Jutro Niedziela – II po Narodzeniu Pańskim B

Ciemność nie ma szans, bo na Świat przyszło Odwieczne Słowo Boże. Światło, które w ciemności świeci

ks. Marcin Kowalski
ks. Marcin
Kowalski
zobacz artykuly tego autora >
ks. Piotr Rymuza
ks. Piotr
Rymuza
zobacz artykuly tego autora >

PUNKT WYŚCIA


II NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM • Rok B • KOLEKTA: Będziemy prosić, aby Wszechmogący napełnił świat swoją chwałą i ukazał się wszystkim w blasku swojej Prawdy, to jest w Swoim Jednorodzonym Synu. • CZYTANIA: Mądrość Syracha 24,1-2.8-12; Psalm 147,12-15.19-20;  List św. Pawła do Efezjan 1, 3-6.15-18; Ewangelia wg św. Jana 1,1-18

• CHMURA SŁÓW • W liturgii na plan pierwszy wysuwa się SŁOWO (8) – słuchamy znów Janowego hymnu o Logosie. Towarzyszą mu tytuły PAN (5)CHRYSTUS (4) oraz BÓG (6) JEZUS (5). Czytania opowiadają o Bożym planie zbawienia, rozwijającym się w czasie, o odwiecznym Boskim Słowie, które istniało przed POCZĄTKIEM (3), pełne Bożej CHWAŁY (3), aby objawić się w Jezusie.

Jutro Niedziela - II po Narodzeniu Pańskim B

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst I czytania

Czytanie z Księgi Syracydesa

Syr 24,1-2.8-12

Mądrość wychwala sama siebie, chlubi się pośród swego ludu. Otwiera swe usta na zgromadzeniu Najwyższego i ukazuje się dumnie przed Jego potęgą. Wtedy przykazał mi Stwórca wszystkiego, Ten, co mnie stworzył, wyznaczył mi mieszkanie i rzekł: W Jakubie rozbij namiot i w Izraelu obejmij dziedzictwo! Przed wiekami, na samym początku mię stworzył i już nigdy istnieć nie przestanę. W świętym Przybytku, w Jego obecności, zaczęłam pełnić świętą służbę i przez to na Syjonie mocno stanęłam. Podobnie w mieście umiłowanym dał mi odpoczynek, w Jeruzalem jest moja władza. Zapuściłam korzenie w sławnym narodzie, w posiadłości Pana, w Jego dziedzictwie.

Oto Słowo Boże

[01][02]

PIERWSZE CZYTANIE

Pochwała Mądrości • Syr 24,1-2.8-12

MĄDROŚĆ SYRACHA • AUTOR: Jezus, syn Syracha • CZAS POWSTANIA: ok. 190 r. przed Chr.


O KSIĘDZEMądrość Jezusa, syna Eleazara, syna Syracha, tak brzmi pełny tytuł księgi, z której pochodzi pierwsze czytanie. Jej autor był mędrcem, prawdopodobnie prowadził szkołę dla arystokracji w Jerozolimie, ok. 180 r. przed Chr. Adresatami pouczeń są uczniowie jego szkoły i wszyscy, którzy chcą zdobywać wiedzę. Syrach nazywa ich swoimi synami (2,1; 3,17; 4,1). Do szerokiego grona adresatów należą przełożeni i zwierzchnicy zgromadzenia (33,19). Autor prologu stwierdza, że księga adresowana jest także do tych, którzy chcą pogłębić swoją więź z Panem przez Prawo oraz do tych, którzy żyjąc na obczyźnie, do Prawa chcą dostosować swoje obyczaje. Księga uczy, że religia przodków wciąż jeszcze jest żywa i zdolna odpowiedzieć na wyzwania współczesności. Słowa Syracha przekazane pierwotnie w wersji hebrajskiej zostały przetłumaczone na grecki przez wnuka, który przybył do Aleksandrii ok. 132 r. za króla Ptolomeusza Euergetasa II. Księgi brak w kanonie hebrajskim.

KONTEKST • Czytamy 24 rozdział Księgi Syracha, który należy do I części (1,1-43,33), opisującej mędrca i prawdziwą mądrość. W Syr 24 rozpoczyna się mowa pochwalna mądrości (ww. 1-22), która ostatecznie zawiera się w Księdze Prawa (ww. 23-29). W kolejnym rozdziale znajdziemy już różniące się stylem tzw. “przysłowia liczbowe” (Syr 25).

ZANIM USŁYSZYSZ • W pierwszym czytaniu Mądrość przedstawia się jako ta, która wychwala samą siebie i przemawia na zgromadzeniu Najwyższego (ww. 1-2). To mądrość Boża, którą został obdarzony każdy człowiek wierzący. Jej zamieszkiwanie: w Izraelu, w Jerozolimie, na Syjonie w świątyni Pana (ww. 8-12) oznacza dokładnie tyle, że Pan obdarzył nas swoją mądrością i do nas należy decyzja, czy z niej skorzystamy i wygramy życie.

JESZCZE O PIERWSZYM CZYTANIU


• Mowa pochwalna Mądrości. Księga Syracha w rozdziale 24 przedstawia mowę pochwalną Mądrości (sofia), wygłaszaną pośrodku ludu Izraela, gdzie zamieszkała (w. 1). Choć w starożytności wygłaszanie mowy pochwalnej ku własnej czci (periautologia) było podejrzanym i często piętnowanym zabiegiem, można było z niego skorzystać, jeśli chodziło o dobro słuchających. Mowa była także usprawiedliwiona, gdy przez nią retor oddawał cześć Bogu, schodząc samemu na plan dalszy. Greckiego czasownika aineo, którego Syrach używa dla oddania mowy Mądrości, używa się w Ap 19,5 – w wezwaniu całego stworzenia, aby oddało chwałę Bogu. Sofia (Mądrość), chwaląc siebie, chwali przede wszystkim Najwyższego (w. 2), z którego ust wyszła, okrywając niczym mgła całą ziemię (w. 3). Zamieszkuje na wysokościach, u jego boku, równocześnie jednak aktywnie uczestniczy w ziemskich wydarzeniach. Jej obecność w słupie obłoku przypomina obłok, który prowadził Izraela przez Morze Czerwone (Wj 13,21).

