego także symbolizuje wino, które na swym stole postawiła Mądrość z pierwszego czytania. Tak jak poganie upijają się winem, tak chrześcijanie mają upajać się Duchem Świętym. Dzięki niemu ich życie stanie się pieśnią chwały, dziękczynieniem dla Pana.

 

TRANSLATOR


Wyzyskujcie chwilę sposobną, bo dni są złe (Ef 5,16). Dosłownie chrześcijanie wezwani są do tego, aby “wyzwolić, uwolnić” (eksagoradzo) czas łaski (kairos) uwięziony w naszym zepsutym i przemijającym, czyli złym ludzkim czasie. Słowa te można także zrozumieć jako zachętę do “maksymalnego wykorzystania” czasu łaski, nowego życia w Duchu, które już dziś, pośród przemijalności tego świata daje nam Pan. To według autora Listu do Efezjan oznaka mądrości.

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst Ewangelii

Słowa Ewangelii wg św. Jana

(J 6,51-58)

Jezus powiedział do tłumów: Ja jestem chlebem żywym, który zstąpił z nieba. Jeśli kto spożywa ten chleb, będzie żył na wieki. Chlebem, który Ja dam, jest moje ciało za życie świata. Sprzeczali się więc między sobą Żydzi mówiąc: Jak On może nam dać /swoje/ ciało do spożycia? Rzekł do nich Jezus: Zaprawdę, zaprawdę, powiadam wam: Jeżeli nie będziecie spożywali Ciała Syna Człowieczego i nie będziecie pili Krwi Jego, nie będziecie mieli życia w sobie. Kto spożywa moje Ciało i pije moją Krew, ma życie wieczne, a Ja go wskrzeszę w dniu ostatecznym. Ciało moje jest prawdziwym pokarmem, a Krew moja jest prawdziwym napojem. Kto spożywa moje Ciało i Krew moją pije, trwa we Mnie, a Ja w nim. Jak Mnie posłał żyjący Ojciec, a Ja żyję przez Ojca, tak i ten, kto Mnie spożywa, będzie żył przeze Mnie. To jest chleb, który z nieba zstąpił - nie jest on taki jak ten, który jedli wasi przodkowie, a poumierali. Kto spożywa ten chleb, będzie żył na wieki.

Oto Słowo Pańskie

[01][02]

 

EWANGELIA

Chleb z nieba J 6,51-58

EWANGELISTA: św. Jan • CZAS POWSTANIA: ok. 90 r. • KATEGORIA: wydarzenie • MIEJSCE: Synagoga w Kafarnaum • CZAS: ok. 33 r. • BOHATEROWIE: Jezus, uczniowie, słuchające go tłumy • WERSJE: brak


TEMAT: CHLEB • Przypomnijmy, że w pierwszej z dwóch części (w Księdze Znaków, potem jest Księga życia) Ewangelia św. Jana przedstawia cztery wielkie tematy: wino krzew winny, pasterz, chleb żywy oraz woda. Każdy z nich zostaje przedstawiony w podobny sposób: przez dyskusję, znak oraz przemowę • Jak to wygląda w przypadku tematu chleba żywego? Wprowadzeniem wielkiego tematu o chlebie jest znak cudownego rozmnożenia chleba. W tym samym rozdziale znajdziemy przemowę Jezusa  (wypowiedzianą w synagodze w Kafarnaum) dotyczącą znaku, która w rzeczywistości jest rozmową, sporem z faryzeuszami.

MOWA EUCHARYSTYCZNA Dziś kolejna część lektury tzw. Mowy Eucharystycznej. Pierwszej części słuchaliśmy dwa tygodnie temu. Jezus, porównując obiecany przez niego chleb do manny z nieba, zapowiedział, że pokarm, który On daje, nie ginie oraz że nowym Chlebem jest Jego Słowo. Tydzień temu Jezus stwierdził, że Chlebem z nieba jest także Jego Ciało, które daje życie wieczne tym, którzy je spożywają. W Mowie Eucharystycznej mamy już zatem kompletny obraz tego, co ukrywa się pod symbolem Chleba: to Słowo i Ciało Chrystusa. Wobec tej trudnej do przyjęcia mowy Żydzi zaczynają szemrać (6,41) i otwarcie kontestować słowa Jezusa (6,52). Wreszcie wielu z nich odchodzi (6,66). Przy Jezusie pozostaje jedynie najwierniejszych Dwunastu (6,68).

