Co wiemy „na dziś”

Podczas audiencji u papieża Leona XIV biskupi tworzący Prezydium Konferencji Episkopatu Polski, na czele z abp. Tadeuszem Wojdą, przekazali w imieniu Kościoła w Polsce oficjalne zaproszenie do naszego kraju, wskazując jako naturalny kontekst 150-lecie objawień w Gietrzwałdzie (przypada w roku 2027).

Wcześniej podobne zaproszenia składali: prezydent Andrzej Duda, prezydent Karol Nawrocki, a także metropolita warmiński abp Józef Górzyński, organizator obchodów 150 rocznicy objawień Gietrzwałdzie (archidiecezja warmińska). Zaproszenia wystosowywali też inni polscy biskupi, mniej lub bardziej formalnie, na przykład biskup łowicki.

To jednak wciąż za mało, by mówić o „planowanej podróży papieża Leona”. Na dziś można uczciwie powiedzieć: Polska zaprosiła papieża (zarówno strona kościelna, jak i głowa państwa – to znaczy ustępujący i obecny prezydent), ale Watykan nie ogłosił żadnej decyzji ani dat. Co więcej, według relacji samego abp. Wojdy papież sygnalizował, że rok 2026 jest już „pełny”, a 2027 także mocno wątpliwy.

Jak powstaje decyzja o pielgrzymce

Kto inicjuje. W praktyce startem są zaproszenia gospodarzy, najczęściej „podwójne”: od strony państwowej i od Kościoła lokalnego. Ale sam fakt zaproszenia nie przesądza ani terminu, ani tego, czy do podróży dojdzie. Historia zna przypadki, gdy zaproszenia były ponawiane latami, a decyzja nigdy nie zapadła. Dość przypomnieć niezrealizowaną pielgrzymkę Franciszka do swojej własnej ojczyzny.

Warto też pamiętać, że w przypadku Leona XIV dopiero poznajemy „politykę podróży” nowego pontyfikatu: jego pierwsza podróż zagraniczna (Turcja i Liban, 27 XI-2 XII 2025) była w dużej mierze realizacją planów przygotowywanych jeszcze w poprzednim pontyfikacie.

Kto układa trasę. Decyzja o starcie przygotowań może zapaść, choć nie będzie to długo publicznie ogłaszone. Po publicznej jej zapowiedzi zaczyna się dłuższa i kluczowa część pracy: program jest ogłaszany później, bo powstaje w czasie negocjacji i długiego planowania, co trwać może miesiącami. Wchodzą w to uzgodnienia watykańskie (dyplomacja, liturgia, bezpieczeństwo) oraz ustalenia z gospodarzem po stronie państwa i Kościoła lokalnego. 

Kościół w danym kraju proszony jest zawsze o przedstawienie swych planów, jak widziałby daną podróż apostolską i jej główne elementy wraz z uzasadnieniem. Koncepcja ta jest dyskutowana ze Stolicą Apostolską, która zazwyczaj wnosi istotne korekty i swój punkt widzenia. Taki wstępny, wypracowany przez obie strony program jest następnie konsultowany ze stroną państwową.

Centralną rolę w rozmowach odgrywa nuncjatura apostolska oraz Sekretariat Stanu. Czasem dochodzą też korekty stricte dyplomatyczne, np. dopisanie przystanku na prośbę przywódcy kraju, swoją wolę może też wyrazić sam papież.

Co zwykle przesądza. Najmocniejsze „zielone światła” to sens duszpasterski i symboliczny (rocznice, ważne miejsca, gesty ekumeniczne) oraz jasny cel komunikacyjno-dyplomatyczny (pokój, pojednanie, wsparcie Kościołów lokalnych). „Czerwone światło” bywa proste: jeśli nie da się zagwarantować bezpieczeństwa i sensownego przebiegu wizyty albo nie sposób uniknąć jej instrumentalizacji przez siły polityczne, podróż bywa redukowana albo przekładana.

Argumenty „ZA”

Częstotliwość . Papieża w Polsce nie było od 2016 roku, czyli od 9 lat. Jeśli rok 2027 miałby przynieść kolejną pielgrzymkę, oznaczałoby to 11 lat przerwy – tyle dokładnie wynosił czas między wizytami Benedykta XVI (2005) i Franciszka (2016). To oczywiście zupełnie inne okoliczności niż częste wizyty papieża Polaka (1978-2004), ale 2027 rok, po 11 latach od ostatniej papieskiej pielgrzymki, i lata późniejsze stają się „naturalnym” argumentem do rozważania wizyty.