• Zadziwiające podobieństwo. W pewnym momencie historii Stwórca rozkazał Mądrości, aby rozbiła swój namiot w Jakubie i znalazła miejsce swojego odpoczynku w Izraelu (w. 8). Zaczęła pełnić swą służbę w świętym Przybytku (dosłownie: namiocie, skene) i mocno stanęła na Syjonie. W zadziwiająco podobnych słowach św. Jan będzie opisywał przyjście na świat Jezusa. Syn, Słowo Boże, istniejąc odwiecznie, w pewnym momencie historii przybierze ludzkie ciało i rozbije namiot wśród nas (skenoo w J 1,14). W Nim w nasz ludzki świat wkracza ucieleśniona mądrość Boża w swojej zachwycającej pełni. Ewangelia Jezusa napełnia nasz ludzki świat aromatem Mądrości.

CZY WIESZ, ŻE…


W Księdze Syracha Mądrość porównuje się do różnego gatunku drzew i krzewów (ww. 13-14) oraz do aromatycznych roślin (ww. 15-16):

Mądrość jest jak cedr długo rosnące, bardzo wytrzymałe drzewo, użyte przez Salomona do budowy świątyni (1 Krl 5,13).

Jest jak cyprys   drzewo wiecznie zielone i bardzo aromatyczne. Służy nie tylko ozdobie, znajduje również zastosowanie przy budowie okrętów, domów, instrumentów muzycznych, a nawet przy mumifikacji.

Mądrość jest jak palma, jak różaplatan – rosną one w miejscach zasobnych w wodę.

Jest jak oliwka, która dochodzi swym wiekiem nawet do 6000 lat, jest niezwykle trudna do wycięcia, bo dookoła starego pnia z korzenia wciąż odbijają nowe pędy.

Obrazy te podkreślają z jednej strony praktyczny charakter mądrości i jej towarzyszenie ludzkiej codzienności. Z drugiej strony porównanie „towarzyszki Boga” do aromatycznych roślin (cynamon, aspalat, mirra, galbanum), z których sporządza się perfumy i kadzidła, uwypukla jej bezinteresowne piękno, które ozdabia ludzkie życie i oddaje cześć Stwórcy. Aromaty, o których mówi się tutaj, są często sprowadzane w karawanach z Dalekiego Wschodu (cynamon,  galbanum) lub wydobywane z mięczaków z Morza Czerwonego (onyks). Mądrość wprowadza człowieka w tajemnice mórz, a jej królestwo wykracza daleko poza Izraela. Zaprasza do przygody, do poszukiwania i do odkrywania jej piękna.

CYTATY


Z niczym jej nie pomylisz: Mądrość wychwala sama siebie

Jest dostojna: chlubi się pośród swego ludu.

Ale nie jest pyszna: ukazuje się dumnie przed Jego potęgą

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst psalmu

(Ps 147,12-15.19-20)

Chwal, Jerozolimo, Pana, wysławiaj twego Boga, Syjonie. Umacnia bowiem zawory bram twoich i błogosławi synom twoim w tobie.

Zapewnia pokój twoim granicom i wyborną pszenicą hojnie ciebie darzy. Śle swe polecenia na krańce ziemi i szybko mknie Jego słowo.

Oznajmił swoje słowo Jakubowi, Izraelowi ustawy swe i wyroki. Nie uczynił tego dla innych narodów. Nie oznajmił im swoich wyroków.

[01][02]

PSALM

Boska skala • Ps 147,12-15.19-20

PSALM 147 • AUTOR: lewita • CZAS POWSTANIA: po 538 przed Chr.


O PSALMIE • Psalm, który dziś usłyszymy, w pierwszej części wzywa do uwielbienia Boga, a następnie wyjaśnia powody tego uwielbienia. W kolejnej części psalmista wylicza dzieła Boga należące do różnych dziedzin, zarówno te dotyczące naszej ludzkiej egzystencji i dnia codziennego, jak i dotyczące wszechświata.

CYTATY


Psalmista o nieprzejednanym Bogu: Umacnia bowiem zawory bram twoich

Któremu nie ujdzie uwadzę nic: Zapewnia pokój twoim granicom

Zwłaszcza Twój pusty brzuch: wyborną pszenicą hojnie ciebie darzy.

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst II czytania

, aby Bóg Pana naszego Jezusa Chrystusa, Ojciec chwały, dał wam ducha mądrości i objawienia w głębszym poznaniu Jego samego. [Niech da] wam światłe oczy serca tak, byście wiedzieli, czym jest nadzieja waszego powołania, czym bogactwo chwały Jego dziedzictwa wśród świętych.

Oto Słowo Boże

‘]

[01][02]

DRUGIE CZYTANIE

Światłe oczy serca • Ef 1,3-6.15-18

LIST DO Efezjan • NADAWCA: św. Paweł lub uczeń z jego szkoły • SKĄD: Rzym lub w przypadku ucznia inne nieznane miejsce • DATA: między 58-62 lub po 62 r. •  ADRESACI: chrześcijanie w Efezie/inne wspólnoty chrześcijańskie


LIST DO Efezjan • NADAWCA: św. Paweł lub uczeń z jego szkoły • SKĄD: Rzym lub w przypadku ucznia inne nieznane miejsce • DATA: między 58-62 lub po 62 r. •  ADRESACI: chrześcijanie w Efezie/inne wspólnoty chrześcijańskie

O KSIĘDZE • Pawłowy List do Efezjan według tradycji wyszedł spod ręki samego Apostoła, a według dominującego dziś poglądu badaczy został skomponowany przez ucznia z jego szkoły. Świadczyłby o tym styl listu, czy też nieco odmienna od tzw. niekwestionowanych listów Pawła teologia. W tym liście teologia św. Pawła osiąga szczyt rozwoju. Paweł podejmuje i rozwija tematy z Listu do Kolosan i ukazuje Kościół uniwersalny i kosmiczny, w którym znajduje swoje miejsce Izrael i wszystkie narodyList dzieli się na dwie częścipierwsze trzy rozdziały prezentują teologię: misterium Chrystusa w KościeleOstatnie 3 rozdziały to wnioski praktyczne.

KONTEKST • Kościół odmalowany w cechach uniwersalnych jest oblubienicą Chrystusa (zob. jednak 1 Kor 15,9; Ga 1,13 i Flp 3,6; zwł. 1 Kor 10,32; 12,28 i Kol) Apostołowie i prorocy, nie Chrystus, określeni są jako fundament Kościoła jednak to Chrystus, a nie Bóg, wyznacza apostołów i proroków (ale zob. ścisły związek między dziełem Chrystusa i Ojca) wywyższenie Chrystusa, nie jego śmierć, zajmuje centralne miejsce w liście. Jego zasadniczym tematem jest misterium Chrystusa aktualizujące się w życiu Kościoła i świata. Kościół pojmowany jest jako pomost pomiędzy Żydami i poganami. Przy całej swej odmienności List do Efezjan podejmuje wątki poruszane w innych autentycznych listach św. Pawła. Około 3/5 treści Listu do Kolosan znajduje odzwierciedlenie w Liście do Efezjan.

