Nasze projekty
Kreacja Matki Bożej w serialu "The Chosen" | for. The Chosen/Facebook

Matka Boża na dużym ekranie. Filmowe oblicza Maryi

Jaki był pierwszy film o Matce Bożej? Jak reżyserowie ukazywali piękno Maryi? Dlaczego w większości dzieł jest przedstawiana jako bardzo młoda kobieta? Jakie tematy z życia Maryi wywołały największe, filmowe kontrowersje?

Reklama

Matka Jezusa jest postacią wyjątkową, kochaną i czczoną przez miliony ludzi, głęboko zakorzenioną w dziejach chrześcijaństwa oraz naszej kulturze, dlatego trudno się dziwić, że jej obecność zaznacza się bardzo mocno we wszystkich rodzajach sztuki – w rzeźbie, malarstwie, literaturze, muzyce, a także w filmie (który jak wiadomo „jest najważniejszą ze sztuk”).

„Filmowy debiut” Maryi

Po raz pierwszy pojawiła się na ekranie już w roku 1897 w „Le vie et passion du Christ” braci Augusta i Louisa Lumiere. Od tego czasu liczba filmowych portretów Maryi dawno przekroczyła setkę. Najświętsza Maryja Panna porusza wyobraźnię reżyserów będących pobożnymi katolikami, bądź protestantami, ale także tych, którzy są wyznawcami islamu, agnostykami, a nawet ateistami.

Maryję spotkamy w adaptacjach Ewangelii, produkcjach inspirowanych jej treścią oraz w filmowych biografiach poświęconych wprost Służebnicy Pańskiej i koncentrujących się na jej życiu. Ze względu na skąpą ilość informacji historycznych, twórcy tych filmów posiłkują się pozabiblijnymi tekstami, opierają się na starożytnych apokryfach, legendach, formach pobożności ludowej czy swoistych koncepcjach teologicznych. Wprowadzają też całkowicie fikcyjne postaci i wydarzenia, będące owocem ich własnej wyobraźni. W ten sposób filmy stają się takimi swoistymi współczesnymi apokryfami.

Reklama

ZOBACZ>>> Magnificat. „Wielbi dusza moja Pana”

Jak pokazać nieskalane piękno?

Skrzyżowanie teologii i kultury świeckiej stawia przed twórcami filmowymi monumentalne wyzwanie polegające na próbie ukazania tego, co wymyka się wszelkim kategoriom poznawczym: Transcendencji i Tajemnicy. Jak wiarygodnie i z szacunkiem pokazać osobę, w której zogniskowało się to, co najlepsze w ludzkości? Jak pokazać jej piękno, które promieniowało nieskalaną grzechem czystością? Jak pokazać jej wiarę, nadzieję, miłość, jej pokorę, siłę, jej ból i cierpienie? Jak pokazać dziewczynę z małej wioski, do której Stwórca całego wszechświata zwrócił się z prośbą, aby zgodziła się zostać matką Jego Przedwiecznego Syna? Jak pokazać kobietę, która urodziła wcielonego Boga? Jak pokazać tę, która przez 9 miesięcy była dla Jezusa całym światem?

Bardzo łatwo popaść w banał, ckliwość i cukierkowość poprzez kreowanie postaci Maryi w sposób wyidealizowany na wzór ikony czy dewocyjnego obrazu. Bywa, że twórcy posługują się stereotypowymi kliszami. Na przykład wyobrażają siebie, że na co dzień chodziła w białej sukni i błękitnym płaszczu, które symbolizują jej niewinność i czystość. Tak ubrana jest chociażby Melinda Kinnaman jako młoda Maryja w filmie „Mary, Mother of Jesus” w reżyserii Kevina Connora z 1999 roku. W pierwszej scenie widzimy ją na dodatek idącą po łące z białym barankiem w ramionach.

Reklama
Kadr z filmu „Mary, Mother of Jesus”

Maria wiecznie młoda?