 

CIAŁO I KREW DAJĄCE ŻYCIE • Dzisiejszą lekturę Ewangelii rozpoczyna zdanie, którym kończył się zeszłotygodniowy fragment. Dostrzeżemy nieporozumienie, technikę narracyjną u św. Jana. Jezus tym razem zapowie, że prawdziwym pokarmem jest Jego Ciało, a Krew – Napojem. Ten, kto nie spożywa Ciała Syna Człowieczego i nie pije Jego Krwi, nie ma w sobie życia. Ten kto to czyni, będzie przez Chrystusa wskrzeszony i będzie żył na wieki.

 

JESZCZE O EWANGELII


• Nowa Uczta. W Ewangelii powraca znów obraz uczty, którym zaczęła się dzisiejsza liturgia Słowa. W Ewangelii Jana uczta, o której mówi Jezus, przestaje być tylko i wyłącznie metaforą, a zamienia się w rzeczywistość. Przede wszystkim nie potrzebna jest już figura Mądrości, pośredniczka pomiędzy człowiekiem a światem Bożym, bo na świat przychodzi ten, który jest Wcieloną Mądrością. Nie potrzeba stołu zastawionego chlebem, bo przed nami staje ten, który mówi o sobie: Ja jestem chlebem żywym, który zstąpił z nieba (J 6,51a).

• Eucharystia. Jezus powtarza ją wyraźnie zdumionym Żydom, dla których słowa te brzmią jak bluźnierstwo: Jeżeli nie będziecie spożywali Ciała Syna Człowieczego i nie będziecie pili Krwi Jego, nie będziecie mieli życia w sobie (J 6,53). Jego Ciało i Krew to prawdziwy (gr. alethes), konkretny pokarm, nie metafora ani pobożny obraz. Ilekroć je przyjmujemy, Jezus, Syn Boży znajduje w nas swoje prawdziwe mieszkanie, a my zanurzamy się w Nim (J 6,56). Ewangelista Jan używa na określenie tego przenikania Boga do ludzkiego życia i odwrotnie greckiego słowa menein, które oznacza trwałe przebywanie, pozostawanie w jakimś miejscu. Innymi słowy, przyjmowanie ciała i krwi Chrystusa sprawia, że On rzeczywiście mieszka we mnie, a ja znajduję w nim swój dom i przystań.

 

TWEETY


href=”https://twitter.com/hashtag/jutroniedziela”
data-widget-id=”505499076377333762″>tweety o #jutroniedziela

 


TRENDY


#OdrzućcieGłupotęIŻyjcie

Młoda dziewczyna spotyka na dworcu leżącą na ławce pijaną i na wpół rozebraną kobietę. Widok jest straszny. Przeżywa wstrząs. W ułamku sekundy postanawia nigdy się w życiu nie upić. Oto mądrość, widok kobiety popełniającej błąd pomaga we właściwym ustawieniu swego życia. (ks. Edward Staniek)

 

Wiara i rozum są jak dwa skrzydła, na których duch ludzki unosi się ku kontemplacji prawdy. (Jan Paweł II)

 

Życzę Ci, Droga Pani, żeby twój mąż był złamany, zmielony. Nawet nieraz się w sztuce kuchennej mówi: wiesz, musiałam sobie natrzeć, utrzeć. (…) Proszę Państwa, Bóg nam musi utrzeć. Nawet wiecie co: Naszego nochala mądrości. (…) Bo jak cię nie zetrze, to staniesz kołkiem w gardle swojej matce, ojcu, dzieciom. (ks. Piotr Pawlukiewicz)

