U papieża Leona XIV wykryto gruczolakoraka płuca. Diagnozę potwierdziło śródoperacyjne badanie histopatologiczne przeprowadzone 13 października podczas zabiegu w rzymskiej Poliklinice Gemelli. Aby operacja miała charakter radykalny, lekarze usunęli dolny płat prawego płuca metodą wideotorakoskopową. Sam zabieg trwał około 90 minut, przebiegł pomyślnie i bez powikłań. 

ZOBACZ TAKŻE >>> Oficjalny komunikat lekarzy: Papież Leon XIV cierpi na nowotwór płuca

Rekonwalescencja Ojca Świętego przebiega zgodnie z planem. Papież rozpoczął fizjoterapię oddechową, zaczął chodzić po sali, a wyniki badań krwi i prześwietlenia klatki piersiowej nie wskazują komplikacji. Lekarze prowadzą jednak dalsze badania usuniętych tkanek, które będą istotne przy podejmowaniu decyzji dotyczących ewentualnego dalszego leczenia. 

ZOBACZ TAKŻE >>> Msza św., badania i fizjoterapia oddechowa. Są najnowsze informacje o stanie zdrowia papieża

---

Czym dokładnie jest gruczolakorak płuca? Od czego zależą rokowania, jakie informacje lekarze uzyskują po operacji i czy usunięcie całego płata płuca oznacza trwałe ograniczenie sprawności? Zapytaliśmy panią doktor – pulmonolog Annę Rutowską również o to, jakie leczenie może być potrzebne po zabiegu i jak długo może potrwać powrót papieża do pełnej aktywności.

Czym jest gruczolakorak płuca i czym różni się od innych nowotworów płuc?

Gruczolakorak (adenocarcinoma) – to rodzaj nowotworu złośliwego płuc, należący do grupy nowotworów niedrobnokomórkowych (podobnie jak rak płaskokomórkowy i wielkokomórkowy). W odróżnieniu od raka drobnokomórkowego, charakteryzuje się nieco mniejszą agresywnością, późniejszym rozsiewem do węzłów chłonnych i narządów odległych, w mniejszym stopniu związany z narażeniem na dym tytoniowy. Gruczolakoraki rozwijają się najczęściej w obwodowych częściach płuc, w związku z czym długo pozostają w fazie bezobjawowej.

Od czego w przypadku gruczolakoraka płuca zależą rokowania pacjenta?

Rokowanie zależy od stopnia zaawansowania nowotworu (klasyfikacja TNM, w Polsce obowiązuje 8 edycja klasyfikacji TNM z 2017r) oraz stopnia sprawności chorego (oceniana wg skali Zubroda).

Jak lekarze określają stopień zaawansowania choroby i jakie badania są potrzebne, aby zdecydować o dalszym leczeniu?

Stopień zaawansowania choroby ocenia na podstawie skali TNM (tumor, nodes, metastases), gdzie:

T (x-4)- guz (tumor) określa wielkość i umiejscowienie guza

N (x-3)- węzły chłonne (nodes) – przerzuty w regionalnych węzłach chłonnych

M (x-1c)- przerzuty odległe (metastases)

Stosuje się skalę cTNM oraz pTNM.W zapisie tym litera „c” oznacza „kliniczne” (clinical) zaawansowanie nowotworu, tj. zaawansowanie ustalone przedoperacyjnie, natomiast litera „p” (pTNM) – zaawansowanie „patologiczne”, które ustala się na podstawie badania mikroskopowego tkanek usuniętych podczas doszczętnego zabiegu operacyjnego. Poszczególne zestawienia cech T, N i M grupuje się w stopnie zaawansowania nowotworu od 0-IVB

Obecnie obowiązuje 8. edycja klasyfikacji TNM z 2017 r. Oprócz oceny zasięgu nowotworu na podstawie badania histologicznego ustala się stopień jego złośliwości (cecha G – od ang. grade, x-4)

U chorych, u których rozważa się wykonanie doszczętnej resekcji miąższu płucnego, szczególny nacisk kładzie się na dokładną ocenę miejscowego i regionalnego zaawansowania nowotworu. W tym celu konieczne jest wykonanie TK klatki piersiowej z podaniem dożylnego środka cieniującego. Badanie to powinno objąć górną część jamy brzusznej, gdzie mogą się lokalizować przerzuty odległe (wątroba, nadnercza, węzły chłonne). Inne badania obrazowe ( MR mózgu czy scyntygrafię kośćca) wykonuje się u chorych z dużym ryzykiem rozsiewu lub objawami klinicznymi nasuwającymi podejrzenie przerzutów w tych narządach. W kwalifikacji do doszczętnej resekcji miąższu płucnego lub radykalnej radioterapii wykorzystuje się rutynowo PET-CT, które umożliwia ocenę zaawansowania w klatce piersiowej (np. obecność przerzutów w węzłach chłonnych śródpiersia) oraz może ujawnić ogniska odległych przerzutów.

Ważnym elementem w ustaleniu zaawansowania raka niedrobnokomórkowego jest mikroskopowa ocena śródpiersiowych węzłów chłonnych. Powinna ona objąć wszystkich chorych kwalifikowanych do resekcji płucnej, z wyjątkiem wczesnych przypadków (guz pierwotny o średnicy <3 cm) i bez cech zajęcia węzłów w PET-CT. Obecnie najczęściej stosowaną metodą jest biopsja przez ścianę oskrzela pod kontrolą EBUS. Mediastinoskopię wykonuje się w przypadku ujemnego wyniku biopsji przez ścianę oskrzela oraz jeśli badana grupa węzłów dostępna jest jedynie chirurgicznie.