ZANIM USŁYSZYSZ • Fragment odczytywany podczas dzisiejszej liturgii należy do otwierającego list błogosławieństwa (berakah). Jest ono skierowane ku Bogu Ojcu, który ubogacił (dosł. pobłogosławił, eulogeo) nas, chrześcijan wszelkim błogosławieństwem duchowym (eulogia) na wyżynach niebieskich w swoim Synu (w. 3). Opisuje się je w ww. 3-6. W ww. 15-18 autor chwali swych adresatów za świadectwo ich wiary (pistis) i miłości (agape) wobec świętych, czyli współbraci wierzących w Chrystusa. Dziękczynienie przeplata się w tej modlitwie z prośbą za wspólnotę, aby ubogacona duchem mądrości dochodziła do coraz głębszego poznania Boga i coraz pełniejszego zrozumienia nadziei swego powołania, którą jest nieprzemijające dziedzictwo pośród świętych w jego królestwie.

TRANSLATOR


Wyżyny niebieskie (epourania) to niebo jako fenomen astronomiczny, ale także obszar należący do sfery Boskiej, siedziba istot duchowych i skarbiec Bożych tajemnic. Tam właśnie, jeszcze przed założeniem świata, Bóg rozpoczyna realizację swego planu wobec nas.

Przed stworzeniem kosmosu Bóg wybrał nas do świętości (hagioi), czyli do uczestniczenia w swojej naturze i do bycia bez skazy (amomoi). Terminy te wyraźnie nawiązują do kultu ST i do tego, że jako chrześcijanie jesteśmy szczególną Bożą własnością i chwałą (w. 4).

Przeznaczenie ponadczasowy plan Boga wobec nas opisywany jest dalej jako „przeznaczenie” (prooridzo) do bycia synami Bożymi (w. 5). Przeznaczenie nie ma tu nic wspólnego z greckim Fatum działającym jest bowiem nie ślepy los, lecz kochający Bóg i jego Syn. Determinacja ludzkiego życia jest bardzo ogólna i jak najbardziej pozytywna. Dotyczy uczynienia nas dziećmi Bożymi i uwielbienia Jezusa, Umiłowanego, przez którego spływa na nas cały ogrom łaski (ww. 5 i 6).

CYTATY


Paweł do tych, którzy czują pustkę: napełnił nas wszelkim błogosławieństwem duchowym

Do tych, którzy czuja się przypadkowi, niezauważeni, niechciani: W Nim bowiem wybrał nas przez założeniem świata

Bo są ważni: Niech da wam światłe oczy serca tak, byście wiedzieli, czym jest nadzieja waszego powołania

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst Ewangelii

Początek Ewangelii według świętego Jana

(J 1,1-18)

Na początku było Słowo, a Słowo było u Boga, i Bogiem było Słowo. Ono było na początku u Boga. Wszystko przez Nie się stało, a bez Niego nic się nie stało, co się stało. W Nim było życie, a życie było światłością ludzi, a światłość w ciemności świeci i ciemność jej nie ogarnęła. Pojawił się człowiek posłany przez Boga - Jan mu było na imię. Przyszedł on na świadectwo, aby zaświadczyć o światłości, by wszyscy uwierzyli przez niego. Nie był on światłością, lecz /posłanym/, aby zaświadczyć o światłości. Była światłość prawdziwa, która oświeca każdego człowieka, gdy na świat przychodzi. Na świecie było /Słowo/, a świat stał się przez Nie, lecz świat Go nie poznał. Przyszło do swojej własności, a swoi Go nie przyjęli. Wszystkim tym jednak, którzy Je przyjęli, dało moc, aby się stali dziećmi Bożymi, tym, którzy wierzą w imię Jego - którzy ani z krwi, ani z żądzy ciała, ani z woli męża, ale z Boga się narodzili. A Słowo stało się ciałem i zamieszkało wśród nas. I oglądaliśmy Jego chwałę, chwałę, jaką Jednorodzony otrzymuje od Ojca, pełen łaski i prawdy. Jan daje o Nim świadectwo i głośno woła w słowach: Ten był, o którym powiedziałem: Ten, który po mnie idzie, przewyższył mnie godnością, gdyż był wcześniej ode mnie. Z Jego pełności wszyscyśmy otrzymali - łaskę po łasce. Podczas gdy Prawo zostało nadane przez Mojżesza, łaska i prawda przyszły przez Jezusa Chrystusa. Boga nikt nigdy nie widział, Ten Jednorodzony Bóg, który jest w łonie Ojca, /o Nim/ pouczył.

Oto słowo Pańskie

[01][02]

EWANGELIA

Bogiem było Słowo • J 1,1-18

EWANGELISTA: Jan • CZAS POWSTANIA:  90 r.

KATEGORIA: hymn


KSIĘGA • Ewangelia wg św. Jana to jedno z najmłodszych pism Nowego Testamentu i najpóźniejsza z Ewangelii. Została napisana przez Jana, a następnie spisana przez jego uczniów ok. 90 r. Księga zdecydowanie różni się od pozostałych Ewangelii, głównie ze względu na formę przekazu. Gdy Synoptycy kładą nacisk na chronologiczne przedstawienie faktów z życia Jezusa, dla Jana kryterium budowy tekstu jest ukazanie sensu misji Mistrza. W księdze Jan nie posługuje się przypowieścią, zamiast tego świetnie operuje opowiadaniem czy narracją. Ewangelię Janową można podzielić na dwie zasadnicze części: • objawienie się Jezusa w znakach (rozdz. 1-12) oraz • opis Męki Pańskiej (rozdz. 13-20). Drugą część zamyka zakończenie (20, 30), po nim następuje jednak jeszcze • epilog (21) mówiący o spotkaniu Jezusa z uczniami nad Genezaret i przekazaniu pieczy nad Kościołem Piotrowi. Epilog kończy się drugim zakończeniem (21,24-25).

KONTEKST •  Dzisiejszy fragment pochodzi z pierwszego rozdziału Ewangelii Jana. Jego pierwsza część to tzw. hymn o Logosie, wczesnochrześcijański utwór opisujący misję przychodzącego z wysoka Chrystusa, Bożego Słowa (J 1,1-18) Po prologu, który od otaczających go tekstów różni się obrazami i poetyckim charakterem, rozpoczyna się narracja o Janie Chrzcicielu (J 1,19-34). Wskazuje on nadchodzącego Mesjasza (J 1,29) i sprawia, że idą za Nim jego dotychczasowi uczniowie (J 1,35-37).