 

Kiedy zbocze jest zbyt strome, no a trzeba na nie poprowadzić ścieżkę (…) to w górach się prowadzi trawersy: trochę w prawo, trochę w lewo, w skos zbocza i potem się nawraca. (…) my byśmy (…) chcieli na wprost wszystko zdobywać. Ta mądrość trawersowania [chyba przenosi się na życie]. (ks. Grzegorz Strzelczyk)

 

 

#KtoMnieSpożywaBędzieŻył  

(…) Chleb Życia jest dla wszystkich, którzy chcą żyć, a nie dla tych, którzy są tego godni. To nie jest nagroda za ukończenie drogi, lecz prowiant na drogę. Jeśli go ze sobą nie weźmiesz i nie będziesz jadł – nie dojdziesz do mety. (ks. Mariusz Pohl)

Ręce przybite do krzyża drzewa genealogicznego całego rodzaju ludzkiego. Bóg przybił się do nas po to, byśmy nie mieli wątpliwości, że nawet takie zeschłe drzewo, pozbawione życia jakim jest człowieczeństwo może jeszcze owocować. (Augustyn Pelanowski OSPPE)

 

STO SŁÓW


Przez ostatnie cztery niedziele, kolejne czytania prowadziły nas do stołu. Na ucztę. Wiemy już, że Chleb jest dla wszystkich, że jest Chlebem życia i że daje taką moc, siłę, energię, że Pragniemy żyć.

 

Pragnąć żyć, i to żyć  mądrze, to odpowiedzieć na zaproszenie Mądrości, odrzucić głupotę i iść drogą rozwagi (PIERWSZE CZYTANIE).

 

Pragnąć żyć mądrze, to posilać się Prawdziwym Pokarmem i Prawdziwym Napojem (EWANGELIA).

 

Pragnąć żyć mądrze, to nie postępować jak nierozsądni, nie upijać się winem, ale napełniać Duchem (DRUGIE CZYTANIE).

 

Człowiek, który pragnie żyć mądrze, nigdy nie zazna głodu i niczego mu nie zabraknie  (PSALM).

 

Człowiek, który pragnie żyć mądrze, zasiada do stołu. Bierze udział w najprawdziwszej uczcie Mądrości, uczcie Życia, w której pokarmem jest sam Jezus –  w Eucharystii. To na Nią wzywa Mądrość z Księgi Przysłów, to do Niej zaprasza nas Chrystus, to tutaj czekają wszystkie Boże dary, z najcenniejszym darem życia wiecznego.

Wszystko stało się proste. Wystarczy dać się zaprosić na ucztę życia.

1/5
Ostatnia Wieczerza, Joan de Joanes, ok. 1562 r., Prado Museum, Madryt, Hiszpania
2/5
Chrystus Eucharystyczny, ikona z XVI wieku, Muzeum Historyczne w Sanoku
3/5
Ostatnia Wieczerza, Alonso Vázquez, XV/XVI w., Muzeum Sztuk Pięknych w Sewilli, Hiszpania
4/5
Przedstwienie Chrystusa i latorośli, ikona na szkle, XIX w., Transylwania
5/5
Chrystus, Bertel Thorvaldsen, ukończony w 1838 r., Katedra Marii Panny w Kopenhadze, Dania
poprzednie
następne


ks. Marcin Kowalski

ks. Marcin Kowalski

Doktor nauk biblijnych, wykładowca KUL oraz WSD w Kielcach. Sekretarz czasopism biblijnych The Biblical Annals oraz Verbum Vitae. Uczestnik programów radiowych i telewizyjnych popularyzujących Biblię: W Namiocie Słowa, Szukając Słowa Bożego, Telewizyjny Uniwersytet Biblijny (Radio Maryja i Telewizja Trwam). Moderator Dzieła Biblijnego Diecezji Kieleckiej.

Zobacz inne artykuły tego autora >
ks. Marcin Kowalski
ks. Marcin
Kowalski
zobacz artykuly tego autora >