Z pobranego w czasie operacji materiału (fragment płuca) oprócz badania histopatologicznego wykonuje się panel badań genetycznych w celu wykrycia somatycznych mutacji w genie kinazy tyrozynowej receptora naskórkowego czynnika wzrostu (epidermal growth factor receptor – EGFR), translokacji w genach ALK i ROS1 oraz ewentualnych innych zaburzeń genetycznych.

Obecność somatycznych zaburzeń genetycznych jest podstawą kwalifikacji do leczenia molekularnie ukierunkowanego (celowanego).

W kwalifikacji do immunoterapii z zastosowaniem inhibitorów punktów kontrolnych odpowiedzi immunologicznej należy przeprowadzić ocenę ekspresji liganda białka programowanej śmierci typu 1 (programmed death ligand 1 – PD-L1) w materiale tkankowym lub w cytobloku.

Leonowi XIV usunięto dolny płat prawego płuca. Co taka operacja oznacza dla wydolności oddechowej i późniejszego funkcjonowania pacjenta?

Lobektomia ( w tym przypadku dolna prawa) zmniejsza pojemność płuc, co daje obniżenie wydolności oddechowej – pacjent odczuwa zmniejszenie tolerancji wysiłku szczególnie w pierwszych dniach po operacji. Dlatego kluczowa jest rehabilitacja pooperacyjna, dla szybszej poprawy parametrów oddechowych – zdrowy miąższ płucny przejmuje częściowo funkcje usuniętego płata. Poprawia ona wydolność fizyczną i jakość życia, zmniejsza ryzyko wystąpienia powikłań pooperacyjnych i skraca czas hospitalizacji

Rehabilitacja obejmuje ćwiczenia tlenowe i oporowe oraz trening mięśni wdechowych i ćwiczenia oddechowe. Jest istotnym elementem wielodyscyplinarnej opieki u chorych po przebytej resekcji miąższu płucnego.

Dlaczego w przypadku takiego guza lekarze usuwają cały płat płuca, a nie tylko samą zmianę?

Zakres operacji zależy od wielkości guza i zawsze wykonuje się resekcję zmiany z tzw. marginesem, a więc usuwa się większy fragment niż zajmuje sama zmiana. Oprócz guzowato zmienionego miąższu płuca i marginesu usuwa się regionalne węzły chłonne, co daje większą pewność usunięcia całej chorobowo zmienionej struktury. Materiał pobrany śródoperacyjnie jest wysyłany na badanie histopatologiczne, które daje nam informację, jaka jego część jest zajęta przez nowotwór.

Czy po operacji może być potrzebna chemioterapia, radioterapia, immunoterapia albo leczenie celowane? Od czego zależy wybór dalszego leczenia?

Wybór dalszej terapii zależy od stopnia zaawansowania nowotworu (0-IVB) oraz od wyniku badań genetycznych pobranego materiału (ocena obecności mutacji tkankowych np. w genie EGFR, ALK, ROS1 oraz ekspresji liganda białka programowanej śmierci typu 1 (programmed death ligand 1 – PD-L1) W początkowych stopniach zaawansowania (I-II) dąży się do operacyjnego i radykalnego usunięcia zmiany. Stopień III to niejednorodna grupa chorych – w stopniu IIIA część chorych kwalifikuje się jeszcze do resekcji zmiany, u części natomiast możliwość resekcji jest już ograniczona.

Radio i chemioterapia może być leczeniem uzupełniającym w stopniu II, natomiast w kolejnych stopniach zaawansowania (IIIB-IV) to jedyna (oprócz immunoterapii i leczenia celowanego) możliwość terapii.

Pooperacyjne leczenie ukierunkowane molekularnie (celowane) z użyciem ozymertynibu (inhibitor EGFR), stosowane jest u chorych na raka płuca w stopniu II i IIIA z tzw. aktywującą mutacją EGFR.

Immunoterapia z użyciem atezolizumabu (inhibitora PD-L1), stosowana jest w uzupełnieniu chemioterapii pooperacyjnej u chorych w stopniu II i IIIA z ekspresją białka PD-L1 Korzyść przynosi także przedoperacyjna immunoterapia z użyciem niwolumabu (inhibitora PD-1)59 oraz zastosowanie pembrolizumabu (inhibitora PD-1) z chemioterapią przed zabiegiem operacyjnym i kontynuowanego w monoterapii po zabiegu.

Jak długo może potrwać rekonwalescencja po takim zabiegu? Czy operacja może wpłynąć na najbliższe plany i podróże papieża?

Resekcję miąższu płucnego wykonuje się metodą otwartą (torakotomia) lub – równie skuteczną, a równocześnie bezpieczniejszą – wideotorakoskopową (video assisted thoracic surgery – VATS) Po zabiegu VATS powrót do pełnej sprawności jest szybszy niż po zabiegu torakotomii. Jednak kluczowa jest rehabilitacja pooperacyjna (vide pkt 4), i mimo, że pacjent może być wypisany do domu w ciągu kilku dni po zabiegu, okres rekonwalescencji może trwać 2-3 tyg. Być może podróż Papieża do Ameryki będzie musiała być odroczona.

Więcej ciekawych artykułów znajdziesz na stronie głównej: stacja7.pl