JESZCZE O EWANGELII


Prolog Jana przedstawia historię Wcielenia inaczej niż Łukasz i Mateusz, przenosi ją w perspektywę kosmiczną. Droga Jednorodzonego rozpoczyna się przed ziemskim czasem, właściwie to ona daje początek czasowi, z niej wyłaniają się nowe światy (J 1,3; Hbr 1,2). Trzy pierwsze wersy swego hymnu-prologu, odsłaniają nam trzy prawdy:

• Prawda o stworzeniu • Wszystko przez nie (przez Słowo Boże) się stało. Nie ma żadnego rozwodu pomiędzy niebem i ziemią, światem materialnym i duchowym. Są jak dwa płuca, dwie komory serca, stworzone przez tego samego Boga, który troszczy się o swoje stworzenie. Jeśli rozdzielamy te dwa światy, ziemski jest skazany na obumieranie. Bóg Stwórca jest także Bogiem Zbawcą.

• Prawda o Słowie • które jest u Boga, zwrócone w Jego stronę. W ten sposób Ewangelista podkreśla, że ta właśnie relacja miłości nie wszechmoc ani boski geniusz są charakterystyczne dla Syna Bożego. Przyjdzie On na świat obdarty z wszechmocy, a bogaty tylko w Miłość.

• Bogiem było Słowo • Centrum i absolutne serce pierwszych trzech wersetów, to słowa Bogiem było Słowo (aby to podkreślić, Jan zmienia nawet szyk wyrazów). Ten, który przychodzi na świat jako człowiek, to nie Cudotwórca ani Nauczyciel; małe dziecko to Wcielony Bóg.

Dlaczego Bóg staje się człowiekiem, dlaczego decyduje się na ten krok? Tłumaczą to kolejne wersety hymnu opisujące rzeczywistość, która burzy harmonię i pokój wspólnego życia Ojca i Syna. Jan posługuje się obrazem ciemności, która pojawia się na świecie, wydając wojnę Słowu. W Nim (w Słowie) było życie, a życie było światłością ludzi,  a światłość w ciemności świeci i ciemność jej nie ogarnęła (dosłownie: nie podbiła, nie zwyciężyła, J 1,4-5). Grzech ukrywający się pod obrazem ciemności wypowiada Bogu prawdziwą wojnę, pragnie cofnąć świat do stanu sprzed stworzenia, do pierwotnego chaosu i ciemności. Jan w jednym krótkim zdaniu stwierdza jednak – grzech przegrał już wtedy, na początku stworzenia, kiedy zbuntował się przeciw Bogu. Światłość w ciemności świeci i ciemność jej nie ogarnęła (J 1,5). Nie ma mowy o żadnej walce, bo nikt nie ma siły, która jest w stanie przeciwstawić się Stwórcy. Hymn o Synu Bożym zawiera więc także fundamentalną, dającą nadzieję prawdę – grzech od początku jest skazany na klęskę.

TRANSLATOR


Greckie en arche (na początku, J 1,1) przywodzi na myśl pierwsze słowa Księgi Rodzaju na początku Bóg stworzył niebo i ziemię. Oznacza nie chronologiczny, ale absolutny początek, zasadę wszystkiego, a raczej osobę, od której wszystko się zaczyna. Syn Boży, który rodzi się jako człowiek w Betlejem, to ten sam Bóg, który jest racją i zasadą istnienia świata, który wydobył go z chaosu i niebytu.

Słowo-Syn było zawsze u Boga, a raczej jak pisze Jan było zwrócone twarzą ku Bogu (pros ton theon, J 1,2), było Jego Słowem, byli sobie bliscy jak matka i dziecko.

CYTATY


Od czego by tu zacząć?: Na początku było Słowo

Jan pisze, jak ważne jest Słowo: Wszystko przez Nie się stało

Pojemne i życiodajne: W Nim było życie, a życie było światłością ludzi

STO SŁÓW


Im bardziej oddalamy się od samego dnia Bożego Narodzenia, tym bardziej dociera do nas prawda, że to, co wydarzyło się w Betlejem, przekracza słodką, rodzinną sielankę.

Nad małą, zapomnianą miejscowością, w której w ciszy nocy przyszedł na świat Mesjasz, wstaje nowy dzień. Odchodzą pasterze, odpłynęły już w stronę nieba wyśpiewujące swoje niebiańskie Gloria anioły. Wpatrując się w stajenkę, nie dostrzegamy tam już malutkiego Dzieciątka z pochylonymi nad nim Maryją i Józefem. Betlejem wypełnia nieziemski blask.

Na ziemię zstąpiła Wcielona Boża Mądrość, przyszło do nas Odwieczne Boże Słowo.

TRENDY


#ŚwiatłośćWCiemnościŚwieci

Jak latarnia morska wskazuje drogę żeglarzom, tak Jezus – światłość pociąga nas do bezpiecznego portu – nieba. Wystarczy wytrwale, uparcie podążać ku Chrystusowi – światłości. (ks. Piotr Winkler)

Dzień oświecający niebo, dzień wieczny bez wschodu i zachodu, dzień szczęśliwości duchów błogosławionych, raczył się zniżyć do naszego dnia pochmurnego, nikłego i doczesnego. Ale ten dzień przyjścia na świat unieśmiertelnił i poświęcił dla wszystkich wieków urodzeniem swoim Pan, przez którego świat i wieki były stworzone. (abp Ignacy Hołowiński)

My dobieramy sobie światło na swój rozmiar. (…) jak mamy brudne ściany, to setki nie kupujemy, bo za jasno będzie. A Pan Bóg przychodzi ze światłem białym, czystym i tak potężnym, że On oślepia! (ks. Piotr Pawlukiewicz)

(…) w moich ciemnościach – kiedy ja już nie mam światła (…) kiedy wydaje mi się, że przeżywam piekło na ziemi, kiedy wydaje mi się, że wszystko wokół mnie jest jakąś czarną smołą lepką, bolącą, niedającą się zmyć (…) a jednak w tych ciemnościach Pan do nas mówi (…) słowa, które są rozbłyskiem nadziei: (…) nie bójcie się (…) (Augustyn Pelanowski OSPPE)