Gietrzwałd. W 2027 roku przypada 150. rocznica objawień w Gietrzwałdzie (1877) i właśnie ten kontekst powraca w zaproszeniach oraz wypowiedziach polskich hierarchów i prezydentów. Tę okoliczność przyjazdu podkreślają zarówno strona kościelna (abp Górzyński, abp Wojda), jak i państwowa (obaj prezydenci).

Przy okazji mógłby zostać uwypuklony także wątek polsko-niemiecki, gdyż – choć Matka Boża mówiła w miejscowej gwarze bliskiej językowi polskiemu – to jednocześnie objawienia promował proboszcz-Niemiec, zaś potwierdzenie kościelne dokonało się za sprawą ówczesnego biskupa warmińskiego niemieckiej narodowości. Miejsce, które tak bardzo przyczyniło się do odrodzenia religijnego w Polsce pod zaborami, jednocześnie było chętnie odwiedzane przez miejscową społeczność niemiecką, a także przez Litwinów.

Priorytety pontyfikatu i argument geopolityczny. Europa nie była priorytetem duszpasterskim Franciszka, ale jej nie unikał. W przypadku Leona pozostaje to otwartym pytaniem ze względu na krótki czas pontyfikatu. Jednak sytuacja geopolityczna, bliskość Ukrainy, wsparcie dla planów pokojowych i zagrożenie wojenne w tej części Europy mogą stanowić dodatkowy argument „za” i nadać wizycie sens modlitwy o pokój bez wchodzenia w spory partyjne.

Prestiż. Dla każdego państwa organizacja i przyjęcie papieża jest zdecydowanym prestiżem. W Polsce miałoby to dodatkowy wymiar symboliczny, wynikający z historii i miejsca Kościoła w tej części Europy – nawet jeśli organizatorem pielgrzymki byłby rząd nie do końca przyjaźnie współpracujący z Kościołem, a mówiąc wprost – pozostający z nim w konflikcie.

Bezpieczeństwo i koszty. Polska jest jednym z najbardziej doświadczonych na świecie państw, jeśli chodzi o organizację pielgrzymek papieskich, bo ma ich na koncie po prostu najwięcej, zaraz po Francji. Potrafi zapewnić bezpieczeństwo podróży, a koszty pielgrzymki, nawet jeśli krytykowane są przez środowiska populistyczne i tytuły prasowe, nie okazują się ostatecznie problemem.

Argumenty „PRZECIW”

Wybory parlamentarne w Polsce w 2027 roku. W 2027 roku kalendarz wyborczy przewiduje w Polsce wybory parlamentarne. Wizyta w trakcie kampanii byłaby dla Watykanu scenariuszem wysokiego ryzyka: każde zdanie papieża mogłoby zostać użyte w sporze wewnętrznym. Trudno sobie wyobrazić zgodę strony watykańskiej na wizytę papieża w trakcie kampanii wyborczej, zwłaszcza w tak spolaryzowanej scenie politycznej. Watykan zawsze unika ryzyka „zawłaszczenia” wizyty przez konkretne środowiska polityczne. “Praktyką watykańską jest nie organizowanie papieskich wizyt w kraju, gdy są wybory” – przyznał wczoraj po spotkaniu z papieżem abp Wojda.

Brak stanowiska rządu. Jeśli chodzi o „zaproszenie ze strony państwa”, mamy pewną lukę, pomimo że zaproszenie wystosował prezydent RP. Chodzi o brak zaproszenia ze strony polskiego rządu i brak jasnej deklaracji na temat możliwej wizyty papieskiej. To może się okazać jak na razie decydujące, bo to rząd bierze odpowiedzialność za logistykę, koszty, zapewnienie bezpieczeństwa i koordynację przygotowań całej pielgrzymki. Rząd Donalda Tuska pozostaje w sporze z Episkopatem m.in. w kwestii religii w szkole. Audiencja u papieża premiera polskiego rządu byłaby zdecydowanym sygnałem na rzecz pielgrzymki, ale póki co takiego sygnału nie ma.

