fot. Wikipedia Creative Commons (Österreichisches Außenministerium)

9 kwietnia 2026

Dziś w Rzymie rozpoczyna się wybór patriarchy Chaldejskiego Kościoła Katolickiego. Wyjaśniamy, kto to jest

Papież Leon XIV przyjął rezygnację kard. Louisa Raphaëla Sako 10 marca. Stąd konieczność wyboru nowego zwierzchnika Kościoła chaldejskiego. W Rzymie rozpoczyna się dziś skomplikowana procedura wyborcza

Redakcja portalu Wyjaśniamy

 

To dobry moment, by wyjaśnić, kim właściwie jest patriarcha chaldejski, dlaczego ten urząd należy do najważniejszych w Kościele – i co to w ogóle są Kościoły wschodnie.

Ojciec i głowa swojego Kościoła

Patriarcha w Kościołach wschodnich to bardzo stary urząd. Sobór Watykański II przypomina, że patriarcha jest „ojcem i głową” swojego Kościoła. W przypadku chaldejczyków chodzi o Chaldejski Kościół Katolicki, czyli Kościół wschodni pozostający w pełnej komunii z Rzymem, ale zachowujący własną liturgię, tradycję i porządek kościelny. 

Chaldejski Kościół Katolicki wyrósł z tradycji dawnego Kościoła Wschodu, zakorzenionej w starożytnej Mezopotamii. Jako katolicka wspólnota ukształtował się w XVI wieku, a ostateczną stabilizację zyskał w XIX wieku. Jego siedziba została przeniesiona z Mosulu do Bagdadu w 1950 roku. Chaldejczycy celebrują liturgię w obrządku wschodniosyryjskim, a ich językiem liturgicznym jest syryjski, często używany także wraz z arabskim; wielkie wspólnoty żyją dziś nie tylko w Iraku, lecz także w diasporze, zwłaszcza w USA i Australii. 

Patriarcha to nie to samo co kardynał

Patriarcha rezydujący w Bagdadzie nie kieruje całym Kościołem katolickim, lecz swoim Kościołem sui iuris, czyli własną wspólnotą wschodnią. Wraz z synodem biskupów stanowi najwyższą władzę w sprawach patriarchatu: czuwa nad jednością, reprezentuje Kościół, przewodniczy jego życiu i, zgodnie z prawem, uczestniczy w decyzjach dotyczących eparchii i biskupów swojego obrządku. Innymi słowy: dla chaldejczyków jest najważniejszym pasterzem, ale nie zastępuje papieża i działa z poszanowaniem prymatu Biskupa Rzymu. 

Kard. Louis Raphaël Sako był patriarchą chaldejskim, a zarazem był i pozostaje kardynałem Kościoła katolickiego, podobnie zresztą jak jego poprzednik. Czy wybrany w najbliższych dniach jego następca również zostanie kardynałem – tego nie wiadomo. Zależy to od woli papieża Leona. Ale jeśli papież tak zdecyduje, nie nastąpi procedura znana z kreacji kardynalskiej innych kardynałów. Kardynał-patriarcha nie otrzymuje bowiem w Rzymie kościoła tytularnego, diakonii. Co więcej, zasili od razu grono kardynałów-biskupów, a jego diecezją tytularną pozostaje patriarchat.

Kto wybiera patriarchę i jak to wygląda

Bardzo ciekawy jest również wybór patriarchów. Nowego patriarchę wybiera synod biskupów Kościoła patriarchalnego. Prawo wschodnie przewiduje, że do wyboru zasadniczo potrzeba większości dwóch trzecich głosów. Jeśli w ciągu piętnastu dni nie uda się dokonać wyboru, sprawa przechodzi do papieża. Co ciekawe, wybrany nie musi być już biskupem w chwili wyboru, ale przed intronizacją musi przyjąć święcenia biskupie.

Po wyborze i intronizacji synod zawiadamia papieża, a nowy patriarcha prosi go o komunię kościelną. To odróżnia ten proces od istniejącego w Kościele łacińskim wyboru biskupów diecezji, gdzie prawo to należy do papieża.

Nowy patriarcha obejmie urząd w chwili bardzo trudnej dla chrześcijan Bliskiego Wschodu. Chaldejski Kościół Katolicki od lat żyje pod presją wojen, terroryzmu, migracji i niestabilności politycznej. Równocześnie musi utrzymać więź między wspólnotami pozostałymi w Iraku a rozproszoną diasporą. Następca kard. Sako będzie więc nie tylko pasterzem, strażnikiem liturgii i tradycji, ale także jednym z najważniejszych przedstawicieli chrześcijan Iraku. W debacie o pokoju, wolności religijnej i przyszłości regionu będize ważnym głosem.

Nie tylko chaldejczycy. Inne Kościoły wschodnie z patriarchami

W Kościele katolickim istnieje sześć Kościołów wschodnich o randze patriarchalnej: koptyjskokatolicki, maronicki, melchicki, syryjskokatolicki, ormiańskokatolicki i właśnie chaldejski. We wszystkich obowiązuje ta sama zasada: patriarchę wybiera synod biskupów danego Kościoła, a po wyborze nowy zwierzchnik zwraca się do papieża o komunię kościelną, wyrażającą jedność z Kościołem rzymskim przy zachowaniu własnej tradycji, liturgii i prawa.

Kościół koptyjskokatolicki ma patriarchę Aleksandrii Koptów. Jest zakorzeniony w tradycji egipskiej i aleksandryjskiej, a jego patriarchat został przywrócony przez Leona XIII pod koniec XIX wieku. To Kościół niewielki liczebnie, ale bardzo ważny dla obecności katolicyzmu w Egipcie.

Kościół maronicki ma patriarchę Antiochii i całego Wschodu. Jego centrum historyczne znajduje się w Libanie, a sam Kościół wyrósł z tradycji antiocheńsko-syriackiej. Jest szczególny także dlatego, że w jego własnej pamięci kościelnej mocno obecne jest przekonanie o nieprzerwanej komunii z Rzymem, a formalne potwierdzenie tej więzi nastąpiło w 1182 roku.

Greckokatolicki Kościół melchicki ma patriarchę Antiochii Greków Melchitów. Należy do tradycji bizantyjskiej i jest silnie obecny w Syrii, Libanie, Ziemi Świętej i diasporze. W obecnym kształcie wyłonił się po rozłamie w patriarchacie Antiochii w 1724 roku, a katolicka linia patriarchalna została uznana przez papieża kilka lat później.

Kościół syryjskokatolicki ma patriarchę Antiochii Syryjczyków. Reprezentuje zachodniosyryjską tradycję chrześcijańską, związaną z Antiochią i szerzej z dziedzictwem syriackim Bliskiego Wschodu. Dziś jego wierni żyją przede wszystkim w Libanie, Syrii, Iraku i diasporze.

Kościół ormiańskokatolicki ma patriarchę Cylicji Ormian. To Kościół należący do własnej, ormiańskiej tradycji liturgicznej i duchowej, mocno związany z dziejami Armenii, Cylicji, Libanu i rozproszenia ormiańskiego. Jego patriarchat został potwierdzony w XVIII wieku, gdy Stolica Apostolska uznała katolickiego patriarchę Ormian.

Warto dodać, że nie wszystkie katolickie Kościoły wschodnie są patriarchatami. Część z nich ma rangę Kościołów większych arcybiskupich, jak np. ukraiński greckokatolicki czy syromalabarski. Ich ustrój jest podobny, ale nie identyczny: zwierzchnik jest również wybierany synodalnie, jednak jego wybór wymaga papieskiego potwierdzenia przed intronizacją.

ml/stacja7.pl