“Jesteś solą ziemi”, “jesteś światłem świata”. Słowa bardzo niebezpieczne: mogą być przyjęte bardzo naiwnie i pochopnie przez “nie-błogosławionych”. Tym bardziej że prolog św. Jana jasno mówi o “Światłości prawdziwej”, którą jest Słowo wcielone, Jezus Chrystus. (ks. Przemysław Śliwiński)

#SłowoByłoUBoga

Św. Hieronim, tłumacząc na łacinę tekst grecki, napisał: “Factum est Verbum” “Stało się Słowo”. Bóg wypowiedział kiedyś SŁOWO. W Janie Chrzcicielu eksplodowało i stało się wydarzeniem.  (bp Grzegorz Ryś)

I myślę, że większą nadzieję powinniśmy wiązać z mocą słowa Bożego, także z mocą odstraszającą złe duchy, niż – na pewno też z piękną, mocną i skuteczną, ale tylko ludzką – modlitwą. (ks. Andrzej Siemieniewski)

#ZmiłościPrzeznaczyłNasDlaSiebie

Pan Bóg mówi: (…) daj Mi odrobinę miłości. Nie traktuj Mnie jak obowiązek, nie traktuj Mnie jak konieczność, nie traktuj Mnie jak kulę u nogi, nie traktuj Mnie jak prawodawcę. (…) tylko pokaż mi miłość. (…) Każdy, kto tutaj siedzi, potrafi to zrobić. (Adam Szustak OP)

Miłość

świat zmaglowany

polityka pudło

dom już nie tamten

inna brama

nie wierzący na roratach w kościele

tylko miłość

wariatka ta sama

(ks. Jan Twardowski)

1/4
Bóg Ojciec błogosławiący, Giovanni Bellini, 1505-1510 r.
2/4
Bóg Ojciec, Stanisław Wyspiański, kościół oo Franciszkanów, Kraków
3/4
Kościół Mądrości Bożej Hagia Sophia, Istamuł, fot. David Spender
4/4
przedstawienie Pantokratora w Kościele Mądrości Bożej Hagia Sophia
poprzednie
następne

Jeśli podobają Ci się nasze artykuły, możesz nas wesprzeć:

Wesprzyj nas
ks. Marcin Kowalski

ks. Marcin Kowalski

Doktor nauk biblijnych, wykładowca KUL oraz WSD w Kielcach. Sekretarz czasopism biblijnych The Biblical Annals oraz Verbum Vitae. Uczestnik programów radiowych i telewizyjnych popularyzujących Biblię: W Namiocie Słowa, Szukając Słowa Bożego, Telewizyjny Uniwersytet Biblijny (Radio Maryja i Telewizja Trwam). Moderator Dzieła Biblijnego Diecezji Kieleckiej.

Zobacz inne artykuły tego autora >
ks. Piotr Rymuza

ks. Piotr Rymuza

Zobacz inne artykuły tego autora >
ks. Marcin Kowalski
ks. Marcin
Kowalski
zobacz artykuly tego autora >
ks. Piotr Rymuza
ks. Piotr
Rymuza
zobacz artykuly tego autora >

Jutro Niedziela – I po Narodzeniu Pańskim B

Odpowiedzią na wszystkie pytania dotyczące rodziny jest rodzina Maryi i Józefa, bo to w niej Bóg przyszedł na świat

ks. Marcin Kowalski
ks. Marcin
Kowalski
zobacz artykuly tego autora >
ks. Piotr Rymuza
ks. Piotr
Rymuza
zobacz artykuly tego autora >

PUNKT WYJŚCIA


• I NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM “ŚWIĘTEJ RODZINY” • Rok B • KOLEKTA: Będziemy prosić, abyśmy złączeni wzajemną miłością i naśladując w naszych rodzinach cnoty Świętej Rodziny,  doszli do wiecznej radości  w domu Pana • CZYTANIA: Mądrość Syracha 3,2-6.12-14; Psalm 128,1-5;  List św. Pawła do Kolosan 3,12-21; Ewangelia wg św. Łukasza 2,22-40

 

 

• CHMURA SŁÓW •

Jutro Niedziela - I po Narodzeniu Pańskim B

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst I czytania

Czytanie z Księgi Syracydesa

(Syr 3,2-6.12-14)

Pan uczcił ojca przez dzieci, a prawa matki nad synami utwierdził. Kto czci ojca, zyskuje odpuszczenie grzechów, a kto szanuje matkę, jakby skarby gromadził. Kto czci ojca, radość mieć będzie z dzieci, a w czasie modlitwy swej będzie wysłuchany. Kto szanuje ojca, długo żyć będzie, a kto posłuszny jest Panu, da wytchnienie swej matce: Synu, wspomagaj swego ojca w starości, nie zasmucaj go w jego życiu. A jeśliby nawet rozum stracił, miej wyrozumiałość, nie pogardzaj nim, choć jesteś w pełni sił. Miłosierdzie względem ojca nie pójdzie w zapomnienie, w miejsce grzechów zamieszka u ciebie.

Oto Słowo Boże

[01][02]

 

PIERWSZE CZYTANIE

Czcij ojca i matkę • Syr 3, 2-6.12-14

MĄDROŚĆ SYRACHA • AUTOR: Jezus, syn Syracha • CZAS POWSTANIA: ok. 190 r. przed Chr.


O KSIĘDZE • Słynne pytanie, na które czasem nie potrafią odpowiedzieć poprawnie nawet znani bibliści, brzmi: czy Jezus jest autorem którejś z ksiąg Pisma Świętego? Otóż tak, jest. A nazwa tej księgi – Księga Syracydesa. Inne nazwy to Mądrość Syracha albo Eklezjastyk. Jak przyświadcza 30. werset ostatniego rozdziału, jej autorem jest… Jezus. Jezus, syn Syracha.

 

KONTEKST • To jedna z ksiąg mądrościowych. Jest dość długa, liczy aż 51 rozdziałów. Nie zawiera narracji, nie opowiada historii Izraela, jego królów, dziejów ludu Bożego. To luźny zbiór zasad, zapis doktryny, innymi słowy: prawdziwa mądrość, której źródłem, natchnieniem jest Bóg. Słuchając pierwszego czytania, zwróćmy uwagę, jak bardzo aktualne, żywe i potrzebne dla naszej wiary są działające na wyobraźnię słowa Mądrości Syracha.