Przywykliśmy też do pewnego „odrzeczywistnienia” Maryi w filmach, na przykład poprzez pozbawianie jej wieku, co w konsekwencji sprawia, że bardziej wygląda jak siostra dorosłego Jezusa. Już Michał Anioł w swojej słynnej „Piecie” ukazał Najświętszą Marię Pannę z martwym ciałem Jezusa jako młodą dziewczynę. Tak jakby fakt, że była Nieokalanie Poczęta (czyli wolna od grzechu pierworodnego), czynił z niej osobę, dla której czas się zatrzymał i jakby jej ciało nie podlegało procesom starzenia.

Najbardziej skrajny przykład tego zjawiska prezentuje film Roberta Rosselliniego „Mesjasz” (Il Messia, 1975). Maryja (w którą wcieliła się Mita Ungaro) podczas Męki Jezusa jest wciąż, mimo upływu lat – młodziutka jak nastolatka i sprawia wrażenie młodszej od własnego syna. Reżyser bronił owej młodzieńczości, tłumacząc, że chciał ukazać ją jako symbol wiecznie młodego Kościoła, co trochę dziwi zważywszy na jego postawę dystansowania się od religii. Z tego schematu z kolei najbardziej wyłamał się Pier Paolo Pasolini, który w filmie „Ewangelia wg św. Mateusza” w roli Maryi pod krzyżem obsadził własną matkę, Susannę Pasolini, mającą siedemdziesiąt trzy lata.

Tajemniczy poród

Pewnym paradoksem jest, że dopiero Franco Zefirelli w 1977 roku odważył się pokazać bóle porodowe Maryi (wcześniej w historii kina tego nie było), co zresztą wywołało protesty, bo istnieje mocno zakorzenia opinia, że skoro Matka Boża urodziła się bez grzechu pierworodnego, nie mogła cierpieć, rodząc Jezusa.

Reklama

Prawie pięćdziesiąt lat później sprawa ta nadal budzi kontrowersje, czego dowodem jest krytyka serialu „The Chosen”. Bożonarodzeniowy odcinek specjalny, w którym pokazano naturalistyczne i krwawe narodziny Jezusa, został uznany za bluźnierczy i sprzeczny z dogmatem o wiecznym dziewictwie Matki Bożej.

Filmowe przedstawienia Maryi z Nazaretu wahają się od mniej lub bardziej zgodnych z wiarą chrześcijańską po świętokradcze i karykaturalne.

CZYTAJ>>> „Łaski pełna”. Tajemnica Niepokalanego Poczęcia

Najgorsza Maryja, jaką obejrzałem na ekranie

Najgorszą Maryją, jaka miałem okazję zobaczyć na ekranie, jest Fiona Palomo w komedii muzycznej „Journey to Bethlehem” (2023), wyreżyserowanej przez Adama Andersa, irytująca, pretensjonalna i stworzona na wzór feministki z pokolenia Z.

Spuszczę na tę produkcję zasłonę zażenowanego milczenia, ale warto przyjrzeć się kilku innym, wybranym filmom fabularnym, które opowiadają o wydarzeniach z ziemskiej biografii Najświętszej Maryi Panny.

Niektórym filmowcom udało się stworzyć piękny, fascynujący i godny uwagi portret Matki Zbawiciela. Myślę, że filmy te są zasługują na uwagę, a nawet mogą stać się inspiracją do pogłębienia naszej więzi z Matką Boską.

W kolejnych tekstach przeczytasz jak filmy i seriale pokazują poszczególne etapy życia Maryi, stąd podział tekstu na następujące części:

1. Jakim dzieckiem była Maryja?

2. Nastolatka z Nazaretu

3. Mama małego Mesjasza wspierająca Syna

4. Matka pod krzyżem

5. Matka Kościoła

Reklama

Najciekawsze artykuły

co tydzień w Twojej skrzynce mailowej

Raz w tygodniu otrzymasz przegląd najważniejszych artykułów ze Stacji7

SKLEP DOBROCI

Reklama

PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ

PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ
WIARA I MODLITWA
Wspieraj nas - złóż darowiznę