Kościoły w Europie jednoczą siły. Podpisano nową Kartę Ekumeniczną

Pierwotnie podpisana w 2001 r. Karta Ekumeniczna, podstawowy tekst współpracy ekumenicznej w Europie - została zaktualizowana w 1700. rocznicę Soboru Nicejskiego. Dokument odzwierciedla zmieniający się krajobraz społeczny, duchowy i ekologiczny Europy.

Ma cztery rozdziały i czternaście punktów. Podkreśla wspólne wyznanie wiary, opisuje drogę ku widzialnej jedności, wskazuje pola współpracy oraz obszary wspólnej odpowiedzialności. Zawiera także nowe tematy: rolę młodych, wyzwania technologiczne, troskę o stworzenie oraz apel o pokój w świecie naznaczonym wojną.

Sześcioosobowy zespół roboczy pracujący nad Kartą Ekumeniczną powołała Rada Konferencji Episkopatów Europy oraz Konferencja Kościołów Europejskich reprezentująca blisko 150 pozostałych Kościołów Chrześcijańskich w Europie. Jego zadaniem było opracowanie najważniejszych kwestii ekumenicznych dotyczących Europy. 

Zaczęło się dwadzieścia cztery lata temu

22 kwietnia 2001 roku w Strasburgu przedstawiciele Konferencji Kościołów Europejskich oraz Rady Konferencji Episkopatów Europy podpisali dokument pt. „Wytyczne dla wzrastającej współpracy pomiędzy Kościołami w Europie”, zwany także Kartą Ekumeniczną. To efekt wieloletnich działań na rzecz porozumienia między wyznaniami chrześcijańskimi na kontynencie. Wówczas wskazano na wspólne fundamenty: wiarę w Trójcę Świętą, autorytet Pisma Świętego oraz Nicejsko-konstantynopolitańskie wyznanie wiary. Jednocześnie zaznaczono, że różnice dotyczące rozumienia sakramentów, natury Kościoła i jego urzędu pozostają realną przeszkodą na drodze do pełnej jedności. Mimo tego dokument zachęcał do wspólnego głoszenia Ewangelii, wzajemnego szacunku oraz do przezwyciężania uprzedzeń historycznych i kulturowych. Podkreślono wolność sumienia w kwestii zmiany wyznania. Wyzwaniem okazała się wspólna modlitwa oraz dążenie do jedności eucharystycznej, która wciąż jest celem, a nie osiągniętą rzeczywistością. Dokument wyraźnie przypomniał, że kontynuowanie dialogu teologicznego jest niezbędne: „nie ma alternatywy”.

ZOBACZ TEŻ: Będzie nowe tłumaczenie mszału na język polski. Trwają „ostatnie szlify”

Nowa Karta wobec współczesnych wyzwań

W czasie, gdy Europa zmaga się z napięciami społecznymi i poszukiwaniem duchowej tożsamości, Kościoły chrześcijańskie ponownie podkreślają potrzebę współpracy ponad podziałami. 

Współprzewodniczący zespołu roboczego, kard. Grzegorz Ryś, powiedział o dwóch głównych powodach zaktualizowania Karty Ekumenicznej. Duchowny wskazał na zupełnie nową sytuację w Europie: migracje, sztuczną inteligencję czy ekologię. Kościoły też są inne – wyjaśnił kard. Ryś. Z jednej strony widać kryzys starych Kościołów – potężne zjawisko odchodzenia ludzi od Kościoła. Z drugiej strony widać niesamowity wzrost tego, co się już dzisiaj nazywa czwartą tradycją chrześcijańską, czyli Kościołów wolnych, pentakostalnych. 

Karta ma stanowić punkt odniesienia dla większości Kościołów w Europie w ich wzajemnych relacjach oraz we wspólnym działaniu na rzecz kontynentu. Dokument koncentruje się przede wszystkim na praktycznym wymiarze współpracy, a nie na kwestiach doktrynalnych. Jego autorzy wyraźnie podkreślają, że Karta nie rozstrzyga problemów teologicznych ani nie dotyka ekumenizmu na poziomie dogmatu. Uznaje natomiast, że między Kościołami istnieją różnice w zakresie wiary czy rozumienia samego Kościoła, ale jednocześnie wskazuje, że to, co je łączy, jest znacznie silniejsze niż to, co je dzieli. 

Podstawy jedności: wspólna wiara i dialog

Dokument stawia pytanie o konkretne kroki, które mogą prowadzić do pogłębienia jedności chrześcijan, a następnie o to, jak wspólnie działać na rzecz dobra europejskich społeczeństw.

Karta odnosi się wyłącznie do Kościołów działających w Europie i nie zakłada globalnych ambicji, ale, z uwagi na długą tradycję misyjną Kościołów, jej znaczenie może wykraczać poza granice kontynentu.

Nowa wersja Karty została rozbudowana: zamiast trzech rozdziałów zawiera cztery, a liczba punktów wzrosła z dwunastu do czternastu. Wśród nowych zagadnień znalazły się kwestie związane z rozwojem technologii oraz osobny punkt dotyczący roli młodych w Kościele i w Europie. Zmiany te wynikają z przekonania, że najpierw należy jasno określić, co łączy – czyli wspólne wyznanie wiary, a następnie opisać, w jaki sposób ta wiara jest przeżywana, a dopiero potem przejść do formułowania wspólnej misji wobec Europy.

Pierwszy rozdział, zatytułowany „W co wierzymy”, odwołuje się, podobnie jak w poprzedniej wersji, do Credo nicejsko-konstantynopolitańskiego. Drugi opisuje drogę ku widzialnej jedności. Trzeci wskazuje przestrzenie spotkania i współpracy, natomiast czwarty – nowy – podejmuje temat wspólnej odpowiedzialności i działania. Ostatni rozdział to głośny apel o działania na rzecz pokoju i pojednania, co w kontekście wojen w Ukrainie i Strefie Gazy nabiera szczególnego znaczenia. Poruszona została także kwestia stworzenia dotkniętego przemocą oraz wyzwań związanych z nowymi technologiami.

ZOBACZ TEŻ: Kościół w listopadzie modli się za osoby w kryzysie samobójczym. Ks. Trzaska: „Tabu zaczęło pękać”

Nie zmieniła się struktura poszczególnych punktów. Każdy zawiera najpierw część teologiczną, a następnie konkretne zobowiązania do wspólnego działania. Trzeba przy tym podkreślić, że Karta nie ma charakteru dokumentu zobowiązującego – jest wyrazem wspólnego stanowiska i wskazuje kierunek, w jakim Kościoły chciałyby podążać.

Zaktualizowaną wersję Karty Ekumenicznej podpisano wczoraj, 5 listopada, a dziś papież Leon XIV przyjmie na audiencji przedstawicieli katolickich i niekatolickich Kościołów w Europie.

Archidiecezja Łódzka, KAI, js/Stacja7