fot. Vatican Media

9 stycznia 2026

Wnioski po konsystorzu. Papież wzmacnia „senat” Kościoła

Leon XIV wskrzesza konsystorze nadzwyczajne, poświęcone ważnym sprawom Kościoła. Będą zwoływane raz do roku i potrwają nawet cztery dni.

ks. Przemysław Śliwiński papież Leon XIV

 

Takiej sytuacji nie było od lat, a dokładnie od 25 lat. Konsystorz z udziałem kardynałów z całego świata (w praktyce do Rzymu przybyło ok. 170) odbył się bez kreacji nowych kardynałów. Leon XIV postanowił przywrócić realne doradztwo Kolegium Kardynalskiego, zdecydowanie osłabione w ostatnich latach. Wskrzesza konsystorze nadzwyczajne, poświęcone ważnym sprawom Kościoła, i decyduje, że będą miały charakter cykliczny. To coś więcej niż tylko reakcja na skargi kardynałów przed majowym konklawe, że się nie znają – to propozycja nowego stylu zarządzania Kościołem.

Po Jubileuszu: echo roku 2001

Był to rok 2001, kilka miesięcy po zakończeniu Roku Jubileuszowego. Konsystorz nadzwyczajny rozpoczął się w Rzymie 21 maja, zaledwie kilka miesięcy po poprzednim, „nominacyjnym” konsystorzu z lutego. Jeszcze ważniejszy był jednak cel zwołania kardynałów: na zakończenie Jubileuszu wspólna refleksja programowa „Co dalej po Jubileuszu 2000”. Brzmi znajomo?

Tak. Dwadzieścia pięć lat później, tuż po zakończonym Roku Jubileuszowym, Leon XIV kopiuje agendę Jana Pawła II, a zarazem zapowiada dużą innowację: zwołał kardynałów nie po to, by kreować nowych, ale by podjąć wspólną refleksję po zakończonym Roku Jubileuszowym. Trudno nie widzieć analogii z rokiem 2001, a nawet inspiracji.

Po raz ostatni konsystorz nadzwyczajny dla omówienia ważnych spraw odbył się za pontyfikatu Franciszka w 2022 roku, dwa dni po kreacji nowych kardynałów. Formalnie były to dwa różne konsystorze, zwołane przy okazji jednego pobytu kardynałów w Rzymie: pierwszy dla kreacji, drugi dla omówienia spraw.

U Franciszka był to jednak wyjątek. W praktyce jego liczne, regularne konsystorze służyły głównie kreacjom nowych kardynałów (to uroczyste konsystorze zwyczajne, publiczne). Z ich doradctwa korzystał rzadko. Stąd powracająca opinia, wyrażana wprost również przez samych kardynałów przed ostatnim konklawe: kardynałowie nie znają się. Konsystorze „tylko dla kreacji” nie przekładają się na wspólną pracę, wzajemne poznanie i pogłębioną rozmowę o Kościele na całym świecie.

ZOBACZ TEŻ: Co dzieje się za zamkniętymi drzwiami Kaplicy Sykstyńskiej w czasie konklawe? Tłumaczy ks. Przemysław Śliwiński

Kto wie, czy kard. Robert Prevost sam nie podzielał tej diagnozy. W każdym razie po wyborze na papieża szybko zareagował pomysłem ożywienia Kolegium Kardynalskiego jako ciała doradczego. Ciekawie brzmią słowa, które powiedział wczoraj, na zakończenie konsystorza nadzwyczajnego: „obrady będą kontynuowane zgodnie z ustaleniami poczynionymi podczas spotkań kardynałów przed i po konklawe, a metodologia została wybrana tak, aby pomóc im się spotkać i lepiej poznać”. To wręcz potwierdzenie, że problem małej znajomości kardynałów między sobą mocno wybrzmiał podczas Kongregacji Generalnych.

Dwa tematy i jedna metoda: synodalność „w praktyce”

Kardynałowie wybrali i omówili dwa tematy: synod i synodalność oraz ewangelizację i misję. Pracowali, w około 20-osobowych grupach, a reprezentanci grup przedstawiali wnioski w obecności papieża.