ZANIM USŁYSZYSZ • Pierwsze czytanie jest formą komentarza do czwartego przykazania Dekalogu. Autor nie grozi jednak tym, którzy go nie zachowują, lecz przedstawia korzyści, jakie płyną z wierności nakazowi czci ojca i matki. Ci którzy szanują swych rodziców, mogą liczyć na: •  posłuszeństwo własnych dzieci • wysłuchanie modlitw • długie życie, a nawet • odpuszczenie grzechów. Cześć należna rodzicom nie wynika z ich cnót, aktualnej pozycji czy stanu, lecz samego faktu macierzyństwa i ojcostwa.

 

CYTATY


Prawdziwa cześć dla mężczyzny: Pan uczcił ojca przez dzieci.

“Weź czapkę!”: Prawa matki nad synami utwierdził.

Myślisz o prezencie dla mamy?: Kto posłuszny jest Panu, da wytchnienie swej matce.

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst psalmu

(Ps 128,1-5)

REFREN: Błogosławiony, kto się boi Pana

Błogosławiony każdy, kto się boi Pana, kto chodzi Jego drogami. Bo z pracy rąk swoich będziesz pożywał, szczęście osiągniesz i dobrze ci będzie.

Małżonka twoja jak płodny szczep winny we wnętrzu twojego domu. Synowie twoi jak sadzonki oliwki dokoła twojego stołu.

Oto takie błogosławieństwo dla męża, który boi się Pana. Niechaj cię Pan błogosławi z Syjonu, oglądaj pomyślność Jeruzalem przez całe swe życie.

[01][02]

 

PSALM

Rodzina źródłem szczęścia • Ps 128, 1-5

PSALM 128 • AUTOR: nieznany • CZAS POWSTANIA: po powrocie z niewoli


O PSALMIE • Pochodzący z powygnaniowej tradycji mądrościowej Psalm 128 należy do zbioru pieśni pielgrzymkowych. Jest określany mianem Pieśni stopni, czy Pieśni kroków, ponieważ był śpiewany podczas podchodzenia pielgrzymów do położonej na wzgórzu Jerozolimy, zwykle w ramach obchodów jednego z trzech wielkich świąt żydowskich (Święto Paschy, Święto Namiotów, Święto Tygodni). Psalm zawiera błogosławieństwo skierowane do małżonków i najprawdopodobniej był wykorzystywany w synagogalnej liturgii małżeństwa.

 

ZANIM USŁYSZYSZ • Psalm ten jest wyrazem ówczesnych przekonań co do źródeł i przejawów prawdziwego szczęścia. Na Boże błogosławieństwo zasługuje ten, który boi się Pana (w. 4). Wyraża się to w chodzeniu Jego drogami (w. 1), czyli • przestrzeganiu Bożych przykazań i • kierowaniu się w życiu wolą Pana. Najdobitniejszym znakiem Bożego błogosławieństwa dla Izraelity był • dobrobyt materialny oraz • miłość małżeńska połączona z darem • licznego potomstwa.

 

CYTATY


Psalmista o tym, czego nikt ci nie zabierze: Z pracy rąk swoich będziesz pożywał.

Codziennie do niej wracać: Małżonka twoja jak płodny szczep winny we wnętrzu twojego domu.

Twój sztab: Synowie twoi jak sadzonki oliwki dokoła twojego stołu.

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst II czytania

Czytanie z Listu św. Pawła Apostoła do Kolosan

(Kol 3,12-21)

Jako więc wybrańcy Boży - święci i umiłowani - obleczcie się w serdeczne miłosierdzie, dobroć, pokorę, cichość, cierpliwość, znosząc jedni drugich i wybaczając sobie nawzajem, jeśliby miał ktoś zarzut przeciw drugiemu: jak Pan wybaczył wam, tak i wy! Na to zaś wszystko /przyobleczcie/ miłość, która jest więzią doskonałości. A sercami waszymi niech rządzi pokój Chrystusowy, do którego też zostaliście wezwani w jednym Ciele. I bądźcie wdzięczni! Słowo Chrystusa niech w was przebywa z /całym swym/ bogactwem: z wszelką mądrością nauczajcie i napominajcie samych siebie przez psalmy, hymny, pieśni pełne ducha, pod wpływem łaski śpiewając Bogu w waszych sercach. I wszystko, cokolwiek działacie słowem lub czynem, wszystko /czyńcie/ w imię Pana Jezusa, dziękując Bogu Ojcu przez Niego. Żony bądźcie poddane mężom, jak przystało w Panu. Mężowie, miłujcie żony i nie bądźcie dla nich przykrymi! Dzieci, bądźcie posłuszne rodzicom we wszystkim, bo to jest miłe w Panu. Ojcowie, nie rozdrażniajcie waszych dzieci, aby nie traciły ducha.

Oto Słowo Boże

[01][02]

 

DRUGIE CZYTANIE

Bądźcie wdzięczni! • Kol 3, 12-21

LIST DO KOLOSAN • NADAWCA: św. Paweł • SKĄD: Rzym • DATA: ok. 59-61 r. •  ADRESACI: chrześcijanie w Kolosach


O KSIĘDZE • List do Kolosan zaliczamy do grupy tzw. listów więziennych, ponieważ powstał podczas pierwszego uwięzienia Apostoła Pawła w Rzymie. List jest odpowiedzią na prośbę Epafrasa – założyciela wspólnoty w Kolosach, który potrzebuje wsparcia w walce z szerzącymi się tam herezjami. Nie znamy ich zasadniczej przyczyny, jednak najprawdopodobniej miały swe źródło w gnostycyzmie i synkretyzmie judeo-pogańskim. Ich wyrazem była wiara w siły kosmiczne, które mają wpływ na ludzki los. Wierze w  “żywioły świata” (por. 2, 8.20) Paweł przeciwstawia wiarę w Chrystusa, który jest ich Stwórcą i jedynym prawdziwym Bogiem.

 

KONTEKST • List – oprócz wstępnego pozdrowienia (1,1-2), modlitwy za wspólnotę z Kolosów (1,3-14) oraz zakończenia (4,7-18) – składa się z dwóch części. Pierwsza z nich ma charakter dogmatyczny. Rozpoczyna ją Hymn o Chrystusie (1,15-20), który oddaje zasadniczą myśl tego fragmentu dzieła: Jezus Chrystus jest jedynym prawdziwym Bogiem, który przyniósł zbawienie światu. To nie świat i natura rządzą ludzkim losem, lecz Bóg, który jest ich Stwórcą. Druga część listu to pouczenia moralne (3,1-4,6).