Brak planów. Nie wiemy, jakie są dotąd zaplanowane kolejne pielgrzymki papieskie i jaki będzie z nich wynikał styl Leona XIV. To nie tyle argument „przeciw”, co „jeszcze nie wiemy”, ale w analizie trzeba to uczciwie zaznaczyć.

Według relacji abp. Wojdy papież mówił, że 2026 jest już zaplanowany bardzo szczelnie. Dodatkowo w 2027 roku w kalendarzu Kościoła jest wydarzenie, które praktycznie gwarantuje dużą podróż papieską: Światowe Dni Młodzieży w Seulu (lato 2027). To nie wyklucza Polski, ale minimalizuje szanse na wizytę w 2027 roku.

Najbardziej realistyczne wydają się dwa spełnione warunki:

• sygnał ze strony rządu, że jest zainteresowany perspektywą wizyty papieskiej (i gotów do wejścia w ciężar organizacyjny),
  
• przeniesienie pielgrzymki na 2028 rok (ze względu na kampanię wyborczą w 2027).
  

Wariant 2028 wydaje się bezpieczniejszy politycznie i logistycznie – niezależnie od tego, czy po wyborach parlamentarnych w 2027 roku zmieniłby się rząd, czy nie.

Tablica wskaźników

Na co patrzeć w kolejnych tygodniach i miesiącach?

• Konferencje prasowe Leona XIV: pytanie ze strony któregoś z watykanistów wprost o plany przyjazdu do Polski będzie okazją do poznania realiów ze strony papieża.
  
• Pytania do rządu: odpowiedzi premiera i innych przedstawicieli rządu mogą dać podstawę do oceny, czy rząd jest zainteresowany przyjęciem papieża w Polsce (i wejściem w ciężar organizacyjny).
  
• Czy w komunikatach Watykanu, analizach watykanistów i wypowiedziach papieskich pojawia się “kierunek geopolityczny” papieskich pielgrzymek i w tym kontekście temat podróży apostolskich do krajów europejskich lub środkowoeuropejskich.
  
• Ruchy w dyplomacji: sygnały z nuncjatury, rozmowy „techniczne”, kontakty robocze.
  
• Stan przygotowań do obchodów 150. rocznicy objawień gietrzwałdzkich (archidiecezja warmińska).
  

Wnioski

Scenariusze + ocena prawdopodobieństwa:

• Wizyta w 2027. Szansa: niska. Plusy: gotowy motyw, zaproszenia, długa przerwa od ostatniej wizyty. Minusy: Kampania wyborcza i wybory parlamentarne w Polsce, ŚDM w Seulu.
• Wizyta przesunięta na 2028 (jubileusz jako pretekst, ale termin neutralny politycznie).
  Szansa: wysoka. To scenariusz, który zachowuje sens wizyty, ale ucieka od min politycznych.
• Brak wizyty. Szansa: niska. Możemy uczciwie powiedzieć, że szansa na wizytę papieża Leona w Polsce jest wysoka, choć później niż w 2027 roku.
• Scenariusz-niespodzianka. Błędem byłoby nie uwzględnienie innej jeszcze możliwości. Stan rozmów pokojowych dotyczących wojny w Ukrainie i kwestia zagrożenia bezpieczeństwa w Europie Środkowo-Wschodniej teoretycznie otwierają możliwość wizyty papieża w Polsce ze względu na priorytet głoszenia orędzia pokoju, wybrzmiewający od początku pontyfikatu Leona. W takim wariancie czas wizyty wynikałby z nieznanych nam bliżej okoliczności rozmów pokojowych bądź zagrożenia eskalacją. Szansa: mimo wszystko raczej niska.

Dziś najbardziej uczciwa odpowiedź brzmi: tak, Polska stanie się wkrótce krajem, który oczekuje papieskiej pielgrzymki. Ale żadna wiążąca decyzja jeszcze nie zapadła i być może długo nie zapadnie. Rok 2027 jako termin papieskiej pielgrzymki stoi pod dużym znakiem zapytania. Największym hamulcem jest po prostu kalendarz – zarówno watykański, jak i ten polski – i ryzyko politycznego kontekstu, które w efekcie raczej okaże się ważniejsze niż 150 rocznica objawień w Gietrzwałdzie. Obchody maryjne i długa przerwa od ostatniej wizyty – te argumenty pozostaną w grze, ale najpewniej nie w 2027 (raczej w innym terminie).