Leon XIV zwrócił się do kardynałów z prośbą o unikanie polaryzacji i akcentował kontynuację reform zapoczątkowanych przez Franciszka. Kwestia kontynuacji stylu Franciszka dzieli dziś Kościół. Trudno nie podejrzewać, że dzieli również Kolegium Kardynalskie (część prasy odczytuje to w kluczu: konserwatyści vs reformatorzy). Metoda Leona XIV może te napięcia raczej rozbrajać niż podgrzewać, bo stawia na rozmowę w szerokim gronie, zamiast na „równoległe kanały” konsultacji. Paradoksalnie, tę synodalną metodę rozpowszechnił w całym Kościele właśnie Franciszek.

Kolegium Kardynalskie, choć jego podstawowym zadaniem jest wybór papieża w przypadku sede vacante, ma też drugą ważną rolę: doradzanie papieżowi. W ostatnich latach pontyfikatu Franciszka ten wymiar uległ ograniczeniu, m.in. powołując słynną grupę G8 – wybranych kardynałów, z którymi omaawiał najważniejsze sprawy. Problem polega na tym, że to grono nie ma tej samej „ustrojowej wagi” co Kolegium Kardynalskie od niemal tysiącletniej historii.

A właśnie to jest dziś kluczowe: kardynałowie reprezentują realnie cały świat. Jeśli ich przyjazdy do Rzymu ograniczają się do ceremoniału kreacji nowych purpuratów, „senat Kościoła” pozostaje w dużej mierze niewykorzystany. Jeśli natomiast wraca do roli forum konsultacji, jego udział może zmienić sposób konsultacji i zarządzania Kościołem przez papieża. 

Czerwiec 2026: obrady czy kreacja nowych kardynałów?

Zapowiedź dorocznych konsystorzy dotyczy niemal na pewno konsystorzy nadzwyczajnych, czyli obrad i rozmów o ważnych sprawach. Rzecznik Stolicy Apostolskiej Matteo Bruni zapowiedział jednak, że kolejny konsystorz odbędzie się już 27-28 czerwca.

Pozostają pytania: czy będzie to konsystorz nadzwyczajny jako kontynuacja styczniowych rozmów, choć nie minie nawet pół roku? Czy raczej konsystorz zwyczajny i publiczny, związany z kreacją nowych kardynałów? A może oba formaty zostaną „połączone” w jednym terminie?

W tej chwili kardynałów z prawem wyborczym jest 122. Do czerwcowego konsystorza prawa elektorskie utraci jeszcze 4 kardynałów, a więc ich liczba spadnie minimalnie poniżej limit 120, o którym mówi konstytucja Universi Dominici Gregis. Gdyby w czerwcu doszło do kreacji kardynałów, Leon XIV kontynuowałby taktykę Franciszka ustanawiania nowych purpuratów zaraz po tym, jak liczba elektorów spada poniżej 120. Praktyka Franciszka zwiększyła liczbę kardynałów z prawem wyborczym – w majowym konklawe brała udział rekordowa liczba 135 elektorów. 

Gdybyśmy w czerwcu poznali nowych kardynałów, Leon XIV wróciłby też jednocześnie do dawnej praktyki, realizowanej głównie przez Jana Pawła II, do zwoływania konsystorza w przeddzień 29 czerwca, czyli uroczystości św. Apostołów Piotra i Pawła. Msza na zakończenie konsystorza papieża z udziałem kardynałów była wówczas jednocześnie momentem wręczania pierścieni kardynalskich nowo kreowanym kardynałom.

Senat Leona XIV

Za sprawą nowego papieża perspektywa konsystorza może przestać być tylko zgadywanką, u kogo z arcybiskupów światowych stolic zobaczymy birety w kolorze purpury. Stawką jest odpowiedź na pytanie, czy zapowiedziane przez Leona XIV „wzmocnienie senatu” jest jednorazowym gestem po Jubileuszu, czy też trwałą i programową zmianą stylu rządzenia Kościołem. Jeśli konsystorze nadzwyczajne staną się regularnym, kilkudniowym forum, Kolegium Kardynalskie przestanie być zbiorem anonimowych i słabo znających siebie nawzajem hierarchów, a zacznie działać jak realne ciało doradcze – i to w synodalnym duchu zaproponowanym przez Franciszka. A to może okazać się jedną z najbardziej praktycznych reform tego pontyfikatu, choć on dopiero się zaczyna: mniej decyzji w izolacji, więcej rozeznania w perspektywie Kościoła, który oddycha na wszystkich kontynentach.