ZANIM USŁYSZYSZ • Dzisiejsze czytanie pochodzi z drugiej części listu. Uznanie Chrystusa jako Pana i Boga pociąga za sobą konieczność przyjęcia głoszonej przez Niego nauki. Ta zaś opiera się na takich wartościach, jak: • wzajemne przebaczenie • miłość • pokój • wdzięczność sobie nawzajem, a przede wszystkim Bogu. W tym fragmencie Paweł porusza także istotne zagadnienie relacji rodzinnych. Wbrew panującemu wówczas systemowi patriarchalnemu, w którym ojciec rodziny może dowolnie decydować o losie najbliższych, Paweł zachęca, by także owe najbliższe więzi były oparte na wzajemnej miłości i zrozumieniu, bez wynoszenia się nad siebie.

 

 

CYTATY


Trzymaj fason! Obleczcie się w serdeczne miłosierdzie.

Najważniejszy pokój w całym domu: A sercami waszymi niech rządzi pokój Chrystusowy.

Paweł do ojców: Ojcowie, nie rozdrażniajcie waszych dzieci, aby nie traciły ducha.

Wybierz 02, aby zobaczyć tekst Ewangelii

Słowa Ewangelii według św. Łukasza

(Łk 2,22-40)

Gdy upłynęły dni Ich oczyszczenia według Prawa Mojżeszowego, przynieśli Je do Jerozolimy, aby Je przedstawić Panu. Tak bowiem jest napisane w Prawie Pańskim: Każde pierworodne dziecko płci męskiej będzie poświęcone Panu. Mieli również złożyć w ofierze parę synogarlic albo dwa młode gołębie, zgodnie z przepisem Prawa Pańskiego. A żył w Jerozolimie człowiek, imieniem Symeon. Był to człowiek sprawiedliwy i pobożny, wyczekiwał pociechy Izraela, a Duch Święty spoczywał na nim. Jemu Duch Święty objawił, że nie ujrzy śmierci, aż zobaczy Mesjasza Pańskiego. Za natchnieniem więc Ducha przyszedł do świątyni. A gdy Rodzice wnosili Dzieciątko Jezus, aby postąpić z Nim według zwyczaju Prawa, on wziął Je w objęcia, błogosławił Boga i mówił: Teraz, o Władco, pozwól odejść słudze Twemu w pokoju, według Twojego słowa. Bo moje oczy ujrzały Twoje zbawienie, któreś przygotował wobec wszystkich narodów: światło na oświecenie pogan i chwałę ludu Twego, Izraela. A Jego ojciec i Matka dziwili się temu, co o Nim mówiono. Symeon zaś błogosławił Ich i rzekł do Maryi, Matki Jego: Oto Ten przeznaczony jest na upadek i na powstanie wielu w Izraelu, i na znak, któremu sprzeciwiać się będą. A Twoją duszę miecz przeniknie, aby na jaw wyszły zamysły serc wielu. Była tam również prorokini Anna, córka Fanuela z pokolenia Asera, bardzo podeszła w latach. Od swego panieństwa siedem lat żyła z mężem i pozostawała wdową. Liczyła już osiemdziesiąty czwarty rok życia. Nie rozstawała się ze świątynią, służąc Bogu w postach i modlitwach dniem i nocą. Przyszedłszy w tej właśnie chwili, sławiła Boga i mówiła o Nim wszystkim, którzy oczekiwali wyzwolenia Jerozolimy. A gdy wypełnili wszystko według Prawa Pańskiego, wrócili do Galilei, do swego miasta - Nazaret. Dziecię zaś rosło i nabierało mocy, napełniając się mądrością, a łaska Boża spoczywała na Nim.

Oto Słowo Pańskie

[01][02]

 

EWANGELIA

Rodzina w świątyni • Łk 2, 22-40

EWANGELISTA: św. Łukasz • CZAS POWSTANIA: 70-80 r.

KATEGORIA: dialog MIEJSCE: Jerozolima • CZAS: ok. 6/7 przed Chr. • KTO MÓWI: Symeon i Anna • ADRESACI: Jezus, Maryja i Józef


KSIĘGA • O autorze trzeciej Ewangelii wiemy stosunkowo dużo. Wedle najstarszych tradycji, mających potwierdzenie w Dziejach Apostolskich, św. Łukasz był towarzyszem św. Pawła i spisał głoszoną przez niego Dobrą Nowinę. Pochodził z Antiochii Syryjskiej, z wykształcenia był lekarzem (4,14). Spisana przez niego księga bywa nazywana Ewangelią Ewangelizatora, ponieważ powstawała w środowisku pogańskim, a jej przekaz ma znaczenie ewangelizacyjne. Łukasz, na wzór Apostoła Pawła, przygotowuje ludzi do podjęcia zadania głoszenia Chrystusa tym, którzy Go jeszcze nie znają. Ewangelia stanowi pewną całość wraz z Dziejami Apostolskimi, także spisanymi przez Łukasza. W Łk można wyróżnić kilka części: ewangelię dzieciństwa (1,5-2,52) ewangelię cudów i przypowieści w Galilei (4,14-9,50) wypełnioną nauczaniem podróż do Jerozolimy (9,51-19,28) nauczanie o charakterze eschatologicznym w Jerozolimie (19,29-21,38) ewangelię Męki i Zmartwychwstania, zakończoną wezwaniem do głoszenia (22,1-24,53).

 

KONTEKST •  Niedzielna Ewangelia należy do tej części księgi spisanej przez św. Łukasza, która opowiada o dzieciństwie Jezusa. Maryja i Józef udają się z małym Jezusem do Świątyni, by dokonać aktu oczyszczenia. Wraz z narodzinami dziecka każda kobieta zaciągała nieczystość, którą można było zmazać przez złożenie stosownej ofiary (Kpł 12,1-8). Zwykle składano baranka i gołębicę lub baranka i synogarlicę (ptak podobny do gołębia, ale większy od niego). Ci, których nie było stać na baranka, mogli złożyć dwa gołębie lud dwie synogarlice.

Maryja z Józefem powinni złożyć również drugą ofiarę – ofiarę wykupu pierworodnego. Św. Łukasz nie wspomina jednak o niej, co symbolizuje zupełne powierzenie Jezusa Bogu.

 

ZANIM USŁYSZYSZ • W dzisiejszej Ewangelii spotykamySymeona i Annę orazJózefa i Maryję. Pierwsi symbolizują lud Starego Testamentu, oczekujący na Mesjasza, drudzy należą już do historii Nowego Testamentu – są opiekunami Jezusa. Tym, który zbiera ich w jednym miejscu, jest Nowonarodzony. Fragment składa się z dwóch części: • hymnu uwielbienia Boga Symeona oraz • hymnu wdzięczności Anny. Ewangelista zapisał jedynie pierwszą z pieśni. Jest ona zwana Kantykiem Symeona. Po oddaniu chwały Bogu Symeon wygłasza proroctwo, w którym zapowiada los Jezusa oraz Maryi.

 

 

CYTATY


Symeon może spokojnie opuścić ten świat: Teraz, o Władco, pozwól odejść słudze Twemu.

Nie krzyże na ścianach, a ściany opierają się na krzyżach: Na znak, któremu sprzeciwiać się będą.

Bolesne proroctwo: A Twoją duszę miecz przeniknie, aby na jaw wyszły zamysły serc wielu.

 

TWEETY


 


STO SŁÓW


Niedziela po Bożym Narodzeniu jest poświęcona Świętej Rodzinie. Wpatrując się we wzór, jaki zostawili nam Jezus, Maryja i Józef, możemy budować też swoje rodziny.

 

Jak uczy święty Paweł, kształt tej pierwszej i najważniejszej wspólnoty zależy bowiem tak samo od rodziców, jak i od dzieci. Choć zadania poszczególnych członków są różne, to jedynie wspólny wysiłek jest tym, co buduje kochający się dom.

 

Najważniejszym czynnikiem spajającym bliskich sobie ludzi jest wzajemna miłość. Rodzice powinni ją okazywać dzieciom, a te w myśl czwartego przykazania odwzajemniać ją czcią i szacunkiem.

Rodzinie potrzeba też wspólnej modlitwy. Stanowi ona trwały fundament, który pozwoli przetrwać różnego rodzaju kryzysy. Na wzór Świętej Rodziny udającej się do Świątyni Jerozolimskiej, warto może zacząć od rodzinnej niedzielnej Mszy świętej?

 

TRENDY


#MałżonkaJakPłodnySzczep

(…) małżeństwo trzeba budować, a budowa musi się zacząć na wiele lat przed ślubem. Nie wystarczy znaleźć odpowiednią osobę do małżeństwa, lecz samemu trzeba stać się odpowiednim kandydatem na męża lub żonę. A to oznacza długi proces wychowania i samowychowania. (ks. Mariusz Pohl)

 

Małżonkowie powinni być przede wszystkim przyjaciółmi, a nie ludźmi zakochanymi w sobie na zabój. Jeśli ktoś mówi na kursie przedmałżeńskim, że nie potrafi żyć bez swojej drugiej połówki, to odpowiadam, że nie nadaje się do małżeństwa. (o. Paweł Giżycki OP)

 

Nie pokładajmy w sobie za dużej ufności. Dostajemy tylko człowieka na to, żeby mi towarzyszył w drodze do Nieba, a nie dostaję Boga, który ma wszystko rozumieć. “Denerwuję się, że mój narzeczony mnie nie rozumie (…)” będzie nie rozumiał! (ks. Piotr Pawlukiewicz)

 

Dwoje młodych ludzi zamieszkało razem (…) słusznie mówią – po co nam ślub? Ślub w naszym życiu niczego nie zmieni. A ślub ma coś zmienić (…) całe życie. (ks. Mirosław Maliński)

Pięknie jest „być w rodzinie”, ale i trudno. Zwłaszcza u zarania, kiedy dokonuje się wyboru na całe życie. Dzisiaj takie wybory są niepopularne. Tak bardzo skażeni jesteśmy mentalnością próbowania wszystkiego, że i małżeństwo stało się dla wielu czymś nie do uniesienia przez całe życie. (ks. Adam Pawlaszczyk)
 

Wielkie niebezpieczeństwo dla życia rodzinnego – w łonie każdego społeczeństwa, którego bożkami są wygoda, przyjemność i niezależność – tkwi w tym, że ludzie zamykają własne serca i stają się samolubni. Lęk przed ustawicznymi poświęceniami może przerodzić wzajemną miłość męża i żony w dwie miłości samych siebie – dwie miłości istniejące obok siebie zanim się rozłączą. (Jan Paweł II)

 

„U wszystkich prawie ludów małżeństwo nosiło charakter święty i religijny (…). Powszechna łączność religii z aktem małżeństwa nie może być przypadkowa, lecz tkwi w samej istocie tego związku, […] sam Bóg jest Twórcą i Prawodawcą małżeństwa. […] Pan Jezus rozpoczął swoją publiczną działalność od uświęcenia godów małżeńskich w Kanie Galilejskiej”. (bł. ks. M. Sopoćko)

 

Pan Bóg przypisał małżonkom tytuł do tego, by mogli być wspierani poprzez specjalny dar z Jego strony, którym jest łaska. Dlatego małżeństwo chrześcijańskie jest sakramentem, czyli źródłem łaski. To zadanie można zrealizować dzięki nastawieniu heroicznemu, ale można też zrealizować to dzięki szczególnej pomocy, która jest dana w sakramencie małżeństwa. (ks. dr hab. Tomasz Kraj)

1/5
Doni Tondo, Michał Anioł, pocz. XVI w., Galeria Uffizi, Florencja, Włochy
2/5
Swięta Rodzina wg Agnolo Bronzino, XVI w, Kunsthistorisches Museum, Wiedeń, Austria
3/5
Święta Rodzina z aniołami, Rembrandt, 1645 r., Ermitaż, Petersburg, Rosja
4/5
Święta Rodzina, Juan Simon Gutierrez, 1643-1718 r.
5/5
Święta Rodzina, Rafael, XVI w. Luwr, Paryż
poprzednie
następne

Jeśli podobają Ci się nasze artykuły, możesz nas wesprzeć:

Wesprzyj nas
ks. Marcin Kowalski

ks. Marcin Kowalski

Doktor nauk biblijnych, wykładowca KUL oraz WSD w Kielcach. Sekretarz czasopism biblijnych The Biblical Annals oraz Verbum Vitae. Uczestnik programów radiowych i telewizyjnych popularyzujących Biblię: W Namiocie Słowa, Szukając Słowa Bożego, Telewizyjny Uniwersytet Biblijny (Radio Maryja i Telewizja Trwam). Moderator Dzieła Biblijnego Diecezji Kieleckiej.

Zobacz inne artykuły tego autora >
ks. Piotr Rymuza

ks. Piotr Rymuza

Zobacz inne artykuły tego autora >
ks. Marcin Kowalski
ks. Marcin
Kowalski
zobacz artykuly tego autora >
ks. Piotr Rymuza
ks. Piotr
Rymuza
zobacz artykuly tego autora >